غزاله‌ی خورشید: نگاهی به نظریه و دنیای متن، همراه با دیگرخوانیِ قصه‌ی «خورشید توی آسمان و خورشید توی دل من»

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مرکز مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز/دانشگاه اسنابروگ آلمان

چکیده

چکیده
هدف این جستار، دیگرخوانیِ یکی از کتاب­های مجموعه­ی­ 10 جلدی داستان­های فکری، 10 جلدی نوشته­ی مرتضی خسرونژاد و نشان‌دادنِ توانِ دیگرخوانی در بررسیِ آثار ادبیات کودک و آشکار کردنِ ارزش­هایِ ادبی موجود در اثر بررسیده است. برای دستیابی به این هدف، پس از مروری کوتاه بر پیشینه، معنا و کارکردِ نظریه­ی ادبی، به افسون­وارگی و لغزندگیِ موقعیتِ نقد و نظریه­ی ادبیات کودک نیز به اهمیتِ دیگرخوانی در خویش­بنیان­فکنیِ فلسفیِ کار «نظریه­سازان»، می‌پردازیم. آنگاه برای نشان دادن کاربرد نظریه در عمل، که همان رسیدن به خوانش انتقادی است، از روش پیشنهادی رادریک مگیلیس، یعنی گلچین روش­ها بهره می­گیریم. نخست از دیدگاه اسطوره‌‌ای/کهن‌الگویی (و در همان حال با تأکید بر مفهوم­های نسبیت و تمرکززدایی) به قصه­ی «خورشید توی آسمان و خورشید توی دل من» که به شناختِ دو مفهومِ بنیادیِ تمرکززدایی و زمان می‌پردازد، می‌نگریم. سپس با نگاه به نظریه­ی بینامتنیت می­کوشیم از زاویه­ای دیگر این قصه‌ی فلسفی- ادبی را بررسیم و چراییِ و چه­سانیِ لذّت­آوری­اش را واکاویم. برآیندِ کار دستیابی به طیف­های معناییِ گونا­گون در اثر نگاه به متن از چشم‌اندازهای چند نظریه و آگاهی بر لغزنده بودن معناسازی و معنایابی در ادبیات است.

کلیدواژه‌ها


اشرف­زاده، رضا. (1385). «ترنج میوه­ای از جنس میوه­های بهشتی». فصلنامه‌ی تخصصی ادبیات فارسی دانشگاه آزاد مشهد، شماره­ی 9، 21-34.

پورداود، ابراهیم. (1331). هُرمَزدنامه. تهران: بی نا.

حافظ. (1381) حافظ به سعی سایه. تهران: نشر کارنامه.

خسرونژاد، مرتضی. (1382/1389). معصومیت و تجربه، درآمدی بر فلسفه‌ی ادبیات کودک. تهران: مرکز.

ـــــــــــــــــ (1389). مجموعه‌ی داستان‌های فکری 10 جلدی. قصه‌ی «خورشید توی آسمان و خورشید توی دل من». مشهد: به‌نشر.

ـــــــــــــــــ (1384الف). «تمرکززدایی در ادبیات کودک هم هدف است هم روش». کتاب ماه کودک و نوجوان، سال 8، شماره­ی 6، صص73-83.

ـــــــــــــــــ (1384ب). «درباره­ی مؤلفه­های داستان­های کودکان و برنامه­ی آموزش فلسفه برای کودکان ونوجوانان». کتاب ماه کودک و نوجوان، سال 8، شماره­ی 12، 1384، صص26-30.

ـــــــــــــــــ (1386). «تأملی بر همنشینی ادبیات کودک و فلسفه در برنامه­ی فلسفه برای کودکان». مجله­ی نوآوری­های آموزشی (ویژه­ی نوآوری در فلسفه­ی تعلیم و تربیت)، شماره­ی 20، صص 109-124.

ـــــــــــــــــ (1387). «مقدمه‌ی انگلیسی». دیگرخوانی­های ناگزیر، رویکردهای نقد و نظریه ادبیات کودک. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

ـــــــــــــــــ (1390). چگونه توانایی اندیشیدن فلسفی کودکان را پرورش دهیم (ضمیمه‌ی کتاب داستان‌های فکری). مشهد: به­نشر.

سپهری، سهراب. (1371). هشت کتاب. تهران: طهوری.

سلدن، رامان، ویدوسون، پیتر. (1384). راهنمای نظریه‌ی ادبی معاصر. ترجمه‌ی عباس مخبر. تهران: طرح نو.

طائرپور، فرشته. (1365). ماجرای احمد و ساعت. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

فردوسی، ابوالقاسم. (1366). شاهنامه. به کوشش جلال خالقی مطلق. نیویورک: بیبلیوتکا پرسیکا، دفتر یکم.

مختاری، محمد. (1369). اسطوره­ی زال، تبلور تضاد و وحدت در حماسه‌ی ملی. تهران: توس.

معدن­کن، معصومه. (1383). «تصویرسازی و نمادپردازی با خورشید در دیوان خاقانی». نشریه دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، شماره‌ی 192، صص51-83.

مگیلیس، رادریک. (1387). «لذت‌های عدم امکان: نه بچه‌ها، نه کتاب، تنها نظریه». ترجمه‌ی الهام فروزنده، فریده پورگیو؛ دیگرخوانی­های ناگزیر. مرتضی خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، صص363-385.

نودلمن، پری. (1387). «لذت و گونه‌ی ادبی، ژرف­اندیشی‌هایی درباره‌ی ویژگی‌های ادبیات داستانی کودکان». ترجمه­ی داود خزایی، دیگرخوانی­های ناگزیر، مرتضی خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، صص421-444.

نهج‌البلاغه. (1371). ترجمه‌ی سیدجعفر شهیدی. تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.

هال، جیمز. (1383). فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب. ترجمه‌ی رقیه بهزادی. تهران: فرهنگ معاصر.

Abrams, M. H., Harpham, Geoffrey G. (2005). A Glossary of Literary Terms. Boston, MA: Thomson, Wadsworth.

Bressler, Charles. (2007). Literary Criticism: An Introduction to Theory and Practice. New Jersey: Prentice Hall.

Guerin, Wilfred. L., Labor, Earle, Morgan, Lee, Reesman, Jeanne C., & Willingham, John R. (2005). A handbook of critical approaches to literature. New York: Oxford Univesity Press.

Hall, Vernon. (1963) A Short History of Literary Criticism. NY: New York University Press.

Horky, Phillip Sidney. (2009) “Persian Cosmos and Greek Philosophy: Plato’s Associates and the Zoroastrian Magoi, Oxford Studies in Ancient Philosophy 37: 47-103.

Klages, Mary. (2006) Literary theory : A Guide for the Perplexed. London: Continuum.

Klein, Ernest. (1966) A Comprehensive Etymological Dictionary of the English Language. New York: Elsevier.

McLure, Roger. (2005) The Philosophy of Time: Time before Times. New York: Routledge.

Meyerhoff, Hans. (1968) Time in Literature. Berkeley: University of California Press.

O’Sullivan, Emer. (2005) Comparative Children’s Literature. London: Routledge.

Shakespeare, William. (1997) Shakespeares Sonnets. Arden Edition. Ed. Katherine Duncan-Jones. London: Thomas Nelson and Sons Ltd.

Tyson, Lois. (2006) Critical Theory Today: A User-Friendly Guide. New York: Garland Publishing.

Wilkie-Stibbs, Christine. (2004). “Intertextuality and the child reader”, inHunt, Peter. (2004) International Companion Encyclopedia of Children’s Literature. Vol.1, London: Routledge, 179-190.

Zaehner, R. C. (1955) Zurvān, A Zoroastrian Dilemma. Oxford: Clarendon Press.

منبع­های برخط (به جز آن‌ها که در یادداشت­ها آمده­اند):

دهخدا، علی­ اکبر. (نسخه­ی برخط)  لغت‌نامه. (بازیابی، 5/8/1387)

http://www.loghatnaameh.org

 

نامور مطلق، بهمن. «بینامتنیت قطعات ناهمگون متن را به گفتگوی درون‌متنی وادار می­سازد» (بازیابی 3/11/84).

Ridire (19.11.2008). "October Flower – Marigolds or Calendula"

 http://languageofflowers.blogspot.de/ (available 5.9.2012)

Shurpin, Yehuda, ''Was the Forbidden Fruit Really an Apple? On the Identity of the Tree of Knowlege''

Wikipedia. The Free Encyclopedia, s.v. ''Calendula officinalis''  http://en.wikipedia.org (available 5.9.2012)