عنصر روایت در ترانه‌های کودکانه‌ی مصطفی رحماندوست

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه گیلان

چکیده

آثار ادبی کودکان با اهداف متفاوتی خلق می‌شوند. زمینه‌سازی برای رشد جنبه‌های فردی و اجتماعی کودکان و پرورش استعدادهای ذهنی و شکوفایی ذوق هنری آنان، از جمله اهداف ادبیات کودکان است که تولیدکنندگان این دسته از آثار  برای رسیدن به اهداف بالا و اثر‌گذاری بیش‌تر بر مخاطبان از شگردهای گوناگونی بهره می‌گیرند. استفاده از قالب ترانه و گزینش ساختار روایی در ترانه‌سرایی برای کودکان یکی از شیوه‌های تولید آثار ادبی است. این مقاله برآن است تا عنصر روایت را در ترانه‌های کودکانه‌ی مصطفی رحماندوست بررسی کند و ویژگی­های روایی آن‌ها را توصیف و تبیین نماید و با در نظر داشتن خصوصیات داستان‌های مینی‌مالیستی، عناصر داستانی شکل دهنده‌ی روایت‌های رحماندوست را در ترانه‌ها تحلیل کند؛ عناصری مانند پیرنگ، کانون ‌روایت، شخصیت‌پردازی، صحنه‌پردازی، درون‌مایه، لحن، سبک و زبان. این تحقیق، در نظر دارد جنبه‌های زیبایی‌شناسانه‌ی ترانه‌های روایی کودکان را باز نمایاند و ویژگی‌های خاصّ روایت کودکانه را توضیح دهد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و شیوه‌ی گردآوری اطّلاعات، کتابخانه‌ای است و در این پژوهش ده ترانه از سروده‌های رحماندوست بررسی می‌شود. یافته­های این پژوهش نشان داد که رحماندوست با بهره‌گیری از پیرنگ کلاسیک، قهرمان منفرد و فعّال، کانون روایتی منِ دانای کلّ محدود، زبان عامیانه و گفتاری، لحن برون‌گرا و همچنین با استفاده از شیوه‌ی مینی‌مالیستی در شخصیت‌پردازی و صحنه‌پردازی به ساختار روایی منسجمی دست یافته است.
واژه‌های کلیدی:

کلیدواژه‌ها


آرین‌پور، یحیی. (1350). از صبا تا نیما. ج2، تهران: فرانکلین.

انوشه، حسن. (1376). دانشنامه‌ی ادب فارسی. ج2، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

تولان، مایکل. (1383). درآمدی نقادانه- زبان شناختی بر روایت. ترجمه‌ی ابوالفضل حرّی، تهران: بنیاد سینمایی فارابی.

چراغی، رضا و رضی، احمد. (1386). «تحلیل انتقادی نگاه نیما یوشیج به شعر کلاسیک در تبیین الگوی وصفی- روایی شعر نو». ادب‌پژوهی، شماره‌ی 4، صص 21-42.

رحماندوست، مصطفی. (1387). بابا آمد نان آورد. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

_____________. (1388الف). ترانه‌های تاب بازی. تهران: شهر.

_____________ (1388ب). ترانه‌های شهر زیبا. تهران: شهر.

ــــــــــــــــــــ (1388ج). خانه‌ی خاله. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

رضی، احمد و سهیلا روستا. (1388). «کمینه‌گرایی در داستان نویسی معاصر». پژوهش‌های زبان و ادبیات فارسی، سال 45، دوره‌ی جدید، شماره‌ی 3، صص77-90.

ریکور، پل. (1387). زندگی در دنیای متن. ترجمه‌ی بابک احمدی، تهران: مرکز

ریمون- کنان، شمولیت. (1387). روایت داستان- بوطیقای معاصر. ترجمه‌ی ابوالفضل حرّی، تهران: نیلوفر.

سلاجقه، پروین. (1385).  از این باغ شرقی. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

شمیسا، سیروس. (1363). سیر رباعی در شعر فارسی. تهران: آشتیانی.

شیری، قهرمان. (1382). داستان‌نویسی: شیوه‌ها و شاخصه‌ها. تهران: پایا.

علی‌پور، منوچهر. (1383). پژوهشی در شعر کودک. تهران: تیرگان.

غلامحسین‌زاده، غلامحسین و دیگران. (1386). «بررسی عنصر زمان در روایت با تأکید بر حکایت اعرابی و درویش در مثنوی». فصلنامه‌ی پژوهش‌های ادبی، شماره‌ی 16. صص199-217.

غلامی، حدیث. (1385). «عبور شعر از شعر- عبور رحماندوست از رحماندوست». پژوهش‌نامه‌ی ادبیات کودک و نوجوان، شماره‌ی 45 و 46. صص 216-221.

فاضل، سهراب. (1379). تصنیف‌سرایی در ادب فارسی (از دوره مشروطه به بعد). تهران: سازمان تبلیغات اسلامی حوزه هنری.

کالر، جاناتان. (1382). نظریه‌ی ادبی. ترجمه‌ی فرزانه طاهری، تهران: نشر مرکز.

لچر، ونیس بی و دیگران. (1389). ارتباط با کودکان از طریق داستان. ترجمه‌ی منیژه بهبودی و سیدجلیل شاهری لنگرودی، تهران: پژوهش‌گاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.

لزگی، حبیب‌الله و سجادی صدر، احمد‌علی. (1384). «بررسی امکانات روایی زاویه­ی دید سوم شخص محدود و دانای کل در خلق ترس و تعلیق». مجله‌ی دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد، شماره‌ی 151، صص 81-98.

محجوب، محمدجعفر. (1382). ادبیات عامیانه ایران. به کوشش حسن ذوالفقاری، تهران: چشمه.

محمدی، محمدهادی. (1378). روش‌شناسی نقد ادبیات کودکان. تهران: سروش.

مک کی، رابرت. (1387). داستان: ساختار، سبک و اصول فیلمنامه‌نویسی. ترجمه‌ی محمد گذرآبادی، تهران: هرمس.

ملاح، حسین‌علی. (1368). پیوند شعر و موسیقی. تهران: فضا.

یوشیج، نیما. (1385). درباره‌ی شعر و شاعری. به کوشش سیروس طاهباز، تهران: نگاه.