تحلیل محتوا و نقد ادبی در ادبیات کودکان: خواهران غریب یا قریب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی دانشگاه خوارزمی

چکیده

تحلیل محتوا و نقد ادبی از جمله پرکاربردترین‌ روش‌ها و رویکردها در پژوهش‌های ادبیات و به طور خاص ادبیات کودک است. در حال حاضر تحلیل محتوا با دو رویکرد کمی و کیفی در بسیاری از پژوهش‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. به نظر می‌رسد که رویکرد کیفی در تحلیل محتوا قرابت زیادی با نقد ادبی به عنوان یکی از رویکردهای رایج در پژوهش‌های ادبی دارد. از مجموع 75 پژوهش بررسی شده که در پنج شماره‌ی دوفصلنامه‌ی علمی پژوهشی مطالعات ادبیات کودک منتشر شده‌اند یا به صورت گزارش طرح پژوهشی در کتابخانه‌ی بین المللی کودکان مونیخ نگهداری می‌شوند، 41 مورد آنها به نقد و تحلیل متون پرداخته‌اند. در این میان برخی صراحتاً به روش تحلیل محتوا اشاره کرده‌اند و برخی نیز صرفاً بر وجه تحلیلی کار تأکید کرده‌اند. تفکیک مرز مشخصی میان روش‌ها و رویکردهای به کار گرفته شده در این پژوهش‌ها امر آسانی نبوده است. اغلب پژوهش‌ها با رویکردی کیفی و تحلیلی، مبتنی بر شاخص‌های گوناگون نقد ادبی، از جمله نقد ساختارگرایانه یا فمینیستی یا سایر نظریه‌های ادبی انجام شده‌اند. بهره‌گیری از تکنیک‌های تحلیل محتوا مبتنی بر معیارهای نقد ادبی می‌تواند در بهبود کیفیت پژوهش‌های تحلیلی ادبیات کودک راهگشا باشد.

کلیدواژه‌ها


خسرونژاد، مرتضی. (۱۳۸۷). «درآمد دوم: نقد و نظریه‌ی ادبیات کودک در ایران؛ موقعیت، ویژگی‌ها، ضرورت‌ها»، در دیگرخوانی‌های ناگزیر؛ رویکردهای نقد و نظریه‌ی ادبیات کودک. به‌کوشش مرتضی خسرونژاد. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. صص۴۱-۶۷.

زرین کوب، عبدالحسین. (۱۳۷۲). «تعریف نقد ادبی». دست‌یافتنی در

http://irannameh.org/index.php/journal/article/view/1125  بازیابی: ۲/۱۲/۹۱.

ساروخانی، باقر. (۱۳۷۷). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

سلیانی، عاطفه. (۱۳۸۷). روش‌شناسی نقد ادبیات کودکان. دست‌یافتنی در

بازیابی: ۳/۱۲/۹۱.http://ketabak.org/tarvij/node/689

صادقی مرشت، هدی. (۱۳۸۷). نقد ادبی چیست؟. دست‌یافتنی در

بازیابی: ۱/۱۲/۹۱.http://www.louh.com/content/1825/default.aspx  

فلیک، اووه. (۱۳۸۷). درآمدی بر تحقیق کیفی. ترجمه‌ی هادی جلیلی، تهران: نشر نی.

کریپندورف، کلوس. (۱۳۸۳). تحلیل محتوا؛ مبانی روش‌شناسی. ترجمه‌ی هوشنگ نایبی. تهران: نشر نی.

کستنر، اریش. (۱۳۵۶). خواهران غریب. ترجمه‌ی علی پاک‌بین، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

گال، مردیت دامین و همکاران. (۱۳۸۲). روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی و روان‌شناسی. ترجمه‌ی احمد نصر و همکاران، ج۲، تهران: سمت؛ مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی دانشگاه شهید بهشتی.

گرین، ویلفرد و همکاران. (۱۳۷۶). مبانی نقد ادبی. ترجمه‌ی فرزانه طاهری، تهران: نیلوفر.

محمدی، محمدهادی. (۱۳۷۸). روش‌شناسی نقد ادبیات کودکان. تهران: سروش.

محمدی، مهدی. (۱۳۹۲). «تحقیقات تحلیل محتوا در ادبیات کودکان و نوجوانان ایران از سال ۱۳۵۳ – ۱۳۹۰». تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، ش۱، پیاپی۷۲، صص۱۱۱-۱۳۳.

مکتبی‌فرد، لیلا و یزدان منصوریان. (۱۳۹۱). «تبارشناسی پژوهش‌های ادبیات کودکان از منظر روش‌شناختی». مطالعات ادبیات کودک، س۳، ش۱، صص۱۳۷-۱۵۲.

هال، ورنان. (۱۳۷۹). تاریخچه‌ی نقد ادبی. ترجمه‌ی احمد همتی، تهران: روزنه.

Mayring, Philipp. (2000). “Qualitative Content Analysis” Forum Qualitative Sozialforschung/ Forum: Qualitative Social Research. Vol. 1, No. 2, Retrieved 2 August 2008 from http://qualitative-research.net/fqs/fqs-e/2-00inhalt-e.htm.

Patton, Michael Quinn. (2002). Qualitative research & Evaluation Methods.thousand Oaks, Calif, :Sage publication.