مولفه ها و مهارت های تفکر خلاق در کتاب های داستانی تصویری: تحلیلی بر مجموعه کتابهای مرغک

نویسنده

هیأت علمی دانشگاه شیراز

چکیده

ادبیات کودک به ویژه کتاب های تصویری ابزارهای ارزشمندی برای پرورش خلاقیت در کودکان محسوب می شوند. هوش داستانی و توانایی بازنمایی نمادین در کودکان، نقش بسزایی در بهره وری آنان از کتاب های داستانی تصویری دارد. بر این اساس پژوهش حاضر به بررسی نقش کتاب های تصویری در پرورش مهارت های تفکر خلاق(مهارت های موضوعی، مهارت های خلاقانه و انگیزش) و عناصر شناختی خلاقیت (سیالی، انعطاف پذیری، بسط، ابتکار) پرداخت. از مهم ترین نتایج بدست آمده آن بود که تمرکز زدایی در ارائه یک تم داستانی برخلاف شیوه های معمول و رایج نقش مهمی در پرورش انعطاف پذیری ذهنی، ریسک پذیری، پرورش تخیل و حساسیت به مسأله دارد. خلاقیت اکتشافی که بر اساس آن سیالی ذهنی کودک افزایش می یابد به شخصیت پردازی کتاب تصویری بستگی دارد. هر چه میزان ریسک پذیری و پذیرش ابهامات و حل مسأله در شخصیت های به تصویر کشیده شده بیشتر باشد، در پرورش خلاقیت مخاطب موثرتراست. هرگاه کتاب تصویری بتواند، دانش موضوعی، مهارت های خلاقانه و انگیزش درونی در خواننده ایجاد نماید، سهم بسزایی در پرورش خلاقیت مخاطب دارد. در انتها پنج کتاب از مجموعه ی کتاب های مرغک در ارتباط با ابعاد و عناصر شناختی تفکر خلاق تحلیل گردید. نوع طراحی، برش های کتاب، شخصیت پردازی، سادگی و کاربرد رنگ و فضا سازی در کتاب های مورد بررسی از عوامل تأثیرگذارآن ها بر خلاقیت مخاطب محسوب می شوند

کلیدواژه‌ها


استاین، شل سیلور. (۱۳۸۳). کسی یک کرگدن ارزون نمی خواد. ترجمه‌ی سیما مجیدزاده، مشهد: گل آفتاب.

ــــــــــــــــ.. (۱۳۸۳). درجست‌وجوی قطعه‌ی گمشده. ترجمه‌ی رضی خدادادی (هیرمند)، تهران: هوای تازه.

البرزی، محبوبه. (۱۳۸۶). تبیین واسطه‌گری باورهای انگیزشی در مدل خلاقیت کودکان با رویکرد به متغیرهای خانوادگی، مدرسه‌ای و باورهای اسنادی در دانش آموزان مقطع ابتدایی، رساله‌ی دکتری دانشگاه شیراز.

برک، لورا. (۱۳۸۸). روان‌شناسی رشد (از کودکی تا نوجوانی). ترجمه‌ی یحیی سیدمحمدی، تهران: ارسباران.

پریرخ، زهره. (۱۳۸۹). پنگوئن (مجموعه کتاب‌های مرغک). تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

زمانی، فاطمه. (۱۳۸۰).  «انواع تصویرگری در کتاب‌های کودکان». مؤلف: سیانسیولو، پاتریشیا. کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره ۵، صص ۷۳-۷۵.

ژوبرت، کلر. (۱۳۸۹). گربه‌ی کوچه‌ی ما (مجموعه کتاب‌های مرغک). تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

سنداک، موریس. (۱۳۸۳). سفربه سرزمین وحشی‌ها. ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی فرهنگی.

سیف، علی اکبر. (۱۳۸۷). روا­­ن­شناسی پرورشی، روا­ن­شناسی یادگیری و آموزشی. تهران: دوران.

شاه‌آبادی، حمیدرضا. (۱۳۸۷). لالایی برای دخترمرده. تهران: افق.

خانجانی، علی. (۱۳۸۹). حرف‌آباد. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

خدایی، علی. (۱۳۸۹). همین و همان (ازمجموعه کتاب‌های مرغک). تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

خسرونژاد، مرتضی. (۱۳۸۹) معصومیت و تجربه (درآمدی بر فلسفه‌ی ادبیات کودک)، تهران: مرکز.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۸۹). با این صدای زنگوله گربه پیشی چه شنگوله. تهران: به‌نشر.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۸۹). میای بامن دوست بشی سوار اتوبوس بشی. تهران: به‌نشر.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۸۹). هم این هم آن. تهران: به‌نشر.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۸۹). ماه بامن است. تهران: به‌نشر.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۸۹). روزی که زرافه من گلو درد شد. تهران: به‌نشر.

فیشر، رابرت. (۱۳۸۵). آموزش تفکر به کودکان. ترجمه‌ی مسعود صفایی مقدم و افسانه نجاریان، اهواز: رسش.

قاسمی، سمانه. (۱۳۸۹). خودت پیداکن (مجموعه کتاب‌های مرغک). تهران: کانون پرورش فکری کودکان ونوجوانان.

ــــــــــــ. (۱۳۹۰). چرخ چرخ بچرخان (مجموعه کتاب‌های مرغک). تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

قایینی، زهره. (۱۳۹۰). تصویرگری کتاب‌های کودکان: تاریخ، تعریف‌ها و گونه‌ها. تهران: چیستا.

لرزغلامی، حدیث. (۱۳۸۹). قوقولی غوغول. تهران: افق.

لیونی، لئو. (۱۳۸۳). آبی کوچولو و زرد کوچولو. ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

واثقی، مینو. (۱۳۹۰). آموزش هنر. تهران: پیام نور.

Amabile, T. M. (2001).  Beyond talent: John Irving and the passionate craft of creativity. American Psychologist 56(4): 333- 336.

Alabama, A. (2006). The effects of text ilustrations on young children’s vocabulary acquisition and construction of meaning during storybook read alouds. A Dissertation for the Degree of Doctor of Philosophy. Auburn University.

Aram, D. & Byron, S. (2004). Joint storybook reading and joint writing interventions among low SES preschoolers: Differential contributions to early literacy. Early Childhood Research Quarterly 19: 588-610.  

Browning, A. (2006). Reading to young children improves language and cognitive development. Child Development 77: 322-342.

DeLoache, J. S., Uttal, D. H. and Pierroutsakos, S. L. (2000). What's up? The development of an orientation preference for picture books. Journal of Cognition and Development 1(1): 81-95.

Falconer, I. (2000). Olivia. Atheneum Books for Young Readers.

Ganea, P. A., Pickard, M. B. & DeLoache, J. S. (2008). Transfer between picture books and real world by very young children. Journal of Cognition and Development 9: 46-66.

Gelman, S. A., Coley, J. D., Rosengren, K. S., Hartman, E. E., & Pappas, A. S. (1998). Beyond labeling: The role of parental input in the acquisition of richly structured categories. Monographs of the Society for Research in Child Development 63(1): 234-347.

Graham, J. (2000). Creativity and picture books. Reading 61-67.

Holly, S. (2007). Using picture books to support young children's literacy. Child Development. 56:113-126.

Jalongo, M. R. (2004). Young children and picture books (2nd Ed.). Washington, DC: National Association for the Education of Young Children.

Iliada, E., Marja, V. H.  & Alexia, G. (2010). The role of pictures in picture books on children's cognitive engagement with mathematics. European Early Childhood Education Research Journal 18(3):125-147.

Mateas, M. & Sengers, P. (2003). Narrative intelligence. Philadelphia: John Benjamins.      

Meyer, L., & Wardrop, J. (1994). Effects of reading storybooks aloud to children. Journal of Educational Research 88, 69-85.

Maykut, P. & Morehouse, R. (1996). Beginning   qualitative   research. London: The Falmer Press.

Morrow, L. M. (2001). Literacy development in the early years: Helping children read and write. Boston, MA: Allyn & Bacon.

 Neuman, S. B. (1999). Books make a difference: A study of access to literacy. Reading Research Quarterly 34: 286-311.

Nikolajeva, M. & Scott, C. (2001). How picture books work. London: Garland Publishing.

Nodelman, P. (1988). Words about pictures: The narrative art of childrenʼs picture books. Athens: University of Georgia Press.   

Norton, D. E. (1999). Through the eyes of a child: An introduction to children's literature  children's literature, writing whose primary audience is children.

See also children's book illustration. The Beginnings of Children's Literature


The earliest of what came to be regarded as children's literature was first meant for adults. (5th Ed.)
. Columbus, OH: Merrill.

Segun, M. (1988). The importance of illustrations in children’s books”. Illustrating for Children 25-27. www.mabelsegun.com/Illustrating.