مقایسه‌ی تحلیلِ انتقادیِ گفتمان داستان‌های کوتاه معاصر بزرگ‌سالان و داستان‌های کوتاه معاصر نوجوانان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه شیراز

چکیده

این تحقیق به بررسی و مقایسه­ی ساختارها و مؤلفه­های گفتمان­مدار موجود در داستان‌های کوتاه معاصر بزرگ­سال و نوجوان پرداخته و سعی در بیان این مطلب دارد که تا چه حد و به چه منظور نویسندگان ادبی در آثار خود از این ساختارها و مؤلفه­ها استفاده کرده و با پوشیدگی سخن می­گویند. بر این اساس،10 داستان کوتاه بزرگ­سال و 10 داستان کوتاه نوجوان انتخاب و بررسی شد. تعداد ساختارهای گفتمان­مدار موجود در متن بر اساس الگوی ون­لیوون، تعیین و شمارش شد. طول متن داستان‌ها نیز با استفاده از شمارش واحدهای پایانی مشخص گردید. در ادامه درصد به­کارگیری مؤلفه‌ها در هر گروه از داستان‌ها محاسبه شد و هم­چنین به منظور تعیین معناداری تفاوت میان این دو گروه از روش مجذور خی استفاده شد. نتایج حاصل به شرح زیر بود:
1. در متون ادبی افزونه بر مؤلفه­های مطرح شده در الگوی ون­لیوون، مؤلفه­های گفتمان­مدار دیگری نیز دیده می­شود که پنهان­کاری را در پی دارد.
2. تفاوت داستان‌های بزرگ­سالان و نوجوانان در میزان استفاده از مؤلفه­های گفتمان­مدار معنادار نیست.
3. استفاده از مؤلفه­های ادبی در داستان‌های نوجوانان بیش از بزرگ­سالان است.
4. استفاده از ساختارهای گفتمان­مدار موجود در متون ادبی بیشتر به منظور بیان ایدئولوژی به معنی بیان ارزش­های اجتماعی و فرهنگی است.
5. ادبیات هم می­تواند به صورت ابزاری در دست جناح­های مختلف برای بیان ایدئولوژی به معنی ترویج گرایش­های گروهی قرارگیرد.
 
واژه­های کلیدی:

کلیدواژه‌ها


آل­احمد، جلال (1378). «زیرابیها»: از رنجی که می بریم. جلال آل احمد. تهران: مجید.

استیونز، جان (1387). «ایدئولوژی و گفتمان روایی در ادبیات داستانی کودک»: دیگرخوانیهای ناگزیر. مرتضی خسرونژاد. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

اعتصام الملک، یوسف (1358). «نیرنگ سیاسی»: دریای گوهر. مهدی حمیدی. تهران: امیرکبیر.

باطنی، محمدرضا (1372). توصیف ساختمان دستوری زبان فارسی. تهران: امیرکبیر.

بایرامی، محمدرضا (1379). «همراهان»: همراهان. محمدرضا بایرامی. تهران: مدرسه.

پرتو، شین (1357). «از این در یا از آن در»: دریای گوهر. مهدی حمیدی. تهران: امیرکبیر.

توللی، فریدون (1358). «امنیت»: دریای گوهر. مهدی حمیدی. تهران: امیرکبیر.

جهانگیریان، عباس (1381). هامون و دریا. تهران: تضمین دانش.

جمال­زاده، محمدعلی (1358). «دوستی خاله خرسه»: دریای گوهر. مهدی حمیدی  تهران: امیرکبیر.

چوبک، صادق (1358). «یحیی»: دریای گوهر. مهدی حمیدی. تهران: امیرکبیر.

حجازی، محمد (1358). «مادر زن»: دریای گوهر. مهدی حمیدی. تهران: امیرکبیر.

حسن­زاده، فرهاد (1376). «سمفونی حمام»: سمفونی حمام.  فرهاد حسن­زاده. تهران: قدیانی.

حمیدی، مهدی (1358). دریای گوهر. تهران: امیرکبیر.

حیدری تبریزی، حسین (1382). شیوه‏های تصویرسازی کارگزاران اجتماعی در گفتمان فارسی: تحلیل توجیهی گفتمان با عنایت به مؤلفه‏های جامعه­شناختی – معنایی. دست نویس.

داد، سیما (1371). فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید.

درویشیان، علی‌اشرف (1357). «بابای معصومه»: فصل نان. علی­اشرف درویشیان. تهران: روزبهان.

رهگذر، رضا (1361). «جایزه»: جایزه. رضا رهگذر. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

صمیم بنی‌هاشم، ابوالحسن (1371). مطالعه­ی رشد نحوی نوشتاری در میان دانش آموزان. پایان‌‌نامه کارشناسی‌ارشد، شیراز: دانشگاه شیراز.

عموزاده خلیلی، فریدون (1379). «دو خرمای نارس»: دو خرمای نارس. فریدون عموزاده خلیلی. تهران: قدیانی.

غفارزادگان، داوود (1380). «موفرفری»: موفرفری. داوود غفارزادگان. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

کلهر، فریبا (1380). «فریاد زدن یک گنج است»: قصه‏های یک دقیقه‏ای. فریبا کلهر.  تهران: حنانه.

گلستان، ابراهیم (1346). «ظهر گرم تیر»: شکار سایه. ابراهیم گلستان. تهران: روزن.

مرادی کرمانی، علی­رضا (1381). «عاشق کتاب»: قصه‏های مجید. علی­رضا مرادی. تهران: معین.

مشکوه­الدینی، مهدی (1374). دستور زبان فارسی. مشهد: دانشگاه فردوسی.

معینی علمداری، جهانگیر (1380). موانع نشانه­شناختی گفتگوی تمدن‌ها. تهران: مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها.

نفیسی، سعید (1358). «منطقه­ی بیچارگی»: دریای گوهر. مهدی حمیدی. تهران: امیرکبیر.

هانت، پیتر (1382). دیدگاه­های نظری و انتقادی در ادبیات کودکان. تهران: کوثر فاطمی.

هدایت، صادق (1358). «گجسته دژ»: دریای گوهر. مهدی حمیدی. تهران: امیرکبیر.

یار‏محمدی، لطف­اله (1379). «بهره‏گیری مترجم از تحلیل‏گفتمان». مترجم، سال نهم،
شماره­ی 32.

یوسفی، محمدرضا (1379). «چقدر ماهی‏ها را دوست دارم»: گزیده­ی ادبیات معاصر. محمدرضا یوسفی. تهران: کتاب نیستان.

Fairclough، N. (1989) Language and power. London: Longman.

Van Leewen، T. A. (1996). The representation of social actors، in Colthard، C. R. and Colthard، m. (Ed.)، Text and practice. London: Routledge.

Yule، G. (1996). The study of language. Cambridge: University Press.