بررسی هوش اجتماعی و مؤلّفه های آن در محتوای کتاب های فارسی(بخوانیم) دوره‌ی ابتدایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه مازندران

چکیده

ادوارد تورندایک نشان داد که انسان برای ایجاد یک رابطه‌ی اجتماعی مناسب و موفّق عمل کردن در زندگی اجتماعی به مجموعه مهارت‌هایی نیاز دارد که از هوش اجتماعی نشأت می‌گیرند. ذهن آماده‌ی کودکان بستری مناسب برای تقویت و کتاب‌های فارسی آن‌ها به دلیل زبان تأثیرگذاری که دارد بهترین ابزار برای انتقال و تقویت این نوع مهارت‌هاست. در این پژوهش محتوای شش کتاب فارسی بخوانیم دوره‌ی ابتدایی به شکل توصیفی و از نوع تحلیل محتوا مورد تحلیل قرار گرفتند. بدین منظور هر کدام از مؤلّفه‌های هوش اجتماعی (همدلی، ارائه‌ی راه حل‌های نوآورانه، نفوذ اجتماعی، اجتماع پذیری،مذاکره، گفت و گو و شنیدن فعّال) به صورت مجزّا در هر درس بررسی و تحلیل شد اما در نتیجه با تمام دقّت نظری که در انتخاب این متون شده، انعکاس مؤلفه‌های هوش اجتماعی در این شش کتاب به صورت برجسته مشاهده نشد و مواردی هم که ذکر شد، بدون پشتوانه‌ی مهارت‌های هوش اجتماعی است. با این همه بر طبق مؤلفه‌های هوش اجتماعی که در این پژوهش مطرح شد در 233 داستان کوتاه و بلند کتاب‌های مورد بررسی، 80 مورد از این مؤلفه‌ها قابل توجه هستند.

کلیدواژه‌ها


احمدی، حسن و محسن خورشیدزاده. (۱۳۸۷). «هوش هیجانی». روزنامه‌ی آفرینش، مورخ ۶ تیر، ص۸.

ارجمند رشیدآباد، زهرا و همکاران. (۱۳۹۲الف). فارسی دوم ابتدایی. تهران: اداره‌ی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.

ــــــــــــــــــــــــــــــ . (۱۳۹۲ب). فارسی چهارم ابتدایی. تهران: اداره‌ی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.

اکبری شلدره، فریدون و همکاران. (۱۳۹۲الف). فارسی اوّل ابتدایی. تهران: اداره‌ی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.

ــــــــــــــــــــــــ . (۱۳۹۲ب). فارسی سوم ابتدایی. تهران: اداره‌ی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.

ـــــــــــــــــــــــ . (۱۳۹۲پ). فارسی ششم ابتدایی. تهران: اداره‌ی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.

ارونسون، الویت. (۱۳۸۷). روان‌شناسی اجتماعی. ترجمه‌ی حسین شکرکن، تهران: رشد.

بازان، تونی. (۱۳۸۶). قدرت هوش اجتماعی. ترجمه‌ی افسانه اسدی، تهران: پایان.

برک، لورا. (۱۳۹۰). روان‌شناسی رشد از نوجوانی تا پایان زندگی. ترجمه‌ی یحیی سیدمحمدی، تهران: ارسباران.

به‌پژوه، احمد و اکرم پرند (۱۳۸۰)،. «هنجاریابی آزمون هوش ویلیامز برای کودکان با نارسایی بینایی». مجله‌ی روانشناسی، شماره۱۹، صص۲۱۶-۲۳۰.

پاشاشریفی، حسن.(۱۳۷۶). نظریه وکاربرد آزمون‌های هوش و شخصیت. تهران: سخن.

پیاژه، ژان. (۱۳۵۷). روان‌شناسی هوش. ترجمه‌ی حبیب‌الله ربانی، تهران: صفی‌علی‌شاه.

جبلّی آده، پریچهر و همکاران. (۱۳۹۲). فارسی پنجم ابتدایی. تهران: اداره‌ی کل نظارت بر نشر و توزیع مواد آموزشی.

حسینی‌نسب، سیدداوود و مرضیه دهقانی. (۱۳۸۷). «تحلیل محتوای کتب تعلیمات اجتماعی دوره‌ی راهنمایی بر اساس مهارت‌های اجتماعی و بررسی دیدگاه‌های معلمان این دوره درباره‌ی محتوای کتب فوق الذکر». فصلنامه‌ی تعلیم و تربیت، شماره۲، صص۷۹-۹۸.

رضایی، اکبر و احد خلیل‌زاده. (۱۳۸۸). «رابطه‌ی بین هوش اجتماعی مدیران با رضایت شغلی معلمان مدارس». مجله‌ی علوم تربیتی، سال۲، شماره۷، صص۱۲۱-۱۴۵.

رضایی، اکبر. (۱۳۸۹). «مقیاس هوش اجتماعی ترومسو؛ ساختار عاملی و پایایی نسخه‌ی فارسی مقیاس در جامعه‌ی دانشجویان». فصلنامه‌ی روان‌شناسی دانشگاه تبریز، سال۵، شماره۲۰، صص۵۶-۸۲.

ساروخانی، باقر. (۱۳۸۲). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

سلگی، زهرا و احمد علی‌پور. (۱۳۹۱). «مقایسه‌ی هوش اجتماعی و هوش هیجانی دانشجویان با توجه به دست برتری آن‌ها». فصلنامه‌ی روان‌شناسی کاربردی، سال۶، شماره۴، صص۱۰۳-۱۱۹.

سلیمی، علی و محمد داوری. (۱۳۸۵). جامعه‌شناسی کجروی. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

سیاسی، علی‌اکبر. (۱۳۴۱). هوش و خرد. تهران: دانشگاه تهران.

شعاری‌نژاد، علی‌اکبر. (۱۳۸۶). روان‌شناسی رشد. تهران: اطلاعات.

قاسمی، اسماعیل و سجاد مجیدی‌پرست. (۱۳۹۳). «تحلیل محتوای مقولات مهارت‌های اجتماعی در کتاب درسی تعلیمات اجتماعی سال اول راهنمایی». پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، سال۱۱، شماره۴۳، صص۷۴-۸۳.

کریمی، یوسف. (۱۳۸۵). روان‌شناسی تربیتی. تهران: ارسباران.

ـــــــــــــ . (۱۳۸۸). روان‌شناسی اجتماعی؛ نظریه‌ها، مفاهیم و کاربردها. تهران: بعثت.

گلمن، دانیل. (۱۳۸۶). هوش هیجانی. ترجمه‌ی نسرین پارسا، تهران: رشد.

ـــــــــــ . (۱۳۸۸). هوش اجتماعی. ترجمه‌ی هوشیار رزم‌آزما، تهران: سپنج.

مصباح، علی و همکاران. (۱۳۸۵). روان‌شناسی رشد. تهران: سمت.

هاشمی، سیداحمد و همکاران. (۱۳۸۹). «تحلیل محتوای کتاب مهارت‌های اجتماعی‌اقتصادی سال اول پیش‌حرفه‌ای دانش‌آموزان کم‌توان ذهنی از منظر خوانایی با استفاده از تکنیک‌های خوانایی (روش کلوز، روش بررسی تصاویر و روش بررسی پرسش‌ها) و نظرات دبیران این درس». نوآوری‌های مدیریت آموزشی، د۵، شماره۴، صص۴۳-۶۴.

وندرزندن، جیمز. (۱۳۸۹). روان‌شناسی رشد. ترجمه‌ی حمزه گنجی، تهران: ساوالان.

Bjorkqvist, K. , et al. (2002). “Social Intelligence – empathy = aggression?”. aggression and violent Behavior, 5, pp. 191-200.

Kosmitzki, C & O.P. John. (1993). “The Implicit use of explicit conception of Social Intelligence”. personality and individual differences. 15 (1), pp.11-23.

Marlowe, H. A. (1986). “Social Intelligence; Evidence for Multidimensionality and construct independence”. Journal of Educational Psychology, 78, pp. 52-58.

Silberman,M. (2000). Peoplesmart; developing your interpersonal Intelligence sanfrancisco. CA: Berrett_Koehler Publishers Inc.