نعیمه شفیعی اپورواری؛ مراد یاری دهنوی؛ سید حمیدرضا علوی؛ امین ایزدپناه
چکیده
کتاب‌های تصویری‌داستانی، به‌عنوان یکی از نخستین مواجهه‌های کودکان با جهان مفاهیم، نه تنها رسانه‌ای آموزشی و لذت‌بخش، بلکه محملی غنی برای انتقال مفاهیم پیچیده هستند. این پژوهش کیفی با هدف کشف قابلیت‌های ...
بیشتر
کتاب‌های تصویری‌داستانی، به‌عنوان یکی از نخستین مواجهه‌های کودکان با جهان مفاهیم، نه تنها رسانه‌ای آموزشی و لذت‌بخش، بلکه محملی غنی برای انتقال مفاهیم پیچیده هستند. این پژوهش کیفی با هدف کشف قابلیت‌های بنیادین فلسفی‌تربیتی در این آثار، به تحلیل ۱۵ کتاب تصویری‌داستانی شاخص (۴ ایرانی و ۱۱ بین‌المللی) پرداخته است. داده‌ها از طریق « خوانش و تحلیل فلسفی-تربیتی» متون و تصاویر گردآوری و با استفاده از روش «تحلیل محتوای تاملی فکری» و کدگذاری سه‌مرحله‌ای کوربین (2014) (باز، محوری و گزینشی) مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. فرآیند تحلیل که از ۱۰۲ کد اولیه آغاز شد، با 15 مولفه ادامه یافت و در نهایت به استخراج چهار قابلیت عام و به هم پیوسته منجر گردید که چارچوب مفهومی این پژوهش را تشکیل می‌دهند. این قابلیت-های عام چهارگانه عبارتند از: ۱) تفکر دیالکتیکی (درک پدیده‌ها از طریق تضاد و تغییر زاویه دید)، ۲) عاملیت خلاق (توانایی اقدام هدفمند و تغییردهنده)، ۳) اخلاق رابطه‌ای (تعامل مبتنی بر همدلی و مسئولیت متقابل)، و ۴) کندوکاومعنای وجودی (پرسش‌گری از هویت و جایگاه انسان در جهان). یافته‌ها مؤید آن است که این قابلیت‌های عام چهارگانه، به‌عنوان زیرساختی یکپارچه، در گستره‌ای متنوع از کتاب‌های تصویری‌داستانی حاضر هستند و لایه‌های عمیق فلسفی‌تربیتی آن‌ها را شکل می‌دهند. این چارچوب می‌تواند مبنایی برای نویسندگان و تصویرگران در خلق، ارزیابی و گزینش آگاهانه کتاب ، متخصصان ادبیات کودک و برنامه‌ریزی درسی و طراحی گفت‌وگوهای فلسفی با کودکان فراهم آورد و درک ظرفیت فلسفی‌تربیتی این متون را برای جامعه پژوهشی و تربیتی فراتر از کارکرد سرگرمی‌ساده آن‌ها قرار دهد.
