نظریه‌ و نقد ادبیات کودک به روایت کتاب ماه کودک و نوجوان (1376 ـ 1380)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه هرمزگان

چکیده

بررسی نظریه‎ها و نقدهای منتشر شده در نشریات نظری و تخصصی ادبیات کودک، می‌تواند در روشن شدن مسیر حرکت ادبیات کودک و تبیین نقاط قوت و ضعف جریان نقد و نظریه‌پردازی آن نقش مهمی داشته باشد. در این پژوهش‌ کوشش شده تا با بررسی مقاله‌های تألیفی و ترجمه و نقد‌های شعر و داستان منتشر شده در ماهنامه‌ی کتاب ماه کودک و نوجوان(سال 1376 تا 1380) به نمایی کلی از وضعیت نظریه‌ و نقد عملی ادبیات کودک، در آن سال‌ها دست یافت. براساس نتایج حاصل، بازنویسی، بازآفرینی و ادبیات عامیانه بیشترین موضوعات مطرح شده در مقاله‌های تألیفی است که می‌تواند نشان‌دهنده‌ی جایگاه و تأثیر ویژه‌ی ادبیات شفاهی و ادبیات کلاسیک در ادبیات کودک و نوجوان ما باشد. تنها پنج مقاله از مجموع مقاله‌های ترجمه‌ای به موضوعات نظری و نقد ادبیات کودکان اختصاص دارند و مقاله‌هایی تحلیلی به‌شمار می‌آیند . بازاری‌سرایی و ادبیات کودکانه‌نما، نقد صاحب اثر به‌جای نقد اثر وگاه لحن تند منتقد از موارد قابل توجه در جریان نقد شعر کودک هستند. در مجموع بیشترین رویکرد در بررسی شعر و داستان کودک و نوجوان، رویکردهای مختلف نقد سنتی بوده‌است. نقد ساختاری، جامعه‌شناختی، کهن‌الگویی و... از رویکردهای جدید نقد در بررسی داستان‌ها هستند. جریان داستان‌نویسی و نقد آن در این دوره‌ در حال گذار از قالب‌ها و سبک‌های سنتی و شناخته‌شده‌ی پیشین به سبک‎ها و قالب‌های جدیدتر است. قالب طنز در این دوره کمتر مورد توجه منتقدان و نویسندگان بوده است.

کلیدواژه‌ها


آقایاری، خسرو. (۱۳۷۵). آشنایی با ادبیات کودکان و نوجوانان و معیارهای نقد و بررسی کتاب. تهران: سرآمد کاوش.
امجدیان، کیوان. (۱۳۷۹). «قصه‌ای مدرن برای بچه‌ها». کتاب ماه کودک نوجوان، شماره۳۵، صص۳۲و۳۳.
پایور، جعفر. (۱۳۷۸). «بلیناس! بلیناس جادوگر راز سرما را بگوی». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۲۱، صص۱۸-۲۱.
ــــــــــ . (۱۳۸۸). بازنویسی و بازآفرینی در ادبیات. تهران: کتابدار.              
پدرام، نگار. (۱۳۸۳). «بچه‎ها نگران اخلاق پدرها و مادرهایشان هستند؛ حرف‌های طنزنویسان درباره‌ی طنز کودکانه». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۸۶، صص۱۰-۱۵.
پولادی، کمال. (۱۳۸۷). بنیادهای ادبیات کودک. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
چیت‌سازی، الهه. (۱۳۸۷). «تصحیح طنز». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۱۳۰و۱۳۱، صص۳۲-۳۶.
حافظی، علی‌رضا. (۱۳۷۶). «کجاست داستان؟ کدام است پهلوان؟». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۴و۵، صص۶و۷.
حجوانی، مهدی. (۱۳۷۵الف). «ادبیات کودکانه‎نما». پژوهشنامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان، شماره۶، صص۲-۴.
ــــــــــــــ . (۱۳۷۵ب). «کودکانه‎نمایی و نوآوری». پژوهشنامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان، شماره۷، صص۲-۷.
ــــــــــــــ . (۱۳۷۸). «مخاطبان گمشده». پژوهشنامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان، شماره۱۹، صص۴۲-۴۹.
ــــــــــــــ . (۱۳۸۱). «گام‌های اول در نقد ادبیات کودک و نوجوان». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۵۹، صص۷۰-۷۷.
ـــــــــــــ . (۱۳۸۹الف). «بررسی تحلیلی سیر نقد ادبیات کودک و نوجوان در ایران؛ با نگاهی آسیب‌شناسانه به قالب نقد». مطالعات ادبیات کودک، سال۱، شماره۱، صص۷۵-۹۹.
ــــــــــــــ . (۱۳۸۹ب). زیبایی‌شناسی ادبیات کودک. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
حسام‌پور، سعید. (۱۳۸۹). «بررسی خواننده‌ی نهفته در داستان‌های احمد اکبرپور». مطالعات ادبیات کودک، سال۱، شماره۱، صص۱۰۱-۱۲۷.
ــــــــــــــ و همکاران. (۱۳۹۳). «تارنمای برهم‌کنشانه‌ی متن و تصویر با بررسی تطبیقی کتاب‌های برتر داستانی تصویری ایرانی و غیرایرانی». مطالعات ادبیات کودک، سال۵، شماره۲، صص۲۵-۵۴.
حکیمی، محمود و مهدی کاموس. (۱۳۸۶). مبانی ادبیات کودک و نوجوان؛ ویژه‌ی ادبیات دینی. تهران: آرون.
خسرونژاد، مرتضی. (۱۳۸۲). معصومیت و تجربه؛ درآمدی بر فلسفه‌ی ادبیات کودک. تهران: مرکز.
ـــــــــــــــ . (۱۳۸۷). دیگرخوانی‌های ناگزیر؛ رویکردهای نقد و نظریه‌ی ادبیات کودک. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
دامیار، زهرا. (۱۳۷۸). «در جست‌وجوی من». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۲۷، صص۲۷و۲۸.
رضوی، عبدالحمید و مسنن فارسی، حسین. (۱۳۸۹). «وضعیت استناد در پژوهشنامه و کتاب ماه کودک و نوجوان». مطالعات ادبیات کودک، سال۱، شماره۲، صص۷۱-۱۰۰.
سلاجقه، پروین. (۱۳۸۷). از این باغ شرقی؛ نظریه‌های نقد شعر کودک و نوجوان. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
سهراب (مافی)، معصومه. (۱۳۷۲). هفده مقاله درباره‌ی ادبیات کودکان. تهران: شورای کتاب کودک.
سیدآبادی، علی‌اصغر. (۱۳۷۸). «حق داری بدانی زندگی تلخ است؛ خیلی تلخ». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۱۹، صص۱۵و۱۶.
ــــــــــــــــــــ . (۱۳۸۵). عبور از مخاطب‌شناسی سنتی. تهران: فرهنگ‌ها.
ــــــــــــــــــــ . (۱۳۹۱). کتاب کودک کتاب با واسطه؛ مقدمه‎ای بر مخاطب‌شناسی. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
شاه‌آبادی ‌فراهانی، حمیدرضا. (۱۳۸۵). مقدمه بر ادبیات کودک؛ بحثی در شناخت مفهوم دوران کودکی. تهران: نغمه‌ی نواندیش.
شرف‌الدین نوری، بزرگمهر. (۱۳۸۰). «بهترین عکاس کودکان در قرن نوزدهم؛ نگاهی بر تأثیر و تأثر نقد ادبیات کودک از کتاب‌های آلیس». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۴۴، صص۳۷-۴۱.
علومی، محمدعلی. (۱۳۷۸). «این فقیران دیگرند». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۲۹و۳۰، صص۱۶-۱۸.
قزل‌ایاغ، ثریا. (۱۳۸۳). ادبیات کودکان و نوجوانان و ترویج خواندن. تهران: سمت.
کائدی، شهره. (۱۳۷۸الف). «اندر مضرات عقل». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۲۲، صص۱۸-۲۰.
ــــــــــــ . (۱۳۷۸ب). «سایه‌ی اخلاق بر جزیره‌ی افسونگران». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۲۸، صص۲۱و۲۲.
ــــــــــــ . (۱۳۷۹الف). «تخیل همیشه وارونگی نیست». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۳۲، صص۲۴-۲۶.
ــــــــــــ‌ . (۱۳۷۹ب). «قطاری که از ریل رئالیسم خارج شده». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۳۴، صص۱۱-۱۳.
کارین‌لسنیک‌، ابرستین. (۱۳۷۷). «در شناخت کودک: زبان نقد در ادبیات کودکان ۱». کتاب ماه کودک و نوجوان، ترجمه‌ی‌ فرزان سجودی، شماره۱۷، صص۲۶-۳۰.
ــــــــــــــــــــ . (۱۳۷۸). «در شناخت کودک: زبان نقد در ادبیات کودکان ۲». کتاب ماه کودک و نوجوان، ترجمه‌‌ی فرزان سجودی، شماره۱۸، صص۱۸-۲۳.
لاج، دیوید و همکاران. (۱۳۸۶). نظریه‌ی رمان؛ از رئالیسم تا پسامدرنیسم. ترجمه‌ی حسین‌ پاینده، تهران: نیلوفر.
محمدی، محمدهادی. (۱۳۷۵). «فرآیند آفرینش ادبیت و معنای ادبیات کودکان». پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان، شماره۷، صص۸-۲۴.
ـــــــــــــــــ . (۱۳۷۸الف). «چهار محور سازنده‌ی متن ادبی کودکان». پژوهشنامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان، شماره۱۶، صص۱۲-۱۸.
ــــــــــــ‌ــــــ . (۱۳۷۸ب). روش‌شناسی نقد ادبیات کودکان. تهران: سروش.
ــــــــــــــــــ . (۱۳۷۸ج). فانتزی در ادبیات کودکان. تهران: روزگار.
ـــــــــــــــــ و قائینی زهره. (۱۳۸۳). تاریخ ادبیات کودکان ایران. ج1 و 6 و 7، تهران: چیستا.
مهدی‌پور عمرانی، روح‌الله. (۱۳۷۹الف). «استاینیسم در ادبیات کودکان». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۳۷، صص۳۱-۳۴.
ــــــــــــــــــــــ . (۱۳۷۹ب). «شاعر اندیشه‌پرداز؛ نگاهی به شعر زنده‌یاد سلمان هراتی». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۳۷، صص۱۷-۲۱.
ناولز، مورای و مامجر، کرستن. (۱۳۸۰الف). «کارکرد زبان در ادبیات کودک ۱». کتاب ماه کودک و نوجوان، ترجمه‎ی شهرام اقبال‎زاده، شماره۴۳، صص۵۳-۵۸.
ــــــــــــــــــــــــــــ . (۱۳۸۰ب). «کارکرد زبان در ادبیات کودک۲؛ گونه‌های ادبی در ادبیات کودک». کتاب ماه کودک و نوجوان، ترجمه‎ی شهرام اقبال‎زاده، شماره۴۴، صص۶۸-۷۰.
ناهید، مصطفی. (۱۳۷۷). «حسن‌کچل از دو نگاه». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۹و۱۰، صص۱۰و۱۱.
ـــــــــــــ . (۱۳۷۹). «گشت‌وگذاری با آدم‎های بایرامی». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۳۱، صص۲۷-۲۹.
نعیمی، زری. (۱۳۷۹الف). «’اما‘های مهم ’اکبرپور‘». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۳۷، آبان، صص۲۶-۲۸.
ـــــــــــ . (۱۳۷۹ب). «اسیر شهر خاکستری». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره۳۸، صص۲۶-۲۹.
ورزی، کاتارینا. (۱۳۹۰). «تاریخ فانتزی کودکان و عناصر آن». فصلنامه‎ی روشنان، دفتر 12، صص۶-۱۵.
هانت، پیتر. (۱۳۸۷). «نقد ادبی کودک‌گرا؛ خرده‌فرهنگ کودک، کتاب و منتقد»، در کتاب دیگرخوانی‌های ناگزیر؛ رویکردهای نقد و نظریه‎ی ادبیات کودک. به‌کوشش مرتضی خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.