ساختار روایت در لالایی‌های ایرانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه یزد

چکیده

لالایی­های ایرانی بخشی از ترانه­های عامیانه و ماندگار و کهن ایرانی است که ریشه در گذشته­های دور دارد. سراینده‌ی نخستین لالایی­ها بر ما معلوم نیست؛ اما سادگی زبان و نیز کاربردی بودن آن‌ها در میان مردم دوره­های مختلف، یکی از رازهای ماندگاری این ابیات زیبا است. لالایی­ها افزون بر آن‌که نوای آرام‌بخشی برای خواب کودک بوده­اند، راهی برای بیان دردها و رنج­های مادران نیز بوده‌اند و این خود پیوندی میان ادبیات زنان و ادبیات کودکان برقرارکرده است. مادر، کودک را هم‌راز خود دانسته و از نگفته‌های خود با او سخن گفته است. این سخنان شنیدنی هرچند که ساده بیان شده­اند؛ اما در خود ساختاری دارند که در این مقاله، از دیدگاه روایت‌شناسانه بررسی شده است. در پژوهش حاضر نخست به بیان شاعرانگی در لالایی­ها و سپس به توضیح چیستی روایت و ساختار آن و در پایان به بررسی ساختار روایت در لالایی­ها پرداخته­ایم. در این لالایی­های همچون یک داستان، ساختار روایت با بخش­هایی چون زمان، مکان، راوی، بازگشت به گذشته، کنش رو به اوج، بحران یا گره‌فکنی و گره‌گشایی و... دیده می­شود.
واژه‌های کلیدی: 

کلیدواژه‌ها


آسابرگر، آرتور. (1380) روایت در فرهنگ عامیانه، رسانه و زندگی روزمره. ترجمه‌ی محمدرضا لیراوی، تهران: سروش.

بهار، محمدتقی. (1382). «فهلویات». بهار و ادب فارسی، به کوشش محمد گلبن، تهران: علمی و فرهنگی، ج1، صص125-134.

بیاد، مریم و نعمتی، فاطمه. (1384). «کانون‌سازی در روایت». فصلنامه‌ی پژوهش‌های ادبی، شماره‌ی 7، صص-83-108.

جاوید، هوشنگ و جرجانی، موسی. (1370). آواهای روحنواز (مجموعه لالایی‌های ایرانی). تهران: حوزه‌ی هنری سازمان تبلیغات اسلامی.                                                        

حسن­لی، کاووس. (1382). «لالایی­های مخملین نگاهی به خاستگاه و مضامین لالایی‌های ایرانی». مجله‌ی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سیستان و بلوچستان، سال 1، شماره‌ی پاییز و زمستان، صص61-80.                                                    

شمیسا، سیروس. (1374). در معرفت شعر (گزیده المعجم فی معاییر اشعارالعجم). تهران: سخن.                                                                                                                 

فرازمند، تورج. (1371). «ترانه­های عامیانه». فرهنگ اصطلاحات ادبی، به کوشش سیما داد، تهران: مروارید، صص 59-62.                                                                                   

عطاری، مهسان. (1381). «لالایی». فرهنگ‌نامه‌ی ادبی فارسی. به سرپرستی حسن انوشه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، صص1206- 1207.                                       

عمرانی، سیدابراهیم. (1381). لالایی‌‌های ایرانی. تهران: پیوند نو.               

مدبری، محمود و حسینی سروری، نجمه. (1387). «از تاریخ روایی تا روایت داستانی». مجله‌ی گوهر گویا، سال2، شماره‌ی6، صص1-28. 

میرصادقی، میمنت. (1377). واژه‌نامه‌ی هنر داستاننویسی. تهران: کتاب مهناز.                  

نصیب، سیدامیدعلی. (1383). «ترانه­های مادرانه (لالایی­ها) از منظر مردم‌شناسی». فرهنگ یزد، سال 6، شماره‌ی 21، صص45- 58.

والاس، مارتین. (1386). نظریه­های روایت. ترجمه‌ی محمد شهبا، تهران: هرمس.             

همایونی، صادق. (بی‌تا). یک هزار و چهارصد ترانه‌ی محلی. شیراز: کانون تربیت شیراز.

هدایت، صادق. (1383). نوشته­های پراکنده. گردآوری حسن قائمیان، تهران: جامه‌دران.