اقتباس مفهومی و نگارشی از شاهنامه در ادبیّات کودک و نوجوان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه شهید بهشتی تهران

2 دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

چکیده
امروزه عملکردهای فرهنگی سبب شده است که  قلمرو ادبیّات کودک و نوجوان به سوی متون کهن ادبی کشیده شود. در این میان شاهنامهی فردوسی، شاهکار کلاسیک زبان فارسی به عنوان پرکاربردترین متن ادبی کهن، وارد محدوده‌ی ادبیّات رسمی کودکان و نوجوانان ایران شده است. در این مقاله ضمن معرّفی انواع اقتباس مفهومی و نگارشی از شاهنامه در ادبیّات کودک و نوجوان، چگونگی کاربردهای آن نیز  بررسی شده است. این تحقیق نشان می‌دهد که بخش قابل ملاحظه‌ای از اقتباس‌های محتوایی در ادبیّات کودک و نوجوان، از نوع اقتباس بسته است و بازآفرینی، تلخیص، بازنگری و گزیده‌نویسی در انواع اقتباس محتوایی از شاهنامه، کاربرد کم‌تری دارد. در انواع اقتباس نگارشی از شاهنامه نیز پنج نوع، اقتباس معرّفی شده است که در این شیوه، بهترین و ساده‌ترین کاربرد، اقتباس از نظم به نثر است.


 
 
 
 

کلیدواژه‌ها


آرین، آرمان. (1383). پارسیان و من:  کاخ اژدها. تهران: موج.

ـــــــــــ. (1384). پارسیان و من: راز کوه پرنده. تهران: موج.

ـــــــــــ.. (1385). پارسیان و من: رستاخیز فرا می رسد. تهران: موج.

احمدی، حسین. (1369-70). «مثل اسب رستم». رشد نوآموز. اردیبهشت، شماره‌ی 8، ص25.

اخوان، محمدکاظم. (1383). «چنین گفت فردوسی پاکزاد» عجم زنده کردم بدین پارسی. کیهان بچّهها. اردیبهشت، شماره‌ی 2385، صص18-20.

اسلین، مارتین. (1375). دنیای درام. ترجمه‌ی محمّد شهبا، تهران: بنیاد سینمایی فارابی.

باباخانی، خسرو. (1379). «رستم از شاهنامه رفت (داستان دنباله دار)»، کیهان بچّهها، 2185، صص 34-37.

بابایی، کبرا، (1384)، «رستم و سهراب»، دوست کودک، آذر، شماره‌ی 312، ص 31.

بهار، مهرداد. (1373). رستم و سهراب برگرفته از شاهنامهی فردوسی. تهران: زلال.

بهداد. (1373). سهراب نامه. تهران: مؤلف.

پایور، جعفر. (1380). شیخ در بوته. تهران: اشراقیه.

پروین‌گنابادی، محمود. (1309). افسانه هفت خوان رستم. مشهد: مطبعه نور.

جلالی، مریم. (1389). شاهنامه در ادبیّات کودک و نوجوان از مشروطه تا سال 1385. پایان‎نامه‌ی دکتری دانشگاه فردوسی مشهد.  

دوگوهرانی، مهدی. (1373). سیاووش، مجموعه نمایشنامه. تهران: حوزه‌ی‌هنری سازمان تبلیغات اسلامی.

سنجری، جمیله. (1384). نقد و بررسی آثار بازنویسی از شاهنامه، کلیله و دمنه، مرزبان نامه، منطق الطیر. برای کودکان و نوجوانان. پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرج.

شجاعیان، علی. (1372). رستم و سهراب. تهران: بینا.

ص، الف. (1375). «آرش نگو که نمی‌توانی». سروش نوجوان (ویژه‌نامه). فروردین، شماره‌ی 9، صص 10-14.

صالحی، آتوسا. (1375). «سیمرغ و آدمیزاد». سروش نوجوان، اردیبهشت، شماره‌ی98، صص 23.

ــــــــــــــ (1376). قصه‌های شاهنامه-3: اسفندیار رویین تن. تهران: افق.

ــــــــــــــ (1378). قصه‌های شاهنامه-2: فرزند سیمرغ. تهران: افق.

ــــــــــــــ (1378).  قصه‌های شاهنامه-4: فرود وجریره. تهران: افق.

ــــــــــــــ (1378).  قصه‌های شاهنامه-5: بیژن و منیژه. تهران: افق.

ــــــــــــــ (1378). قصه‌های شاهنامه-6: بهرام و گردیه. تهران: افق.

ــــــــــــــ (1378).  قصه‌های شاهنامه-7: گردآفرید. تهران : افق.

«ضحّاک و فریدون». (1352). پیک دانش آموز. دوره8، شماره‌ی 15، صص 8-14.

طائب، محسن. (1385). «جامعه نوبر بنیاد ادبیات کهن». کتاب هفته، شماره‌ی 38، ص12.

فیّاض، محمدامین. (1376). قصّههای شاهنامه: سرگذشت رستم و برزو. تهران: همکلاسی.

قادری، نصرلله. (1386). آناتومی ساخت درام. تهران: نیستان.

«کرم جادو». (1364). کارتون، شماره‌ی10، صص5-6.

کریمزاد، مریم. (1384). بررسی بازنویس‌ها و بازآفرینی‌های شاهنامه برای کودکان و نوجوانان. پایان نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه یزد.

کسرایی، سیاوش. (1350). آرش کمانگیر. تهران: کانون پرورش فکری و نوجوانان.

کشاورزی آزاد، مرجان. (1379). یک تکه بلور. تهران: شباویز.

مسکوب، شاهرخ. (1384). ارمغان مور. تهران: نشر نی.

مشرف آزاد تهرانی، محمود. (1354). «بازآفرینی در ادبیات کودکان ایران». فصلنامه‌ی کانون پرورش فکری، شماره‌ی 3-4، صص 57-65.

مشهدی رستم، فاطمه. (1383). «فردوسی و مردم شهر کوچک». پوپک، آذر، شماره‌ی 125، صص4-8.

موسوی، رحیم. (1369). دو نمایشنامه: سرانجام یزدگرد سوم و دستفروش. تهران: کومش.

میرصادقی، جمال و میرصادقی، میمنت. (1377). واژه‌نامه‌ی هنر داستان‌نویسی. تهران: کتاب مهناز.

ناصری، محمد. (1383). «بعد از صحنه رستم و اسفندیار». کیهان بچه‌ها، اردیبهشت، شماره‌ی 2385، صص34-37.

وانوا، فرانسیس. (1379). فیلم‌نامه‎های الگو، الگوهای فیلم‎نامه. ترجمه‎ی داریوش مؤدبیان، تهران: سروش.

یوسفی، محمّدرضا. (1382). «جمشیدکی». به کوشش فصلنامه آموزشی و سرگرمی، زمستان، شماره‌ی 1، صص 12-14.

یونسی، ابراهیم. (1388). هنر داستان‌نویسی. تهران: نگاه.

Cartmell, D. and Whelehan, Imelda (eds). (1999). Adaptations: FromText to Screen, Screen to Text, London: Routledge.

Durvye, Catherine, (2001).Les Réécritures, Paris: EllipseS.

Freeman, m. (1993). Rewriting the sells. London: Rout ledge.

Harris. J. (2006).Rewriting how to do things with taxes. University press: Logan, Utah state.

Lang Cecil Y. Edgar F. Shannon, Jr. (1990). The Letters of Alfred Lord. Tennyson.Cambridge, Mass: Belknap Press.

Sanders, J. (2006). Adaptation and Appropriation.londen and new York :Routledge.

Samoyault, Tiphaine. (2001). Linterextualité, Mémoire de la literature, ourragepull, lié sous la direction de Henri Mittérand Nathan.