بررسی تطبیقی قصه‌ی فریدون به روایت ماصرمی‌ها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه جهرم

چکیده

فریدون، پنجمین پادشاه نامدار کیانی است که داستان­های مربوط به او، بخش قابل‌توجهی از شاهنامه­ی فردوسی را به خود اختصاص داده است. در شاهنامه­، شمار کسانی که به همه­ی دوره­های زندگی آن­ها پرداخته شده باشد، بسیار اندک است. یکی از این شخصیت­ها فریدون است. ماجراهای مربوط به فریدون در میان عامه­ی مردم نیز نفوذ گسترده­ای یافته است. یکی از این گونه روایت­ها، روایت یکی از نقالان روستای ماصرم-روستایی در 40 کیلومتری جنوب غرب شیراز- به نام «خاور قشنگ» است. نگارنده، نخست به شیوه­ی میدانی، این روایت را ثبت کرده، سپس به بررسی تطبیقی آن با روایت شاهنامه­ی فردوسی پرداخته است. یافته­های پژوهش نشان می­دهد راویان و نقّالان کوشیده­اند برای پذیرش این داستان در میان مردم منطقه، دست به بومی­سازی بزنند. به­دیگرسخن، این روایت جز در برخی خطوط داستان، کمتر شباهتی به روایت شاهنامه دارد و یکسره متفاوت شده است. بررسی این روایت نشان می­دهد که نقالان افزون بر روایت شاهنامه، به عناصر بومی و باورهای عامیانه، روایت­های مذهبی و نیز اسطوره­های کهن توجه داشته­اند. به­طورکلی می­توان­گفت تفاوت­های دو روایت در سه بخش قابل­بررسی است: حوادث، شخصیت­ها و مکان­های رخدادها.
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of Fereydoon’s Tale as Narrated by the Masarms

نویسنده [English]

  • azim jabare naserou
Jahrom University
چکیده [English]

A Comparative Study of Fereydoon’s Tale as Narrated by the Masarms

Abstract:
Fereydoon is the fifth famous Kiani king whose stories are included in most part of ferdowsi’s Shahnameh. In Shahnameh, the number of people whose lives to be fully attended to is very limited. One of these personalities is Fereydoon. The adventures of Fereydoon have extensively pervaded into ordinary people’s lives. One of such narrations is one narrated by one of the narrators of Masarm village named “the beautiful orient”, located in Shiraz’s south west at a distance of forty kilometers. The author, first, with a field method, has registered the narration and, then, has attended to its comparative analysis with Ferdowsi’s Shahnameh narration. The findings of the study show that the narrators have attempted to domesticate the story for accepting the story amongst the people. In other words, this story bears little resemblance to that of Shahnameh’s narrations except very few lines made completely different. The investigation of this story shows that the narrators, in addition to Shahnameh’s narration, have paid meticulous attention to local elements and folk beliefs, religious narrations and old myths. In general, it can be said that the differences of the two narrations can be investigated in three sections: events, personalities and the places of such events.

کلیدواژه‌ها [English]

  • narration
  • oracle
  • Zahhak
  • Fereydun
قرآن کریم.(1393). ترجمه­ی حسین انصاریان. تهران: آیین دانش.
اوستا.(1375).گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه. ج1، تهران: مروارید.
آموزگار، ژاله.(1389).تاریخ اساطیری ایران. تهران: سمت.
آموزگار، ژاله؛ تفضلی، احمد.(1375).اسطوره­ی زندگی زرتشت. تهران: چشمه و آویشن.
آیدنلو، سجاد. (1383). «جام کی­خسرو و جمشید». نامه­ی پارسی، شماره­ی 35، صص 5-24.
ابن­بلخی.(1363 ). فارس­نامه. به تصحیح لسترنج و نیکلسون، تهران: دنیای کتاب.
ابوریحان بیرونی.(1384). آثارالباقیه عن قرون الخالیه. تصحیح پرویز اذکایی، تهران: میراث مکتوب.
اردستانی­رستمی، حمیدرضا.(1394). «فریدون دهقان، کاوه آهنگر و ضحاک دیو». شعرپژوهی(بوستان ادب)، شماره­ی1، صص1-28.
 اسفندیار کاتب، بهاءالدین محمدبن­حسن.(1320). تاریخ طبرستان. ج1، به تصحیح عباس اقبال، تهران: اساطیر.
اسماعیل‌پور، ابوالقاسم.(1375). اسطوره‌ی آفرینش در آیین مانی. تهران: فکر روز.
انجوی­شیرازی، سیدابوالقاسم.(1363). فردوسی­نامه(مردم و قهرمانان شاهنامه). ج2،تهران: علمی. 
بهار، مهرداد.(1385).جستاری در فرهنگ ایران. به کوشش ابوالقاسم اسماعیل­پور، تهران: اسطوره.
بهمن­بیگی، محمد.(1368). بخارای من ایل من.تهران: آگاه.
توسل­پناهی، فاطمه.(1391). توتم و تابو در شاهنامه. تهران: ثالث.
 ثعالبی، ابومنصور محمدبن­عبدالملک.(1384).غرر اخبار ملوک فرس و سیرهم. ترجمه­ی محمود هدایت، تهران: اساطیر.
جعفری­دهقی، محمود؛ پوراحمد، مجید.(1392).«گرز گاوسر فریدون و منشأ آن». ادب فارسی، شماره­ی2، صص39-56.
جلالی­نائینی، محمدرضا.(1367).ریگ‌ودا. تهران: نقره.
راشدمحصل، محمدتقی.(1382).سروش­یسن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
رستگار فسایی، منصور.(1354).«فریدون در شاهنامه». خرد و کوشش، شماره­ی17، صص37-52.
رضی، هاشم.(1346).فرهنگ نام­های اوستا. تهران: فروهر.
روایت پهلوی.(1367).ترجمه­ی مهشید میرفخرایی، تهران: مؤسسه­ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
زند بهمن­یسن.(1370).ترجمه­ی محمدتقی راشدمحصل، تهران: مؤسسه­ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
شایست­نشایست.(1390).ترجمه­ی کتایون مزداپور، تهران: مؤسسه­ی مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
شمیسا، سیروش.(1374).انواع ادبی. تهران: فردوس.
شهبازی، عبدالله.(1366).ایل ناشناخته. تهران: نی.
صفا، ذبیح­الله.(1374).حماسه­سرایی در ایران. تهران: فردوس.
طبری، محمدبن­جریر.(1375).تاریخ طبری. ترجمه­ی ابوالقاسم پاینده، تهران: اساطیر.
فردوسی، ابوالقاسم.(1394).شاهنامه. به کوشش جلال خالقی­مطلق، تهران: سخن.
فرنبغ­دادگی.(1369).بندهشن.ترجمه­ی مهرداد بهار، تهران: توس.
 گات­ها.(1378).به کوشش ابراهیم پورداوود، تهران: اساطیر.
گردیزی.(1363).زین­الاخبار. تحقیق عبدالحی حبیبی، تهران: دنیای کتاب.
لسترنج، گی.(1364).جغرافیای تاریخی سرزمین خلافت شرقی. ترجمه­ی محمود عرفان، تهران: علمی و فرهنگی.
متینی، جلال.(1364).«روایات مختلف درباره­ی دوران کودکی و نوجوانی فریدون». ایران­نامه، شماره­ی13، صص87-132.
محجوب، محمدجعفر.(1393).ادبیات عامیانه­ی ایران. به کوشش حسن ذوالفقاری، تهران: چشمه.
مزداپور، کتایون.(1378).داستان گرشاسب، تهمورس و جمشید، گل­شاه و متن­های دیگر. آوانویسی و برگردان از متن پهلوی، تهران: آگاه.
مستوفی، حمدالله.(1362).نزهه­القلوب. تهران: طهوری.
 مولایی، چنگیز.(1388).«معنی نام فریدون و ارتباط آن با سه نیروی او در سنت­های اساطیری و حماسی ایران». جستارهای ادبی، شماره­ی167، صص151-176.
 نرماشیری، اسماعیل.(1394). «تحلیل داستان فریدون بر پایه­ی دوانگاری». مجله­ی ادبیات عرفانی و اسطوره­شناختی، شماره­ی39، صص329-350.
 نمیرانیان، کتایون.(1382).«بن­مایه­های اساطیری تولد زرتشت». کتاب ماه هنر، شماره­­های 55  و 56، صص142-147.
ولی­پورهفشجانی، شهناز.(1395).«اسطوره­ی فریدون، نمادها، بن­مایه­ها و تحولات آن». ادبیات عرفانی و اسطوره­شناختی، سال12، شماره­ی43، صص315-343.
ویسپرد.(1381).به کوشش ابراهیم پورداوود، تهران: اساطیر.
یسنا.(1377).به کوشش ابراهیم پورداوود، تهران: اساطیر.
یشت­ها.(1377).به کوشش ابراهیم پورداوود، تهران: اساطیر.
و
مصاحبه با خاور قشنگ، 115 ساله از روستای ماصرم، بی­سواد، خانه­دار.