انواع ترانه های کودکان (مطالعه‌ی موردی: طبقه‌بندی نظم شفاهی کودکان خراسان)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه فرهنگیان مشهد

چکیده

چکیده
گفتار پیش رو، گزارشی از پژوهشی میدانی است که به منظور گشودن راهی برای شناخت و بررسی دقیقتر ترانههای فولکلوریک کودکان صورت گرفته است. پژوهش‌گر پس از گردآوری ترانه‌ها، شعرواره‌ها و درمجموع، تمام متنهای موزون و منظوم شفاهی رایج در بین کودکان و نیز آنچه والدین برای آنها می‌خوانند، به تقسیم‌بندی دقیق آنها پرداختهاست. این تقسیم‌بندی که برای اولین بار در این حوزه و در زبان فارسی ارائه شده، اختصاصاً دربارهی متنهای منظوم فولکلوریک کودکان فارسیزبان خراسان و براساس محتوا وکاربرد آنهاست. کلیات این تقسیمبندی چنین است:

1.   متن‌های منظوم شفاهی بدون بازی کودکان؛

1-1  . متن‌های منظومی که بزرگ‌ترها برای کودکان می‌خوانند؛
1-2  . متن‌‌های منظومی که کودکان خودشان می‌خوانند.

2.     متن‌های منظوم شفاهی در بازی کودکان؛

2-1. متن‌های منظوم یارگیری؛
2-2. متن‌های منظوم بازی؛
2-3. متن‌های منظوم پیرامون بازی.
 پژوهش حاضر می‌تواند شیوه‌ای علمی برای تقسیم‌بندی دیگرحوزه‌های ادبیات شفاهی کودکان باشد.
واژه‌های کلیدی:
                           

کلیدواژه‌ها


احمدپناهی، محمد. (1376). ترانه و ترانهسرایی در ایران: سیری در ترانه‌های ملی ایران. تهران: سروش.
ـــــــــــــــــ. (1368). ترانه‌های ملی ایران: سیری در ترانه و ترانهسرایی در ایران. تهران: مؤلف.
احمدیه (ابتهاج)، ملکسیما. (1375). بازیابی ارزشها در کودکان و نوجوانان. تهران: نی.
احترامی، منوچهر. (1373). سلیمان، بابا سلیمان. تهران: گزارش.
انجوی شیرازی، ابوالقاسم. (1352). قصه‌های ایرانی. ج1 و 2 و 3، تهران: بی‌نا.
انجوی شیرازی، ابوالقاسم؛ ظریفیان، محمود. (1371). گذری و نظری ... در فرهنگ مردم. تهران: اسپرک.
انجوی شیرازی، ابوالقاسم (گردآورنده). (1359). گل به صنوبر چه کرد؟ (بخش 1 و 2 قصه‌های ایرانی). تهران: امیرکبیر.
 ایمن (آهی)، لیلی؛ میرهادی، توران (خمارلو) و دولت‌آبادی، مهدخت. (1355). گذری در ادبیات کودکان. تهران: شورای کتاب کودک.
پلووسکی، آن. (1364). دنیای قصه‌گویی. ترجمهی: محمد ابراهیم اقلیوی. تهران: سروش.
تذهیبی، سهیلا و شجاع‌دوست، شهلا (پژوهشگر). (1369). لالالالا گل لاله. ج2. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
«ترانه‌های لالایی». (1340). کتاب هفته، شماره 5، ص181.
جعفرنژاد، آتش. (1363). 39 مقاله درباره‌ی ادبیات کودکان. تهران: شورای کتاب کودک.
« چند روایت از ترانهی دویدم و دویدم». (1340). کتاب هفته، شماره‌ی3، صص180-183.
حکیمی، محمود. (بی‌تا). سخنی درباره‌ی ادبیات کودک و نوجوانان. تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
خلیلی‌فر (بشیر)، مصطفی. (1378). «نگاهی به موسیقی شعر کودک و نوجوان در ایران»، مجموعه مقالات همایش ادبیات فارسی و تعلیم و تربیت.  دانشگاه تربیت معلم سبزوار، صص 101-112.
درویشیان، علی‎اشرف. (1366). افسانه‌ها، نمایشنامه‌ها و بازی‌های کردی (ج1، افسانه‌ها و متل‌ها). تهران: بی نا.
ـــــــــــــــــــ. (1357). کتاب کودکان و نوجوانان. کرمانشاه: یادمحمد.
رحماندوست، مصطفی. (1369). ادبیات کودکان و نوجوانان. تهران: ایران.
رازانی، بهمن. (1355). پژوهشی اجمالی در زمینه ادبیات کودکان. بی‌جا: شرق.
رحمانی، روشن. (1380). تاریخ گردآوری، نشر و پژوهش افسانه‌های مردم فارسی ‌زبان (ایران، تاجیکستان، افغانستان). شیراز: نوید.
سرامی، قدمعلی. (1385). پنج مقاله درباره ادبیات کودک. تهران: ترفند.
سهراب (مافی)، معصومه. (1363). 17 مقاله درباره‌ی ادبیات کودکان. تهران: شورای کتاب کودک.
شاملو، احمد. (1357). کتاب کوچه. ج1، تهران: مازیا.
شعاری‌نژاد، علی اکبر. (1374). ادبیات کودکان. تهران: اطلاعات.
شکورزاده،‌ ابراهیم. (1338). ترانه‌های روستایی خراسان. تهران: بی‌نا.
ـــــــــــــــــ. (1363). عقاید و رسوم مردم خراسان. تهران: سروش.
صداقت‌کیش، جمشید. (1360). بازیهای محلی آباده. شیراز: مؤلف.
عابداف، داداجان. (1997م). «جشن نوروز و سرودهای نوروزی در افغانستان». مردم گیاه.  شماره‌ی 1-2، صص91.
ـــــــــــــــ. (1382). رمضان و سنتهای آن در افغانستان. مشهد: نگین شرق.
عابداف، داداجان و شیرمحمدیان، بهرام. (1996م). قصه‌ها پیرامون فردوسی و قهرمان‌های شاهنامه. دوشنبه (تاجیکستان): سفارتج.ا.ا.
علی پور، منوچهر. (1378). آشنایی با ادبیات کودکان. تهران: فردوس.
فرهنگنامهی کودکان و نوجوانان. (1376).تهران: شورای کتاب کودک.
فنایی، بهروز (گردآورنده). (1340). «لالایی‌های بیرجند». کتاب هفته. شماره‌ی15، ص 180.
لطیفی، منوچهر (تنظیم و تصویر). (1371). کک به تنور. تهران: گزارش.
محمدی، محمدهادی. زهره قایینی. (1381). تاریخ ادبیات کودکان ایران (ادبیات کودکان از مشروطیت تا 1340). ج3 و 4، تهران: چیستا.
مهتدی، فضل الله (صبحی). (1377). افسانه‌ها. تهران: جامی.
ــــــــــــــــــــــــــ (1333). افسانه‌های باستانی ایران و مجار. تهران: بی نا.
ــــــــــــــــــــــــــ (1332). افسانه‌های بوعلی سینا. تهران: بی نا.
ــــــــــــــــــــــــــ (1349). افسانه‌های کهن. تهران: امیرکبیر.
ــــــــــــــــــــــــــ (1346). عمونوروز. تهران: اشرفی.
میرنیا، سیدعلی. (1381). نگاهی به فرهنگ عامه مردم خراسان. مشهد: سخن گستر.
میهن دوست، محسن. (1379). اگر من بی دم، تو بی دم. تهران: گل آذین.
ــــــــــــــــــــ (1381). اوسنه‌های پهلوانی، تغزلی. تهران: مرکز.
ــــــــــــــــــــ (1380). اوسنه‌های خواب. تهران: مرکز.
ــــــــــــــــــــ (1378). اوسنه‌های عاشقی. تهران: مرکز.
ــــــــــــــــــــ. (1378). باکره‌های پریزاد. تهران: توس.
ــــــــــــــــــــ. (1380). پژوهش عمومی فرهنگ عامه. تهران: توس.
ــــــــــــــــــــ. (1354). سمندر چهل گیس. تهران: میراث فرهنگی.
ــــــــــــــــــــ. (1378). سنت شکن. تهران: توس.
ــــــــــــــــــــ. (1370). سیب خندان، نارگریان. مشهد: فربد.
ــــــــــــــــــــ. (1373). فرهنگ مردم زورآباد جام. مشهد: محقق.
ــــــــــــــــــــ  (1380). کلّه فریاد (ترانه‌هایی از خراسان). ج2. تهران: گل آذین.
ــــــــــــــــــــ. (1379). گفتاری از سیاوش شاهنامه. تهران: کتابسرای تندیس.
ــــــــــــــــــــ. (1378). نه کلید. تهران: توس.
نکاتی دربارهی ادبیات کودکان. (1356). تهران: شورای کتاب کودک.
وکیلیان، سیداحمد. (1377). چیستا‌ن‌های خواندنی. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
ـــــــــــــــــ. (1375). تمثیل و مثل. تهران: سروش.
ـــــــــــــــــ. (1375). متل‌ها و افسانه‌های ایرانی. ج1 و 2، تهران: سروش.
هدایت، صادق. (1310). اوسانه. تهران: بی نا.
ــــــــــــــ.. (1374). چهار افسانه. تهران: بی نا.
ــــــــــــــ.. (1334). نوشته‌های پراکنده. تهران: امیرکبیر.
ــــــــــــــ.. (1376). نوشته‌های فراموش شده صادق هدایت. گردآورنده مریم دانایی برومند. تهران: نگاه.
ــــــــــــــ.. (1356). نیرنگستان. تهران: جاویدان.
ــــــــــــــ.. (1324). سخن [نشریه]. شماره‌ی3، صص 179-184؛ شماره‌ی4، صص 265-275؛ شماره‌ی 5، صص 337-342؛ شماره‌ی 6، صص 420-424.
ــــــــــــــ.. (1381). ترانه‌های محلی فارس. شیراز: بی‌نا.
ــــــــــــــ. (1348). یک‌هزار و چهارصد ترانه. تهران: بی‌نا.
Шермухамадов, Б. (1973). Назми халкии бачагонаи точик. Душанбе.
Шермухамадиён, Б, Обидзода, Д. (1963). Алла чонам алаё. Душанбе.