نرگس اسکویی
چکیده
در جهان شعری سهراب سپهری، «کودک» صرفاً یادگار دورانی از زندگی یا تصویری نوستالژیک از گذشته نیست، بلکه حضوری نمادین و آستانهای است که در مرز میان آگاهی و ناخودآگاه، طبیعت و فرهنگ، زبان و سکوت، ...
بیشتر
در جهان شعری سهراب سپهری، «کودک» صرفاً یادگار دورانی از زندگی یا تصویری نوستالژیک از گذشته نیست، بلکه حضوری نمادین و آستانهای است که در مرز میان آگاهی و ناخودآگاه، طبیعت و فرهنگ، زبان و سکوت، و زمان اسطورهای و زمان تاریخی شکل میگیرد. این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری روانشناسی تحلیلی کارل گوستاو یونگ و مفهوم آستانگی، به بازخوانی کهنالگوی کودک در شعر سپهری میپردازد و میکوشد نشان دهد که کودک در این جهان شعری نه یک مرحلۀ زیستی، بلکه ساختاری نمادین و موقعیتی آستانهای است که در آن امکان گسست از نظم تثبیتشدۀ معنا و تجربهکردن افقی دیگر از ادراک فراهم میشود. پژوهش با بهرهگیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و با تمرکز بر مؤلفههایی چون ادراک بیواسطه، سادگی ادراکی، تعلیق معنا و نسبت سوژه با طبیعت، نشان میدهد که کهنالگوی کودک در شعر سپهری منطق آستانگی را فعال میکند و به تعلیق دوگانههای تثبیتشده در تجربه انسانی میانجامد. یافتهها حاکی از آن است که سپهری کودک را نه بهمثابه هویتی ثابت یا نمادی صرفاً اخلاقی، بلکه بهعنوان سوژهای گشوده، ناتمام و در حال شدن بازنمایی میکند؛ سوژهای که در آستانۀ دگرگونی روانی و وجودی قرار دارد و امکان پیوندی تازه با حقیقت هستی را فراهم میآورد. از این منظر، کهنالگوی کودک در شعر سپهری به سازوکاری بنیادین برای بازسازی نسبت انسان با جهان بدل میشود و نقشی محوری در شکلگیری افق معنایی و منطق زیباییشناختی شعر او ایفا میکند. همچنین این خوانش میتواند چشماندازی نظری برای مطالعات ادبیات کودک فراهم آورد و با رویکردهای معاصر این حوزه که بر عاملیت کودک، سیالیت هویت و عبور از مرزهای ثابت تأکید دارند، وارد گفتوگویی سازنده شود.