در جست‌وجوی دیگری؛بررسی جلوه‌های دگربودگی در ادبیات کودک و نوجوان ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری دانشگاه شیراز

2 عضو هیات علمی دانشگاه شیراز

چکیده

مفهوم دیگری و دیگرانگی از مفاهیم پیچیده‌ی فلسفی است که می‌توان آن را در گستره‌های گوناگونی از زندگی انسان چون اجتماع، سیاست، اخلاق، ادبیات، آموزش و پرورش و جز آن جست‌وجوکرد.در این پژوهش، در گام اول، تلاش‌شده انواع دیگرانگیدر نمونه‌ای شامل بیست و هفت اثر داستانی ادبیات کودک و نوجوان ایران، با روش تحلیل محتوای کیفی از نوع قیاسی و با در پیش‌گرفتن رویکردی توصیفی بررسی‌گردد تا آشکار شود کدام‌یک از انواع دیگرانگی در کتاب‌های داستانی کودک و نوجوان ایران بازنمایی‌شده و کدام‌ها مجال جلوه‌گر‌شدن نیافته‌اند. در گام دوم چگونگی بازنمایی این دیگرانگی‌ها و نوع ارتباط شخصیت‌های دیگری با شخصیت‌های مرکزی داستان‌ها مورد بررسی‌ قرارگرفته‌است. برای رسیدن به این هدفبرای مطالعه‌ی نمونه‌ها از روش تحلیل محتوای تاملی با رویکردی توصیفی-تفسیری استفاده‌شده‌است. نتیجه‌ی این بررسی نشان-می‌دهد در ادبیات کودک و نوجوان ایران صدای دیگری چندان بلند نبوده و حضور او کم‌رنگ است. هم‌چنین کنش "دیگری" در ارتباط با قطب‌های فرادست داستان در بیش‌تر موارد محدود و تابع محدودیت‌هایی است که به دیگرانگی او برمی‌گردد. با این‌حال، مواردی از کنش تعاملی، سازنده و هم‌دلانه‌ی خود/دیگری نیز به‌چشم‌می‌خورد.

کلیدواژه‌ها


اکبرپور، احمد. (۱۳۸۳). شب‌به‌خیر فرمانده. تصویرگر: مرتضی زاهدی، تهران: یونیسف.
ــــــــــــ . (۱۳۸۵). دختری ساکت با پرنده‌های شلوغ. تصویرگر: مانلی منوچهری، تهران: علمی و فرهنگی.
ــــــــــــ . (۱۳۸۸). غول و دوچرخه. تصویرگر: راشین خیریه، تهران: افق.
اکرمی، جمال‌الدین. (۱۳۸۳). دختر، پرنده و چشم‌هایش. تصویرگر: میترا عبدالهی، تهران: شباویز.
ــــــــــــــــ . (۱۳۹۰). کودکان ماه. تصویرگر: مهکامه شعبانی، مشهد: به‌نشر.
امیریان، داود. (۱۳۸۲). جام جهانی در جوادیه. تهران: کتاب‌های بنفشه.
بهرنگی، صمد. (۱۳۸۱). "پسرک لبوفروش"، در مجموعه‌ی قصه‌های صمد. تهران: دنیای کتاب.
تودوروف، تزوتان. (۱۳۷۷). منطق گفت‌وگویی میخاییل باختین. ترجمه‌ی داریوش کریمی، تهران: مرکز.
جوزدانی، عذرا. (۱۳۸۴). آغوشت را باز کن. تصویرگر : علیرضا گلدوزیان، تهران: کتاب‌های پروانه.
حدادی، هدا. (۱۳۸۴). کوپه‌ی یازده و چند داستان دیگر. مشهد: به‌نشر.
حسن‌بیگی، ابراهیم. (۱۳۸۵). به ماه نگاه کن. تصویرگر: سولماز جوشقانی، تهران: مدرسه.
دودرر، کلاوس. (۱۳۸۳). «من دیگری هستم؛ بازتاب موضوع اقلیت نژادی در ادبیات کودک آلمان». پژوهشنامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان، سال۱۰، شماره۳۹، صص۵۰-۵۵.
دهقانی سلماسی، راضیه. (۱۳۶۳). من، خارپشت و عروسکم. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
دیه‌جی، عبدالرحمن. (۱۳۷۸). امشب نخواب آیلار. تصویرگر: سعید بابایی، مشهد: آستان قدس رضوی.
سارتر، ژان پل. (۱۳۶۱). اگزیستانسیالیزم و اصالت بشر. ترجمه‌ی مصطفی رحیمی، تهران: مروارید.
شافعی‌زاده، جبار. (۱۳۸۳). دیوار. تصویرگر: راشین خیریه، تهران: یونیسف.
شاه‌آبادی، حمیدرضا. (۱۳۹۰). لالایی برای دختر مرده. تهران: افق.
شیخ‌رضایی، حسین و همکاران. (۱۳۹۱). «تفاوت، دیگری و اقلیت در ادبیات داستانی کودک و نوجوان». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۱۸۰، صص۷۱-۸۱.
شیخ الاسلامی، حسین. (۱۳۸۱). «او از ما نیست؛ نگاهی به دیگری در چهار کتاب از محمد میرکیانی». پژوهشنامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان، سال۹، شماره۳۵، صص۱۴۸-۱۶۰.
طاقدیس، سوسن. (۱۳۸۴). زرافه‌ی من آبی است. تصویرگر: علیرضا گلدوزیان، تهران: امیرکبیر.
عموزاده خلیلی، فریدون. (۱۳۸۴). دو خرمای نارس. تهران: کتاب‌های بنفشه.
گال، مردیت و همکاران. (۱۳۹۰). روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی. گروه مترجمان. تهران: سمت.
محمدی، محمدهادی. (۱۳۸۲). آواره‌ی بی‌خورشید. تهران: چیستا.
مرادی کرمانی، هوشنگ. (۱۳۸۴). بچه‌های قالیبافخانه. تهران: معین.
ــــــــــــــــــــــ . (۱۳۸۵). قصه‌های مجید. تهران: معین.
ــــــــــــــــــــــ . (۱۳۸۵). مشت بر پوست. تهران: معین.
میرکیانی، محمد. (۱۳۷۷). تن‌تن و سندباد. تهران: قدیانی.
نعیمی، زری. (۱۳۸۶). «عفریت درون کودک». پژوهشنامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان، سال۱۳، شماره۵۰، صص۶۴-۷۶.
نفیسی، گلرخ. (۱۳۸۸). دختری که مو نداشت. تصویرگر: گلرخ نفیسی، تهران: دنیای تاتی.
هابرل، باربارا. (۱۳۸۴). «یکی دیگر از ما؛ قهرمانان معلول، شخصیت‌های غریب و بیگانه در ادبیات کودک آلمان و اتریش». پژوهشنامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان، سال۱۰، شماره۴۰، صص۵۰-۶۲.
یوسفی، محمدرضا. (۱۳۷۲). مسافر دریا. تهران: مدرسه.
ـــــــــــــــــ . (۱۳۷۸). ستاره‌ای به نام غول. تهران: کتاب‌های بنفشه.
ـــــــــــــــــ . (۱۳۸۲). گواتی. تهران: شعله‌ی اندیشه.
Allan, J. (2006). “Other, the” In The Routledge Dictionary of Literary Terms. P. Childs; R. Fowler. London: Routledge. 164f.
Baker, J. (2010). Mirror. Newtown NSW: Walker Books.
Clarck, T. (2002). Martin Heidegger. London: Rutledge.
De boire, S. (1956). The Second Sex. Translated by H. M. Parshelly. London: Lowe and Brydone.
Gabriel, Y. (2008). Organizing Words: A Critical Thesaurus for Social and Organization Studies. Oxford: Oxford University Press.
Heidegger, M. (1962). Being and time. Translated by John Macquarrie & Edward Robinson. New York: Harper & Row.
International Labor Organization (ILO). (2012). “What is child labor”. Retrieved from http://www.ilo.org/ipec/facts/lang--en/index.htm
Johnston, R. R. (2009). “In and out of otherness: Being and not being in children’s literature”. Neohelicon, Vol. 36, PP. 45 – 54.
Khazaie, D. (2010). “Deconstruction of Violence” In Violence in English children’s Literature. Edited by Thomas Kullmann. Aachen: Shaker Verlag, PP. 88-114.
Khosronejad, M. (2004). “Null theme and its role in Iranian young adults’ fiction”. Presented at Australian Children’s literature Association for research. Unpublished paper.
Levinas, E. (1985). Ethics and infinity: Conversations with Philip Nemo. (Richard A. Cohen Trans.). Pitsburg: Daquesne university press.
Lierop-Debrauwer, H. V. (2011). “South Africa in Dutch children's literature, 1899-1901: The U-Huhu stories of Nynke van Hichtum”. Bookbird: A Journal of International Children's Literature. 49 (1), PP. 1-8.
Maykut, P. S., Morehouse, R. E. (1994). Beginning Qualitative Research: A Philosophic and Practical Guide. London, Washington D.C: Falmer Press.
Mayring, P. (2000). “Qualitative Content Analysis”. Forum Qualitative Sozialforschung / Forum: Qualitative Social Research [On-line Journal], Retrieved from http://qualitative-research.net/fqs/fqs-e/2-00inhalt-e.htm.
Nodelman, P. (1992). “The Other: Orientalism, Colonialism, and Children's Literature”. Children's Literature Association Quarterly, 17 (1), PP. 29-35.
Ommundesen, A. M. (2011). “Childhood in a multicultural society: Globalization, cultural diversity in Norwegian children's literature”. Bookbird: A Journal of International Children's Literature, 49 (1), PP. 31-40.
Wbster, R. (1993). Studying literary theory. New York: Routledge.