یک روایت، چند صدا: بررسی شیوه‌های گفت‌وگومندی و چندصدایی در رمان لالایی برای دختر مرده

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه شیراز

چکیده

هدف از این پژوهش بررسی رمان لالایی برای دختر مرده اثر حمیدرضا شاه‌آبادی از نظر گفت-وگومندی و چندصدایی، با توجه به نظریه‌ی رمان میخاییل بختین است. پژوهشگر کوشیده است با تحلیل محتوا به شیوه‌ی تأملی و در پیش‌گرفتن رویکردی توصیفی-تفسیری، شیوه‌‌ها و عناصری که این اثر را گفتگومند و چندصدا می‌سازد بیابد. بختین رمان را گونه‌ای ادبی با ویژگی چندصدایی، متوجه دگربودگی و نقطه‌ی مقابل قطعیت‌پذیری می‌داند. او معتقد است صداهای مختلف موجود در گفتمان رمان، که ارزش‌ها و گرایش‌های مختلفی را با خود دارند، و از این جهت آشتی‌ناپذیر هستند، مانع از گره‌گشایی نهایی می‌شوند و پایانی باز را در رمان باعث‌می‌شوند. وجود حلقه‌ی راویان، تغییر زمان‌-مکان، پرداختن به دختران از سوی مولف مرد، پایان باز، پیش‌کشیدن موضوع‌های اجتماعی که کمتر بدان پرداخته‌شده و مکان رخ‌دادن حوادث، که درحاشیه‌ی شهر قراردارد، از جمله مواردی است که لالایی برای دختر مرده را گفت‌وگومند، چندصدایی و متوجه دگربودگی ساخته‌است. از طرفی شیوه‌ی ناخطی و تمرکززدای روایت و تغییر چندباره‌ی راوی‌، در کنار ساختار نه‌چندان پیچیده‌ی این رمان باعث‌ تمرکززدایی و رشد ذهنی مخاطب نوجوان می‌شود. از این جهت لالایی برای دختر مرده را می‌توان نمونه‌ی مناسبی از رمان نوجوان و تجربه‌ای متفاوت دانست که می‌تواند زمینه‌ساز ارتقای حس زیبایی‌شناسی مخاطب شود و آمادگی‌ او را برای متن‌هایی با ساختار پیچیده‌تر فراهم سازد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

گفت‌وگومندی؛ چندصدایی؛ دیگری؛ بختین؛ لالایی برای دختر مرده

آقاپور، فرزانه. (۱۳۹۲). بررسی دنیای فانتزی شش رمان برگزیده‌ی نوجوان ایرانی و غربی. پایان‌‌‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.

ایگلتون، تری. (۱۳۸۰). پیش‌درآمدی به نظریه‌ی ادبی. ترجمه‌ی عباس مخبر، تهران: مرکز.

بهرامیان، اکرم و همکاران. (۱۳۹۰). «مقایسه‌ی جلوه‌های چندآوایی بختین در نمایشنامه‌ی داستان دور و دراز و سلطان‌بن‌سلطان و به دیار فرنگ به روایت مرد مشکوک محمد چرمشیر و رمان اسفار کاتبان ابوتراب خسروی». مجله‌ی هنرهای نمایشی و موسیقی، ش۴۴، صص۱۳-۲۴.

تودوروف، تزوتان. (۱۳۷۷). منطق گفت‌وگویی. ترجمه‌ی داریوش کریمی، تهران:  مرکز.

جوکاری، مهناز و بهی حدائق. (۱۳۹۵). «بررسی میزان نفوذ ایدئولوژی در رمان نوجوان لالایی برای دختر مرده؛ با بهره‌گیری از رویکرد چندصدایی باختین در گفتمان روایی». مجموعه‌مقالات پنجمین همایش ملی ادبیات کودک و نوجوان. صص۳۷۴-۳۹۴.

دزفولیان راد، کاظم و عیسی امن‌خانی. (۱۳۸۸). «دیگری و نقش آن در داستان‌های شاهنامه». فصلنامه‌ی پژوهش زبان و ادب فارسی، ش۱۳، صص۱-۲۳.

ــــــــــــــــــ و معصومه طالبی. (۱۳۸۹). «مقایسه‌ی اساطیر ایران و یونان بر پایه‌ی اندیشه‌‌های باختین». نشریه‌ی ادبیات تطبیقی، س۲، ش۳، صص۹۷-۱۱۵.

شاه‌آبادی، حمیدرضا. (۱۳۹۰). لالایی برای دختر مرده. تهران: افق.

غلامحسین‌زاده، غریب‌رضا. (۱۳۸۱). دنیای تک‌آوایی و چندآوایی در رمان ماجراهای هاکلبری فین؛ قرائتی براساس آئینه منطق مکالمه میخائیل باختین. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.

گال، مردیت و همکاران. (۱۳۹۰). روش‌های تحقیق کمی و کیفی در علوم تربیتی. ترجمه‌ی گروه مترجمان، تهران: سمت.

نیکولایوا، ماریا (۱۳۸۷). «بزرگ‌شدن، دوراهیِ ادبیات کودک»، در: دیگرخوانی‌های ناگزیر؛ رویکردهای نقد و نظریه‌ی ادبیات کودک. به‌کوشش مرتضی خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. صص۴۹۷-۵۳۹.

Arendt, H. (1958). The Human Condition. Chicago: University of Chicago Press.

Bakhtin, M. M. (1986). Speech Genres and Other Late Essays. Austin: university of Texas.

-------------------. (1981). The Dialogic Imagination. Trans by C. Emerson & M. Holquist. Austin: university of Texas.

-------------------. (1984). Problems of Dostoyevsky’s Poetics. Edited and Trans by C. Emerson. Manchester: Manchester University Press.

-------------------. (1990). Art and Answerability. Trans by K. Brostrom. Austin: University of Texas.

Dentith, S. (1995). Bakhtinian Thought. London: Rutledge.

Elick, L. C. (2001). “Animal Carnivals: A Bakhtinian Reading of C. S. Lewis’s The Magician’s Nephew and P. L. Travers’s Mary Poppins”. Conventions of Children's Literature: Then and Now. 35 (3),pp. 454-470.

Ezzy, D. (2002). Qualitative Analysis: Practice and Innovation. London: Rutledge.

Guerin, W. L. et al. (2005). A Handbook of Critical Approaches to literature. Oxford: oxford University Press.

Hall, J. (2010). “Embracing the abject other: the Carnival imagery of Harry Potter”. Children's Literature in Education. 42 (1), pp 70-89.

Holquist, M. (1997). Dialogism: Bakhtin and his world. London: Rutledge.

Maykut, P. S. & Morehouse, R. E. (1994). Beginning Qualitative Research: A Philosophic and Practical Guide. London, Washington D.C: Falmer Press.

Nikolajeva, M. (1998). “Exit children’s literature”. The lion and the unicorn, 22 (2), pp. 221-236.

------------------. (2002). “Fairy tales in society’s service”.Marvels & Tales. 6 (2), pp171-187.