بررسی عناصر شخصیت و حادثه در داستان «اولدوز و عروسک سخن‌گو» از صمد بهرنگی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه امام رضا مشهد

چکیده

در این جستار به بررسی دو عنصر شخصیت و حادثه، در داستان اولدوز و عروسک سخن‌گوی صمد بهرنگی پرداخته شده و با این هدف که صفات ارزشی و ضد ارزشی، محصول شخصیت پردازی داستان است، یا منوط به حوادث آن از متغیرهای پویایی شخصیت‌ها، هشت نمونه‌ی غم ‌ـ شادی ‌ـ ترس ـ عصبانیت ـ امید ـ ناامیدی ـ صبوری ـ کم‌صبری انتخاب و با روش تحلیل محتوا ارزیابی شده است. با تحلیل آماری داده‌ها مشخص شد؛ بالاترین فراوانی مربوط به عصبانیت (18مورد) و کم‌ترین فراوانی مربوط به ناامیدی (4مورد) است. این میزانِ کمیت و کیفیت تغییرات (پویایی شخصیت‌ها) به همراه رخداد کنش‌ها از سوی شخصیت‌ها، باعث تبیین رفتارهای مثبت و منفی در آن‌ها می‌شود که هم دستاورد ارزشی و هم کارکرد ضد ارزشی دارد. بنابراین در این داستان شخصیت‌ها گوی سبقت را از حوادث، ربوده‌اند و ایجاد ارزش‌زایی یا ارزش‌گریزی کرده‌اند. خمیر مایۀ ایدئولوژیک نویسنده و دگردیسی‌های سیاسی و اجتماعی زمان او نیز بر این عملکرد، تاثیر مستقیم داشته است.

کلیدواژه‌ها


امید، مسعود. (۱۳۸۰). «درآمدی بر اخلاق‌شناسی حِکمی و فلسفی استاد محمدتقی جعفری».نقد و نظر، شماره۲۵و۲۶، صص۳۹۸-۴۴۰.

امین، حسن. (۱۳۸۴). ادبیات معاصر ایران. تهران: دایرةالمعارف ایران‌شناسی.

انواری، آرزو. (۱۳۸۲). «نمایه‌ی صمد بهرنگی». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۷۲،‌ صص۲۱۴-۲۳۱.

ایروانی، شهین و خدیجه مختاری. (۱۳۹۰). «جایگاه مفاهیم فلسفی در ادبیات داستانی کودک ایران». مطالعات ادبیات کودک، سال۲، شماره۱، صص۱-۳۲.

بهرنگی، اسد. (۱۳۷۸). برادرم صمد بهرنگی؛ روایت زندگی و مرگ او. تبریز: بهرنگی.

بهرنگی، صمد. (۱۳۴۴). کندوکاو در مسائل تربیتی ایران. بی‌جا: بی‌نا.

ـــــــــــــ . (۱۳۸۳). مجموعه‌ی کامل قصه‌های بهرنگ. تبریز: اختر.

بهزادی، بهزاد. (۱۳۸۲). فرهنگ آذربایجانی‌فارسی. تهران: فرهنگ معاصر.

پراپ، ولادیمیر. (۱۳۶۸). ریخت‌شناسی قصّه. ترجمه‌ی مدیا کاشیگر، تهران: روز.     

پروینی، خلیل و ابراهیم دیباجی. (۱۳۷۸). «تحلیل عناصر داستانی در داستان‌های قرآن». مرکز تحقیقات علوم کامپیوتری علوم اسلامی مدرس، شماره۴، صص۱-۱۶.

پرین، لورانس. (۱۳۷۸). ادبیات داستانی ساختار، صدا و معنی. ترجمه‌ی حسن سلیمانی و فهیمه اسماعیل‌زاده، تهران: رهنما.

پورخالقی‌چترودی، مه‌دخت و مریم جلالی. (۱۳۸۹). «فانتزی و شیوه‌های فانتزی‌سازی شاهنامه در ادبیات کودک و نوجوان». مطالعات ادبیات کودک، سال۱، شماره۲، صص۵۵-۷۴.

پورشهرام، سوسن. (۱۳۸۹). «خوانشی ساختارگرایانه از داستان کلاغ‌های نادر ابراهیمی». مطالعات ادبیات کودک، سال۱، شماره۲، صص۱-۲۶.

جمشیدی، سیدمحمدرضا.(۱۳۶۸). «ارزش و ارزش‌شناسی». فرهنگ، شماره۴و۵، صص ۳۸۹-۳۹۸.

جوزدانی، عذرا. (۱۳۸۱). «اولدوز ستاره‌ای در آسمان عشق، عدالت و آزادی» در فرهنگ توصیفی شخصیت‌های داستانی نوجوان. تهران: آفتابگردان، صص۱۲۲-۱۴۳.

جیمز، آلیسون و همکاران. (۱۳۸۵). جامعه‌شناسی دوران کودکی؛ نظریه‌پردازی درباره‌ی دوران کودکی. ترجمه‌ی علی‌رضا کرمانی و علی‌رضا ابراهیم آبادی، تهران: ثالث.

حاج نصرالله، شکوه. (۱۳۸۱). «افسانه‌ها میراث فرهنگ اقوام و ملل»، در مجموعه‌ مقالات اولین همایش ادبیات کودک و نوجوان. دانشگاه بیرجند، صص۵۵-۷۶.

حجازی (فراهانی)، بنفشه. (۱۳۸۰). ادبیات کودک و نوجوان؛ ویژگی‌ها و جنبه‌ها. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.

حکیمی، محمود و کاموس مهدی. (۱۳۸۲). مبانی ادبیات کودکان و نوجوانان. ج۱. تهران: آرون.

خزاعی، زهرا. (۱۳۸۰). «اخلاق فضیلت‌مدار». نامه‌ی مفید، شماره۲۸، صص۴۱-۶۴.

خسرونژاد، مرتضی. (۱۳۸۹). معصومیت و تجربه؛ درآمدی بر فلسفه‌ی ادبیات کودک. تهران: مرکز.

درویشیان، علی‌اشرف و رضا خندان ‌مهابادی. (۱۳۷۹). داستان‌های محبوب من. ج۶، تهران: چشمه.

دقیقیان، شیرین‌دخت. (۱۳۷۱). منشأ شخصیّت در ادبیات داستانی. تهران: آزاده.

رضایی، عرب‌علی. (۱۳۸۲). واژگان توصیفی ادبیات انگلیسی‌فارسی. تهران: الوان.

سیدحسینی، رضا. (۱۳۸۱). مکتب های ادبی. ج۱. تهران: نگاه.

صادقی‌بروجنی، خسرو. (۱۳۸۲). «صمد عاشیق ملیت». چیستا، ش۲۰۱، صص۱۹-۲۱.

صفریان، سلمان. (۱۳۹۱). تحلیل محتوای آثار صمد بهرنگی. تهران: اندیشه‎ی نو.

صیاد‌کوه، اکبر و مانا اخلاق. (۱۳۸۷). «عنصر شخصیت در حکایت‌های حدیقه‌ی سنایی». گوهر گویا، سال۲، شماره۶، صص 135-154.

عمو‌زاده‌خلیلی، فریدون. (۱۳۸۱). فرهنگ توصیفی شخصیت‌های داستانی نوجوان، ج۱، تهران: آفتابگردان.

فتوحی، محمود. ( ۱۳۸۹). آیین نگارش مقاله‌ی علمی‌پژوهشی. تهران: سخن.

قرشی، محمدحسین. (۱۳۸۵). «گزارش شورای کتاب کودک تهران، شماره‌ی دوم»، در بررسی مشکلات ترجمه‌ی ادبیات کودکان. تهران: صنم، صص۱۹۴-۲۰۵.

کریمی، عبدالعظیم. (۱۳۷۶). «تفکّر شهودی در کودکان و بازگشت به کودکی». پژوهش‌نامه‌ی زبان و ادبیّات کودک و نوجوان، شماره۱۰، صص۷-۲۷.

محمدی، محمدهادی. (۱۳۷۸). روش‌شناسی نقد ادبیات کودکان. تهران: سروش.

محمودی تازه‌کند، فاطمه. (۱۳۹۱). «گفتمان، قدرت و زبان در قصه‌های بهرنگی از دیدگاه تاریخ‌گرایی نوین». نقدادبی، سال۵، شماره۱۷، صص۱۷۵-۱۹۱.

هانت، پیتر. (۱۳۸۶). درک ادبیات کودکان جهان. ترجمه‌ی محمود نورمحمدی، تهران: سایه‌گستر.

هدایتی، مهرنوش و مژگان زریباف. (۱۳۹۱). «پرورش هوش معنوی از طریق برنامه‌ی فلسفه برای کودکان». پژوهشگاه تفکر و کودک علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال۳، شماره۱، صص۱۳۵-۱۶۶.

هجری، محسن. (۱۳۸۲). «جست‌وجوی فضاهای خاکستری؛ پژوهشی فلسفی در اندیشه و آثار صمد بهرنگی». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۶۵، صص۱۴۷-۱۷۱.

یار‌محمدی، لطف‌الله‌ و همکاران. (۱۳۸۹). «مقایسه‌ی تحلیل انتقادی گفتمان داستان‌های کوتاه معاصر بزرگ‌سالان و داستان‌های کوتاه معاصر نوجوانان». مطالعات ادبیات کودک، سال۱، شماره۱، صص۱۴۳-۱۶۶.