راضیه ربانی یکتا؛ فرشته عبدلی برازجانی
چکیده
این پژوهش به بررسی چگونگی انتقال مفاهیم «اقتدار» و «عاملیت کودک» در دو ترجمه فارسی از رمان کلاسیک «ماجراهای آلیس در سرزمین عجایب» میپردازد. با بهکارگیری رویکردی ترکیبی—شامل تحلیل ...
بیشتر
این پژوهش به بررسی چگونگی انتقال مفاهیم «اقتدار» و «عاملیت کودک» در دو ترجمه فارسی از رمان کلاسیک «ماجراهای آلیس در سرزمین عجایب» میپردازد. با بهکارگیری رویکردی ترکیبی—شامل تحلیل پیکرهای متون، نظرسنجی از ۱۵۰ کودک ایرانی و گروههای متمرکز ۶۰ نفره—این مطالعه نشان میدهد که انتخابهای واژگانی و عناصر فرامتنی مانند پیشگفتار و طراحی جلد، چه نقشی در شکلدهی به برداشت کودکان از شخصیت آلیس ایفا میکنند. ترجمه مهناز فصیحی، با پیش گرفتن رویکرد «بیگانهسازی»، سرکشی و پرسشگری آلیس را حفظ کرده و تصویری قدرتمند و کنشگر از او ارائه میدهد. در مقابل، ترجمه علی حبیبیان، با اتخاذ راهبرد «بومیسازی» و استفاده از آیین تعارف فارسی، مقاومت آشکار آلیس را تعدیل کرده و اقتدار شخصیتهای بزرگسال را برجسته میسازد. نتایج نظرسنجی نشان داد کودکان، بهویژه آنان که ساکن شهرها هستند یا آشنایی بیشتری با رسانههای غربی دارند، نسخه فصیحی را ترجیح داده و آلیس را شخصیتی بااعتمادبهنفستر و پرسشگرتر میدانند. دادههای گروههای متمرکز نیز آشکار ساخت که کودکان نقشی فعال در تفسیر معنا دارند و برداشتهای آنان تحت تأثیر بافتهای اجتماعی و فرهنگی قرار میگیرد. این پژوهش تأکید میکند که ترجمه ادبیات کودک، عرصهای مهم برای تبادلات فرهنگی و شکلدهی به معنای اقتدار و عاملیت است و در این فرآیند، ترکیب راهبردهای زبانی و عناصر فرامتنی نقشی کلیدی ایفا میکنند. چنین پژوهشی، افقهای تازهای در درک ترجمه به عنوان فرایندی فرهنگی و گفتوگومحور میگشاید.
