زهرا هوشیار؛ امین ایزدپناه
چکیده
هدف پژوهش پیش رو بررسی گزیدهای از کتابهای داستانیتصویری ایرانی براساس ارزشهای بوممحور و فهم چگونگی بازنمایی ارتباط و نسبت خانواده و کودک با زیستبوم در این آثار است. باتوجهبه تشدید بحرانهای ...
بیشتر
هدف پژوهش پیش رو بررسی گزیدهای از کتابهای داستانیتصویری ایرانی براساس ارزشهای بوممحور و فهم چگونگی بازنمایی ارتباط و نسبت خانواده و کودک با زیستبوم در این آثار است. باتوجهبه تشدید بحرانهای اقلیمی و زیستمحیطی و ضرورت فراهمکردن فرصت یادگیریهای بوممحور برای کودکان، کتابهای تصویری میتوانند محملی اثرگذار برای اشاعهی بوممحوری باشند و نقد این آثار به درک قابلیتها و کاستیهای آنها کمک میکند. ازاینرو، سه کتاب داستانیتصویری ایرانی به روش نمونهگیری هدفمند از میان فهرست کتابهای برگزیدهی شورای کتاب کودک با مضمونهای محیطزیستی انتخاب شدند. پس از گردآوری دادهها بهصورت اسنادی، متن آثار (کلام و تصاویر) به روش تحلیل محتوای کیفی از نوع قیاسی و تحلیل تأملی بررسی شدند تا به دو پرسش اصلی پاسخ داده شود: 1. در کتابهای داستانیتصویری ایرانی ارتباط کودک، خانواده و طبیعت/ زیستبوم چگونه بازنمایی شده است؟ 2. خانواده چگونه میتواند در ایجاد یا عدم ایجاد فرصتهایی برای یادگیری ارزشهای بوممحور و اخلاق زیستمحیطی نقش داشتهباشد؟ بررسی ارتباط میان «کودک- خانواده- طبیعت» در نمونههای واکاویشده نشان میدهد که در کوچ روزبه، این ارتباط سهسویه بهدلیل ریشهداربودن توجه به ارزشهای بوممحور در خانواده، قویتر از دو اثر دیگر است. بیتفاوتی خانواده نسبتبه طبیعت در به خاطر خرسهای قطبی و تقابل خانواده با طبیعت در بلوط سبز، کودک را به سمت ارزشگذاری و کنشگری مستقل از خانواده سوق میدهد. از منظر بازنمایی ارزشهای بوممحور نیز بلوط سبز، سرنخهای بیشتری از کیفیت این ارزشگذاری نزد کودک را به مخاطب عرضه میکند.