جامعه‌شناختی جنسیت در داستان نامه‌هایی به آقا غوله

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه بیرجند

چکیده

هدف مقاله­ی حاضر بررسی داستان «نامه­هایی به آقاغوله» اثر محمدرضا یوسفی از منظری جامعه­شناختی با تکیه بر نظریه­ی کنشِ متقابلِ نمادین است؛ روش استفاده شده در این پژوهش، روش تحلیل محتوایی است. با توجه به نظریه­­ی جامعه‌شناسی انتخاب شده در چارچوب نظری پژوهش مؤلفه­هایی، به منظور تحلیل و تبیین جنسیت و جامعه­پذیری جنسیتی در این داستان استخراج و تدوین نمودیم. این مؤلفه­ها عبارت­اند از: «ویژگی­های زبانی»، «ویژگی­های رفتاری»، «موقعیت­ها» و «نمادها». این بدان معنی است که جنسیت و جنسیت­یافتگی را می‌توان در ویژگی­های زبانی و رفتاری شخصیت­ها و نیز موقعیت­ها و نمادهای خلق شده و انعکاس یافته در این داستان­ها مورد کاوش قرار داد. بدین ترتیب مسائلی هم­چون نحوه­ی معرفی نقش­های زن و مرد، تعامل شخصیت­ها با یکدیگر، خلق موقعیت­ها، کاربست نمادها و نظایر آن مورد تحلیل قرار گرفته است. یافته‌های پژوهش نشان می­دهد که داستان فوق سرشار از سوگیری­هایی جنسیتی است که بسیاری از آن­ها در واقعیتِ اجتماعیِ خارج از داستان به شکل تبعیض آمیز رواج دارد.
واژه‌های کلیدی:
 

کلیدواژه‌ها


ادیبی، حسین و عبدالمعبود انصاری. (1358). نظریه­های جامعه­شناسی. تهران: جامعه.
بی­من، ویلیام. (1381). زبان، منزلت و قدرت در ایران. ترجمه ی رضا ذوقدار مقدم، تهران: نشرنی.
پاکروش، کبری. (1383). هویت زنان: بررسی نگرش حاکم بر رمان­های منتخب زنان نسبت به هویت زنان بعد از دهه­ی هفتاد. پایان نامه ی کارشناسی ارشد دانشگاه الزهرا.
پاک­نهاد جبروتی، مریم. (1381). فرادستی و فرودستی در زبان. تهران: گام نو.
پورگیو، فریده و مسیح ذکاوت. (1389). «بررسی نقش های جنسیتی در «خاله سوسکه»». مطالعات ادبیات کودک، سال 1، شماره ی 2، صص27-43.
توسلی، غلامعباس. (1374). نظریه های جامعه شناسی. تهران: سمت.
رابرتسون، یان. (1374). درآمدی بر جامعه: با تأکید بر نظریه­های کارکردگرایی، ستیز و کنش متقابل نمادی. مشهد: آستان قدس رضوی.
رضوانی، روح الله. (1389). «تحلیل محتوا». پژوهش، سال 2، شماره ی 1، بهار و تابستان صص 137-156.
رفیع‌پور، فرامرز. (1382). تکنیک های خاص تحقیق در علوم اجتماعی. تهران: شرکت سهامی انتشار. 
ریتزر، جرج. (1374).نظریه­ جامعه­شناسی در دوران معاصر. ترجمه ی محسن ثلاثی، تهران: علمی.
سرسنگی، مجید و مهدیه مفیدی. (1384). «بررسی بازتاب جنسیت در نمایش­نامه­های معاصر آمریکایی با تأکید بر نمایشنامه ی احمق برای عشق اثر ساموئل شپارد راجرز». هنرهای زیبا، شماره ی 27، صص117-124.
سفیری، خدیجه و سارا ایمانیان. (1388). جامعه­شناسی جنسیت. تهران: جامعه­شناسان.
عضدانلو، حمید. (1388). آشنایی با مفاهیم اساسی جامعه شناسی. تهران: نی.
فرکلاف، نورمن. (1379). تحلیل انتقادی گفتمان. گروه مترجمان. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مرکز تحقیقات رسانه‌ها.
فتوحی، محمود .(1380). «ادبیات داستانی در دانشگاه». کتاب ماه ادبیات و فلسفه، شماره ی 49. صص4-5.
فوکو، میشل .(1378). نظم گفتار: درس افتتاحی در کلژ دو فرانس. ترجمه­ی باقر پرهام، تهران: آگاه.
گرت، استفانی. (1380). جامعه­شناسی جنسیت. ترجمه ی کتایون بقایی، تهران: دیگر.
گرین، الین. (1378). هنر و فن قصه­گویی. تهران: ابجد.
گیدنز، آنتونی. (1384). جامعه­شناسی. ترجمه ی منوچهر صبوری،تهران: نی.
لارسن، کالوین جی. (1377). نظریه­های جامعه­شناسی محض و کاربردی. ترجمه­ ی غلام­عباس توسلی و رضا فاضل. تهران: سمت.
مدرسی، یحیی.‌ (1368). درآمدی بر جامعه­شناسی زبان. تهران: مؤسسه ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
مقصودی، سوده. (1383). «بررسی نقش زن در داستان­های کودکان». پژوهش زنان، شماره ی 3. صص41-55.
منینگ، فلیپ. (1380). ایروینگ گافمن و جامعه­شناسی نوین. ترجمه ی ثریا کامکار، ناشر: مترجم.
ناظمی، یحیی. (1385). رویکردی بر قصه­گویی و نمایش خلاق. تهران: چاپار.
ولی­زاده، وحید. (1387). «جنسیت در آثار رمان­نویسان زن ایرانی». نقد ادبی، شماره ی 1، صص 191-224.
هارتمن، والتروت. (1379). «پدر در ادبیات کودک اتریش». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره ی37، صص57-60.
هدایت، ندا. (1384). «تأثیر جنسیت بر نحوه­ی بیان تقاضا (پژوهشی در حوزه­ی جامعه­شناسی زبان) ». پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره‌ی 4، صص 17-40.
یوسفی، محمدرضا. (1384). نامه­هایی به آقاغوله. تهران: کتاب چرخ و فلک.
McCabe, J. et, all .(2011). "Gender in twentieth century children’s books: Patterns of disparity in titles and central characters". Gender & Society, 25(2), PP. 197-226.