سودای بازی و براندازی: نگاهی به برهم‌کنشِ پارودیکِ تصویر و واژه در کتاب تصویری‌داستانیِ منم موش گرسنه/ می‌خورمت درسته

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مدرس در دانشگاه فنی‌و‌حرفه‌ای دختران شیراز پژوهش‌یار گروه کتاب‌های تصویری مرکز مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز

چکیده

هدف این جستار، بازنگری مفهوم و کارکرد پارودی در کتاب تصویری‌داستانی منم موش گرسنه/ می‌خورمت درسته است. با چنین نگرشی و در کنار معنای کلاسیک پارودی، امکان پارودی‌شدن متن واژگانی توسط متن تصویری و برعکس، در این اثر به‌آزمون برده‌شده؛ هم‌چنین جایگاه پارودی در تغییر ساختار قدرت نهادینه‌شده در ادبیات کودک به بحث گذاشته می‌شود.
پژوهش‌گر ابتدا بر پایه‌ی روش قیاسی به بررسی شگردهای پارودی‌پردازی در کتاب یادشده با الگوبرداری از شگردهای مطرح‌شده‌ی دن هریس در فیلم‌پارودی می‌پردازد؛ سپس بر پایه‌ی بازخوانیِ رویکردهای پری نودلمن و لورن جِی. کوئیسترا پیرامونِ برهم‌کنش‌های آیرونیک و پارودیک تصویر و واژه در کتاب‌های تصویری‌داستانی و با روش استقرایی خوانشی دوباره از این کتاب ارائه می‌دهد.
در این مطالعه، به پارودی در ۵ سطح اشاره می‌شود ولی تمرکزِ پژوهش‌گر بر نگاهِ تحلیلی به گونه‌های برهم‌کنش پارودیک در یک اثر – بدونِ دیالوگ‌های بینامتنیِ آن با پیش‌متن- است.
در فرایند پژوهش، امکان بررسی پارودی در کتاب‌های تصویری‌داستانی بر پایه‌ی شگردهای مطرح‌شده از سوی دن هریس در سینما، تأیید و در همان حال بازنگری و نقد شده؛ برهم‌کنش‌های پارودیک در کتابِ بررسیده در سه سطحِ ۱.تصویر و واژه؛ ۲.تصویر و تصویر؛ ۳.واژه و واژه؛ بخش‌پذیر شدند که هر یک شگردهای گوناگونی را دربر دارند.
پژوهش‌گر در برایند چنین خوانشی ترکیبی، بستر ادبیات کودک را در بازی‌ِ براندازانه‌ی چینش‌ِ افسون‌ساز تصویر و واژه در کتاب‌های تصویری‌داستانی کودکان، پارودیک و در فرایندِ آفرینش/چینش/خوانشِ اثر می‌بیند؛ آن را برای کودکان نه تنها تشخیص‌دادنی که لذت‌بخش می‌داند؛ و برای جابه‌جایی اقتدارهای ناگزیر در این گونه‌ی ادبی، ضروری می‌پندارد.

کلیدواژه‌ها


بهرنگی، صمد. (بی‌تا). مجموعه آثار صمد بهرنگی (۱) (نسخه‌ی برخط). بی‌جا: بی‌نا. (بازیابی، ۲۷/۰۶/۱۳۹۳) http://korpu.net/text/samad/majmueh-samad.pdf

خزایی، داود. (چاپ‌نشده). فرهنگ ادبیات کودک. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

خسرونژاد، مرتضی. (۱۳۸۳). معصومیت و تجربه. تهران: مرکز.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۸۷). مجموعه‌ی داستان‌های فکری ۱۰ جلدی (قصه بازی شادی). قصه‌ی «منم موش گرسنه/ می‌خورمت درسته». تصویرگری علی مفاخری، مشهد: شرکت به‌نشر، کتاب‌های پروانه.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۸۷). مجموعه‌ی داستان‌های فکری ۱۰ جلدی (قصه بازی شادی). قصه‌ی «آی بدو که دوغ آوردم/ قصه‌ی دروغ آوردم». تصویرگری علی مفاخری، مشهد: شرکت به‌نشر، کتاب‌های پروانه.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۸۷). مجموعه‌ی داستان‌های فکری ۱۰ جلدی (قصه بازی شادی). قصه‌ی «دلت می‌خواد ماست بخری؟/ یه قصه‌ی راست بخری؟». تصویرگری امین حسن‌زاده، مشهد: شرکت به‌نشر، کتاب‌های پروانه.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۹۲). سلسله‌بحث‌های نظری ادبیات کودک در دانشگاه شیراز. سخن شفاهی.

داد، سیما. (۱۳۹۰). فرهنگ اصطلاحات ادبی: واژه‌نامه‌ی مفاهیم و اصطلاحات ادبی فارسی و اروپایی (تطبیقی و توضیحی). تهران: مروارید.

دوستی، فرزانه. (۱۳۹۱). «کلام و تصویر، از مقابله تا مکالمه: درآمدی بر نظریه‌ی دومتنیتِ لورن جِی. کوئیسترا». نقدنامه‌ی هنر (کتاب تخصصی در حوزه‌ی پژوهش و نقدهنر): ویژه‌ی نقد بینامتنی هنر، شماره‌ی ۲، صص81-۱۰2.

قنبریان، شیوا (۱۳۹۰). زیبایی‌شناسی پارودی در سینما با نگاهی به آثار مل بروکس. پایان‌نامه‌ی کارشناسیِ‌ارشد دانشگاه تهران.

نودلمن، پری. (۱۳۸۷). «لذت و گونه‌ی ادبی، ژرف‌اندیشی‌هایی درباره‌ی ویژگی‌های ادبیات داستانی کودکان». ترجمه‌ی داود خزایی، دیگرخوانی‌های ناگزیر، مرتضی خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، صص421- ۴۴۴.

ـــــــــــ (۱۳۸۸). «ارتباط تصاویر و کلمات». ترجمه‌ی آزاده اخلاقی، حرفه هنرمند (نشریه‌ی هنرهای تصویری): ویژه‌ی گرافیک: تصویرسازی، شماره‌ی ۳۰، صص157- ۱۷۳.

ـــــــــــ (۱۳۸۹). «کنایه در کتب مصور: ذهنیت و عینیت، زمان و فضا». ترجمه‌ی بنفشه عرفانیان، کتاب ماه کودک و نوجوان، آبان، صص82-۹۰.

Beckett, Sandra (2001). Parodic play with paintings in picture books. Children's Literature 29: 175-195.

Doonan, Jane  (1999). Drawing out ideas: A second decade of the work of Anthony Browne. The Lion and The Unicorn 23(1): 30-56.

Greever, Ellen A. (1995). Fractured fairy tales: Parody in literary fairy tales for children. ProQuest Dissertation and Theses.

Haase, Donald (2008). The Greenwood encyclopedia of folktales and fairy tales, 3Vols.  Greenwood Press.

Harries, Dan (2000). Film parody. London: British Film Institute.

Lewis, David (2001). Reading contemporary picturebooks: Picturing Text. London: Routledge.

ــــــــــــــــــــــــ (2001). Showing and telling: the difference that makes a difference. Oxford: Blackwell.

Morgenstern, John (2006). Parody. The Oxford Encyclopedia of Children's Literature. Oxford: Oxford UP. 216.

Nikolajeva, Maria & Scott, Carole (2006). How picturebooks work. NewYork: Routledge.

ـــــــــــــــــــــ (2000). The dynamics of picturebook communication. Children's Literature in Education 31(4): 225-239.

Nodelman, Perry. (1988). Words about pictures: The narrative art of children's picture book. Athens, GA: University of Georgia Press.

ــــــــــــــــــــــــــــــ (2003). How, But Not What or Why. Children's Literature 31: 192-228.

ـــــــــــــــــــــــــــــ & Reimer, Mavis. (2003). The pleasures of children’s literature. 3rd ed. Boston: Allyn and Bacon.

Pantaleo, Sylvia (2007). Scieszka's The Stinky Cheese Man: A tossed salad of parodic re-versions. Children's Literature in Education 38:277-295.

Sipe, Lawrence R. (1998). How picture books work: A semiotically framed theory of text-picture relationships. Children's Literature in Education 29(2): 97-108.

ــــــــــــــــــــــــــــــــــ & Pantaleo, Sylvia (2008). Postmodern picturebooks: Play, parody, and self-referentiality. New York: Routledge.