مجله علمی پژوهشی مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز

بررسی تطبیقی لحن کودکانه در دوبلة فارسی و عربی انیمیشن «بچه رئیس»

عبدالباسط عرب یوسف آبادی؛ مسلم فتح اللهی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 17 اردیبهشت 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.51496.2066

چکیده

در حوزة فیلم و انیمیشن، محصولات تولیدشده برای کودکان به دلیل فاصلة سنی میان کودک و مترجم یا نویسندة بزرگسال دارای ضعف‌هایی است؛ زیرا تصمیم‌های نویسنده، مترجم و گروه دوبله با ذائقة شاد و جسورانة کودک ... بیشتر در حوزة فیلم و انیمیشن، محصولات تولیدشده برای کودکان به دلیل فاصلة سنی میان کودک و مترجم یا نویسندة بزرگسال دارای ضعف‌هایی است؛ زیرا تصمیم‌های نویسنده، مترجم و گروه دوبله با ذائقة شاد و جسورانة کودک در کشف دنیای اطراف، متفاوت است. اگر لحن فیلم‌های دوبله‌شده، واژگان گزینش‌شده و ترکیبات آن برای کودک قابل درک نباشد به‌طور قطع هدف مترجم فیلم‌نامة کودک از شکل‌گیری ارتباطِ اثرگذار برآورده نخواهد شد. مسئله‌ای که در برخی قسمت‌های دوبلة فارسی و عربی انیمیشن «بچه رئیس؛ الطفل الزعیم» رعایت نشده‌است؛ به‌طوری‌که گروه ترجمه با به‌کارگیری واژه‌ها و ساختارهای دستوری متفاوت با لحن گفتارگونة کودک، امکان ارتباط با کودک فارسی‌زبان و عرب‌زبان را کم نموده است. وجود این ویژگی پژوهشگران را بر آن داشت تا به بررسی تطبیقی لحن کودکانه در دوبله‌های فارسی و عربی آن بپردازند. نتایج نشان می‌دهد که در هر دو دوبله به خاطر تبعیت از اصل انگلیسی انیمیشن، لحن کودکانه رعایت نشده‌است و گاها واژگان، تعابیر، ترکیب‌ها و ساختارهای دستوری‌ خارج از فهم کودک استفاده شده‌است، با این تفاوت که لحن دوبلة عربی به نسبت فارسی، کودکانه‌تر است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد ترجمه انیمیشن برای کودکان نیازمند ساده‌سازی مضامین انتزاعی و دشوار همچون استعارات و کنایات، ساده‌سازی واژگان دشوار مانند واژگان رسمی و کهنه و کوتاه‌سازی ساختارهای دستوری دشوار مانند بندهای معترضه و ترکیبات وصفی و اضافی طولانی است. تحقق این امر نیازمند انجام پژوهش‌های مخاطب‌محور بر پایه دریافت فرآورده است.

بررسی انتقادی آرای محمودکیانوش درباره شعر کودک با تکیه برشعرهای عباس یمینی‎ شریف

معصومه مرادی؛ زرین تاج واردی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 31 خرداد 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.50656.2057

چکیده

محمود کیانوش از پیشگامان شعر کودک و نظریه پرداز این حوزه است. او در کتاب شعر کودک در ایران، با ارائه بیانه‎ ای ‎‎در مورد بایدها و نبایدهای شعر کودک و حدود و ثغور این نوع شعر در خیال، مضمون، موسیقی ... بیشتر

کودک، خانواده و ارزش‌های بوم‌محور در کتاب‌های داستانی‌تصویری ایرانی: بررسی سه کتاب تصویری به خاطر خرس‌های قطبی، بلوط سبز، کوچ روزبه

زهرا هوشیار؛ امین ایزدپناه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 05 خرداد 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.52098.2077

چکیده

هدف پژوهش پیش رو بررسی گزیده‌ای از کتاب‌های داستانی‌تصویری ایرانی بر اساس ارزش‌های بوم‌محور و فهم چگونگی بازنمایی نسبت و ارتباط خانواده و کودک با زیست‌بوم در این آثار است. با توجه به تشدید بحران‌های ... بیشتر هدف پژوهش پیش رو بررسی گزیده‌ای از کتاب‌های داستانی‌تصویری ایرانی بر اساس ارزش‌های بوم‌محور و فهم چگونگی بازنمایی نسبت و ارتباط خانواده و کودک با زیست‌بوم در این آثار است. با توجه به تشدید بحران‌های اقلیمی و زیست‌محیطی و ضرورت فراهم‌کردن فرصت یادگیری‌های بوم‌محور برای کودکان، کتاب‌های تصویری می‌توانند محملی اثرگذار برای اشاعه بوم‌محوری باشند و نقد این آثار به درک قابلیت‌ها و کاستی‌های آن‌ها کمک می‌کند. از این رو، 3 کتاب داستانی‌تصویری ایرانی به روش نمونه‌گیری هدفمند از میان فهرست کتاب‌های برگزیده شورای کتاب کودک با مضمون‌های محیط زیستی برگزیده شدند. پس از گردآوری داده‌ها به صورت اسنادی، متن آثار (کلام و تصاویر) به روش تحلیل محتوای کیفی از نوع قیاسی و تحلیل تأملی بررسی شدند تا به دو پرسش اصلی پاسخ داده شود: 1. در کتاب‌های داستانی‌تصویری ایرانی ارتباط کودک، خانواده و طبیعت/زیست‌بوم چگونه بازنمایی شده است؟ 2. خانواده چگونه می‌تواند در (عدم)ایجاد فرصت‌هایی برای یادگیری ارزش‌های بوم‌محور و اخلاق زیست‌محیطی نقش داشته‌‌باشد؟ بررسی ارتباط میان «کودک- خانواده- طبیعت» در نمونه‌های مورد واکاوی نشان می‌دهد که در کوچ روزبه، این ارتباط سه‌سویه به‌دلیل ریشه‌دار بودن توجه‌ به ارزش‌های بوم‌محور در خانواده قوی‌تر از دو اثر دیگر است. بی‌تفاوتی خانواده نسبت به طبیعت در به خاطر خرس‌های قطبی و تقابل خانواده با طبیعت در بلوط سبز، کودک را به سمت ارزش‌گذاری و کنش‌گری مستقل از خانواده سوق می‌دهد. از منظر بازنمایی ارزش‌های بوم‌محور نیز بلوط سبز، سرنخ‌های بیشتری از کیفیت این ارزش‌گذاری نزد کودک را به مخاطب عرضه می‌کند.

بررسی تأثیر واژه‌های عامیانه در ماندگاری شعرهای کودک مصطفی رحماندوست

شهرام رفیعی؛ لیدا نامدار؛ نصرت الله دین محمدی؛ حسین آریان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 26 مرداد 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.53157.2101

چکیده

مصطفی رحماندوست (1329) را می‌توان یکی از شاعران شاخص کودک و نوجوان دانست که در غنا و اعتلای ادبیات کودک و نوجوان به‌ویژه شعر کودک تاثیر بسیاری داشته است. آثار او در حوزه شعر کودک از انقلاب اسلامی تا امروز ... بیشتر مصطفی رحماندوست (1329) را می‌توان یکی از شاعران شاخص کودک و نوجوان دانست که در غنا و اعتلای ادبیات کودک و نوجوان به‌ویژه شعر کودک تاثیر بسیاری داشته است. آثار او در حوزه شعر کودک از انقلاب اسلامی تا امروز از اقبال بسیاری برخوردار بوده است. با وجود اینکه عوامل گوناگونی در ماندگاری اشعار او مؤثر بوده‌اند؛ اما به نظر می‌رسد کاربست زبان عامیانه با مؤلفه‌هایی چون واژگان، تعابیر و عبارات، کنایه و ضرب المثل و... نیز سهم بسزایی داشته باشند که از این میان، واژگان عامیانه به‌مثابه پربسامدترین عناصر زبان عامیانه در ماندگاری شعرهایش موثرتر عمل نموده‌اند. لذا هدف مشخص این جستار بررسی‌ تاثیر واژه‌های عامیانه در ماندگاری شعرهای رحماندوست و به طور مشخص در18 مجموعه شعر او به روش شیوه توصیفی تحلیلی و به شیوه استقرایی است. در بررسی اشعار او چهارده گونه‌ مختلف از واژه‌های عامیانه ذیل سه عنوان کلی واژه‌های عامیانه، واژه‌های مربوط به مفاهیم و بن‌مایه‌های عامیانه، و واژه‌های مربوط به محیط زندگی عامه مردم به دست آمد که همگی برخاسته از تجربیات روزمره و زندگی عادی کودکان است. یافته های پژوهش نشان داد کاربرد این واژه‌ها که از جهان واقعی کودکان نشأت گرفته و با تکیه بر اندیشه و تخیل کودکان است در گام نخست با ایجاد تصاویری زنده و پویا از زندگی کودکان سپس با تقویت حس همدلی و روابط عاطفی و ایجاد صمیمیت و همراهی با کودکان، باعث نزدیکی زبان رحماندوست به زبان کودکان و اقبال اشعار او و در نهایت ماندگاری آثارش در ذهن و زبان کودکان تا سال‌ها حتی یک عمر شده‌است.

بررسی تأثیر اقلیم بر آوازهای کودکانۀ بلوچی و کارکردهای تعلیمی آنها

محمداکبر دهانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 03 شهریور 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.52858.2093

چکیده

ترانهها و آوازهای کودکان بخشی از ادبیات عامه هستند و همانند دیگر آثار ادبیات عامه از طبیعت، اقلیم و بطن زندگی و اجتماع متولد و در آن ماندگار میشوند. بخش عمدۀ ادبیات عامه بلوچی و از آنجمله انواع آثار ادبیات ... بیشتر ترانهها و آوازهای کودکان بخشی از ادبیات عامه هستند و همانند دیگر آثار ادبیات عامه از طبیعت، اقلیم و بطن زندگی و اجتماع متولد و در آن ماندگار میشوند. بخش عمدۀ ادبیات عامه بلوچی و از آنجمله انواع آثار ادبیات شفاهی و عامۀ مربوط به کودکان مکتوب و منتشر نشدهاند و چنانچه ثبت و بررسی و منتشر نشوند، ممکن است یا برخی از آنها از بین بروند یا به تناسب روزگار تغییرات زیادی در آنها رخ بدهد و نتوانیم به این میراثهای فرهنگی که از گذشته به ارث رسیدهاند، دست یابیم و بخشی از شناختمان دربارۀ این مردم ناقص بماند. این نوشتار سعی میکند از چنین منظری به ادبیات کودکان بلوچ بپردازد. مواد پژوهشی این مقاله حاصل پژوهشهای میدانی و تلاشی برای ثبت، معرفی و تحلیل این آثار است و سعی شدهاست، جلوههای اقلیم و کارکردهای تعلیمیِ بخشی از ترانههای کودکانه بلوچی به روش توصیفی و تحلیلی بررسی شوند. در این ترانهها و آوازها بخشی از زیستبوم و فرهنگ بلوچ نمایان است. این ترانههای کودکانه چه ساختۀ ذهن و زبان کودکان باشند و چه بزرگسالان ، جنبۀ تعلیمی نیز در آنها قابل توجه است. حتی گاه به الفاظ مهملگونهای برمیخوریم که نقش اصلی آنها تکمیلکنندگی وزن و موسیقی است. این عبارتها و جملات نیز به جهت نقشی که برای تقویت احساس موسیقی در ذهن و زبان کودک دارند، ارزش تعلیمی دارند و قابل توجه هستند.

نگاهی به ظرفیت‏ های خلق اسپین آف انیمیشنی از جهانِ داستان حماسه‏ ی ایرانی با تأکید بر قصه‏ ی کک کوهزاد

علیرضا پورشبانان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 12 شهریور 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.52440.2084

چکیده

استفاده از ادبیات حماسی ایران برای خلق یک جهانِ داستانی بزرگ و شکل دادن به یک فرانچایز سرگرمی ‏سازی بر اساس آثار این نوع ادبی و شخصیت‏ های مشترک، یکی از گستره‏ های تعامل ادبیات و سینماست که می‏ ... بیشتر استفاده از ادبیات حماسی ایران برای خلق یک جهانِ داستانی بزرگ و شکل دادن به یک فرانچایز سرگرمی ‏سازی بر اساس آثار این نوع ادبی و شخصیت‏ های مشترک، یکی از گستره‏ های تعامل ادبیات و سینماست که می‏ توان در چارچوب ساخت انواع اسپین‏ آف از متون مختلف با محوریت انواع قهرمان/ضدقهرمان از این مجموعه‏ ی گسترده، جهانِ تصویری متناسبی با رویکردهای ابرقهرمانی- مشابه جهان‏ های خلق شده در سینمای ابرقهرمانی جهان - خلق نموده و هربار یکی از این آثار را با در نظر گرفتن جهانِ داستانی مشترک و در ارتباط با کلیت این مجموعه، در ژانرهای مختلف و ازجمله انیمیشن، بازتولید اقتباسی نمود. از این زاویه در این مقاله تلاش می‏ شود به روش توصیفی تحلیلی به این سوال اصلی پاسخ داده شود که آیا می‏ توان از داستان کک کوهزاد به عنوان ماجرای یک ابرشرور و رویارویی‏ اش با رستم نوجوان در ساخت اسپین‏ آفی انیمیشنی و اقتباسی از جهانِ حماسه‏ ی ایرانی استفاده کرد؟ به نظر می‏ رسد با تأکید بر وجوه تصویرساز این داستان مانند وجود انواع اغراق در ساختار و محتوا و تمرکز بر روند زندگی ضدقهرمان شامل چگونگی تولد، کنش‏ ها و سرانجام این شخصیت با استفاده از متن و سایر متون مرتبط و روایات عامه و شفاهی به عنوان بستر گسترش ماجراها ذیل یک جهانِ داستانی حماسی مشترک، می‏ توان مسیر تکامل یک ضدقهرمان را دست‏مایه‏ ی اقتباس قرار داده و از این اثر به عنوان معبری برای ورود به جهانِ بزرگ داستان حماسه‏ های ایران با فاصله گرفتن از روش‏ های بیان کلاسیک و نزدیک شدن به بازنمایی داستان‏ ها در سینمای امروز جهان بهره‏ برداری نمود.

بررسی طبیعی‌سازی خشونت در آثار هوشنگ مرادی‌کرمانی؛ مطالعه موردی:مربای شیرین، شما که غریبه نیستید، قصه‌های مجید

معصومه غیوری؛ مرضیه آذرنیا

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 12 شهریور 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.52609.2087

چکیده

داستان‌ها بخشی از ادبیات هستند که با خوانش هر یک از آن‌ها، ایدئولوژی خاصی به خواننده منتقل می‌شود. بسیاری از این ایدئولوژی‌ها در متن پنهان‌اند و برخی در نگاه اول بسیار عادی و طبیعی به نظر می‌رسند. ... بیشتر داستان‌ها بخشی از ادبیات هستند که با خوانش هر یک از آن‌ها، ایدئولوژی خاصی به خواننده منتقل می‌شود. بسیاری از این ایدئولوژی‌ها در متن پنهان‌اند و برخی در نگاه اول بسیار عادی و طبیعی به نظر می‌رسند. در این مقاله، کتاب‌های «مربای شیرین، شما که غریبه نیستید و قصه‌های مجید» اثر هوشنگ مرادی‌کرمانی با خوانشی انتقادی، از منظر طبیعی سازی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نظریه طبیعی سازی بخشی از نظریه تحلیل انتقادی گفتمان است و به روشن کردن ایدئولوژی‌های پنهان در اصطلاحات، عبارات و گفتگوها و کنش‌هایی می‌پردازد که به ظاهر عادی به نظر می‌رسند. بدین منظور، کتاب‌های مورد بحث، از نظر طبیعی‌سازی خشونت در فضاسازی‌ها و لحن داستان و شخصیت‌ها مورد بررسی قرار گرفتند و همچنین کاربرد کنایه‌ها و عبارات در این مورد بررسی شد و نتایج این بررسی‌ها نشان می‌دهند که در این داستان‌ها، در فضاسازی‌ها و لحن داستان طبیعی‌سازی خشونت انجام گرفته و کنایه‌ها و عباراتی که به طورغیرمستقیم بر خشونت دلالت دارند استفاده شده‌اند که در کل خشونت در کلام، بسیار عادی و طبیعی جلوه داده شده است. علاوه براین موارد استفاده از طنز در موقعیت‌هایی که به خشم پرداخته شده، از حس منفی خشونت کاسته و این موارد را طبیعی‌سازی کرده است.

بازنمایی فرایند بلوغ در رمان‌های نوجوان: بررسی تطبیقی دلقک و زیبا صدایم کن

ناهید طاهری گندمانی؛ حمید رضایی؛ فاطمه رحمانی فرد

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 13 مهر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.52709.2090

چکیده

این مقاله به تحلیل مقایسه‌ای انواع بلوغ در شخصیت‌های دختر نوجوان رمان‌های دلقک (1391) اثر هدی حدادی و زیبا صدایم کن (1393) اثر فرهاد حسن‌زاده پرداخته است. هدف اصلی پژوهش بررسی نحوه بازنمایی بلوغ جسمی، عاطفی، ... بیشتر

رمان نوجوان، متنی باز برای خواننده‌ای گشوده تفسیر نمادها و نشانگان درهم‌تنیده در رمان خواهران تاریک برمبنای نظریه‌ی تفسیر امبرتو اکو

فرزانه آقاپور

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 20 مهر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.54077.2122

چکیده

فرایند معناسازی و خوانش در ادبیات نوجوان به‌خاطر موقعیت مخاطب نوجوان اهمیتی ویژه دارد. هدف پژوهش حاضر، خوانش و بررسی شبکه‌ی درهم‌تنیده‌ِی نمادها و نشانگان متنی در رمان خواهران تاریک، اثر مهدی رجبی ... بیشتر فرایند معناسازی و خوانش در ادبیات نوجوان به‌خاطر موقعیت مخاطب نوجوان اهمیتی ویژه دارد. هدف پژوهش حاضر، خوانش و بررسی شبکه‌ی درهم‌تنیده‌ِی نمادها و نشانگان متنی در رمان خواهران تاریک، اثر مهدی رجبی با توجه به نظریه‌ی امبرتو اکو و مفهوم‌های «متن باز» و «خواننده‌ی نمونه» است. روش پژوهش، تحلیل محتوای کیفی با رویکرد توصیفی‌تفسیری است. متن باز به خواننده مجال خوانش و تفسیر چندگانه را می‌دهد، اما متن بسته خواننده را به یک تفسیر درست و معتبر هدایت می‌کند. براساس تحلیل‌ها، خواهران تاریک به «متن باز» نزدیک می‌شود و «خواننده‌ی نمونه»‌اش را خواننده‌ای منتقد، حساس به واژگان، نشانه‌ها و نمادها و ارتباط‌های درون‌متنی تعریف می‌کند. خواهران تاریک به خواننده مجال ژرف‌کاوی و عاملیت در فرایند خوانش می‌دهد و برای او تعیین تکلیف نمی‌کند. ابهام و نشانه‌های درهم‌تنیده فرایند تولید معنا را گشوده نگه می‌دارند و راه خوانش یگانه و سرراست را سد می‌کنند. فرایند کشف و ساختن معنا پیچیده است و متن با بهره‌گیری از تکنیک‌هایی همچون خلأهای زمانی، سایه‌ی فروافتاده بر ذهنیت و ادراک شخصیت اصلی رمان به‌واسطه‌ی بیماری، دال‌های چندمدلولی و نمادهای عام و شخصی تکرارشونده و مرتبط در ساختار و محتوا (ازجمله طلسم، حلزون، چاه، مه، جنگل) خواننده را به فعالانه خواندن و ساخت معناها و تفسیرهای گوناگون رهنمون می‌شود، اما در پایان‌بندی رمان، نویسنده نتوانسته است شبکه‌ی نمادها را منسجم کند. ابهام‌های مخل، به پیرنگ آسیب زده‌اند و در روساخت، پرسش‌های فراوانی بی‌پاسخ می‌مانند. چنین متن‌هایی در ادبیات نوجوان ایران اندک‌اند و به‌دلیل نزدیک‌شدن به ماهیت چندصدا، کنجکاو و انتقادی نوجوانی، رده‌ای تازه از مخاطب نمونه‌ی نوجوان را در قیاس با متن‌های همتای خود تعریف می‌کنند. نوجوانان امروز، دست‌کم خوانندگان جدی ادبیات نوجوان، بیش از متن‌های بسته، مشتاق متن‌های گشوده‌ای هستند که در آن‌ها تنها ابژه‌ی روایی به حساب نیایند، بلکه بخشی از فرایند ساختنش باشند و سرخوشانه در ابهام ساختاری و بازی‌گوشانه‌اش غوطه بخورند.

نگاهی به مؤلفه‌های روان‌شناسی مثبت‌گرا در اشعار منتخب نوجوان

یاسمین زندیه؛ سجاد نجفی بهزادی؛ ذبیح الله کاوه

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 15 شهریور 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.53403.2108

چکیده

سلیگمن(Seligman) بنیان‌گذار روان‌شناسی مثبت‌گرا، مؤلفه‌های مختلفی از جمله شادی، امید، خوش‌بینی، تاب ‌آوری و خودکارآمدی را به ‌عنوان عناصر کلیدی خوشبختی و رفاه روان‌شناختی معرفی کرد. توجه به مؤلفه‌های ... بیشتر

همگرایی زمان‌های سه‌گانه در مأوای«خانه»؛ بازتاب بوطیقای فضا در رمان باخانمان اثر هکتور مالو

علی عباسی؛ آندیا عبائی؛ سارا شریفی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 10 آبان 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.53236.2114

چکیده

ادراکِ زمان و فضا نزد انسان موجب شکل‌گیریِ یک پیوستار ذهنی می‌شود؛ از طریق یادآوریِ گذشته می‌توان به مرور تجربه‌هایِ سپری‌شده در دنیای گذشته نائل آمد و تصورِ آینده باعث جدایی میان انسان و زمانِ حال ... بیشتر ادراکِ زمان و فضا نزد انسان موجب شکل‌گیریِ یک پیوستار ذهنی می‌شود؛ از طریق یادآوریِ گذشته می‌توان به مرور تجربه‌هایِ سپری‌شده در دنیای گذشته نائل آمد و تصورِ آینده باعث جدایی میان انسان و زمانِ حال می‌شود. فضای «خانه» به‌عنوان فضایی که انسان به‌طور مستمر در آن پناه می‌جوید، جایگاه متمایزی با فضاهای دیگر دارد. هدف از این پژوهش دستیابی به ادراکِ زمانِ مکانمند درارتباط با فضای خانه است. چگونه پیوستگیِ زمان‌های گذشته- حال – آینده در فضای خانه نزد ادراکِ انسان تبیین می‌شود؟ برای پاسخ به این پرسش، ابتدا از طریق رهیافت پدیدارشناسیِ هوسرل، نحوۀ ادراکِ انسان از «زمان» مورد بررسی قرار می‌گیرد. سپس، بر اساس تخیل‌شناسیِ فضا در بوطیقای فضا اثر گاستون باشلار، ارتباط میان ادراکِ زمانی-مکانی و فضای خانه مطالعه می‌شود. درنهایت، با اتکاء بر نظریاتِ هوسرل و باشلار، جایگاه خانه به مثابۀ محل همگرایی ادراکاتِ سه‌گانۀ زمانی-مکانی در رمان باخانمان اثر هکتور مالو مورد تحلیل قرار می‌گیرد. به‌عنوان نتیجه، «خانه» فضایی است که نزد قهرمان نوجوان داستان دارای کارکردی ویژه در معناسازیِ تجربۀ او از زمان و فضا است، چراکه به تحقق «خاطره» و «رویا» در ذهن او می‌انجامد. به همین سبب است که فضای خانه می‌تواند همچون نیروی نظم‌دهنده باعث ایجاد پیوستگی میان زمان‌های سه‌گانه در ادراک انسان شود.

اقتدار و عاملیت در دو ترجمه فارسی آلیس در سرزمین عجایب

راضیه ربانی یکتا؛ فرشته عبدلی برازجانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 30 آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.54499.2137

چکیده

این پژوهش به بررسی چگونگی انتقال مفاهیم «اقتدار» و «عاملیت کودک» در دو ترجمه فارسی از رمان کلاسیک «ماجراهای آلیس در سرزمین عجایب» می‌پردازد. با به‌کارگیری رویکردی ترکیبی—شامل تحلیل ... بیشتر این پژوهش به بررسی چگونگی انتقال مفاهیم «اقتدار» و «عاملیت کودک» در دو ترجمه فارسی از رمان کلاسیک «ماجراهای آلیس در سرزمین عجایب» می‌پردازد. با به‌کارگیری رویکردی ترکیبی—شامل تحلیل پیکره‌ای متون، نظرسنجی از ۱۵۰ کودک ایرانی و گروه‌های متمرکز ۶۰ نفره—این مطالعه نشان می‌دهد که انتخاب‌های واژگانی و عناصر فرامتنی مانند پیش‌گفتار و طراحی جلد، چه نقشی در شکل‌دهی به برداشت کودکان از شخصیت آلیس ایفا می‌کنند. ترجمه مهناز فصیحی، با پیش گرفتن رویکرد «بیگانه‌سازی»، سرکشی و پرسشگری آلیس را حفظ کرده و تصویری قدرتمند و کنشگر از او ارائه می‌دهد. در مقابل، ترجمه علی حبیبیان، با اتخاذ راهبرد «بومی‌سازی» و استفاده از آیین تعارف فارسی، مقاومت آشکار آلیس را تعدیل کرده و اقتدار شخصیت‌های بزرگسال را برجسته می‌سازد. نتایج نظرسنجی نشان داد کودکان، به‌ویژه آنان که ساکن شهرها هستند یا آشنایی بیشتری با رسانه‌های غربی دارند، نسخه فصیحی را ترجیح داده و آلیس را شخصیتی بااعتمادبه‌نفس‌تر و پرسشگرتر می‌دانند. داده‌های گروه‌های متمرکز نیز آشکار ساخت که کودکان نقشی فعال در تفسیر معنا دارند و برداشت‌های آنان تحت تأثیر بافت‌های اجتماعی و فرهنگی قرار می‌گیرد. این پژوهش تأکید می‌کند که ترجمه ادبیات کودک، عرصه‌ای مهم برای تبادلات فرهنگی و شکل‌دهی به معنای اقتدار و عاملیت است و در این فرآیند، ترکیب راهبردهای زبانی و عناصر فرامتنی نقشی کلیدی ایفا می‌کنند. چنین پژوهشی، افق‌های تازه‌ای در درک ترجمه به عنوان فرایندی فرهنگی و گفت‌وگومحور می‌گشاید.

بررسی بینامتنیت اقتباسی رمان "کاخ اژدها" براساس نظریه‌ی ژرار ژنت: از نانگیالا تا پارسه

عاطفه جمالی؛ مریم راه بانی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 14 دی 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.54507.2138

چکیده

بینامتنیت در ادبیات نوجوان نه تنها یک تکنیک ادبی که راهبردی فرهنگی و آموزشی است. این رویکرد با پیوندزدن نوجوانان به میراث فرهنگی، متون جهانی و رسانه‌های معاصر، آن‌ها را به خوانندگانی فعال تبدیل می‌کند. ... بیشتر بینامتنیت در ادبیات نوجوان نه تنها یک تکنیک ادبی که راهبردی فرهنگی و آموزشی است. این رویکرد با پیوندزدن نوجوانان به میراث فرهنگی، متون جهانی و رسانه‌های معاصر، آن‌ها را به خوانندگانی فعال تبدیل می‌کند. از این منظر، ادبیات نوجوان نقشی فراتر از سرگرمی دارد و به عرصه‌ای برای پرورش هویت، تفکر انتقادی و خلاقیت بدل می‌شود. در این مطالعه‌ی تطبیقی با رویکردی کیفی و بر بنیاد تحلیل متن، مناسبات بینامتنی رمانِ فارسیِ کاخ اژدها (آرمان آرین) و رمانِ کلاسیکِ دره گل سرخ (آسترید لیندگرن) در پرتو نظریه‌ی ژرار ژنت بررسی می‌شود. هر دو روایت از الگوی مشترکِ «فقدان/فاجعه برای گذار به جهانی دیگر» پیروی می‌کنند و شامل چندین سازه‌ی روایی از جمله پیوندهای خانوادگی، الگوی «اشتباه اولیه در شناسایی خائن»، و ایستگاهِ «کلبه/پیرزنِ قصه‌گو» هستند. با این حال، آرین با «دستکاری خلاقانه» و بومی‌سازی نمادها، نام‌ها و مکان‌ها ساختار فانتزیِ لیندگرن را به یک بیش‌متنِ اسطوره‌ای ـ فرهنگی تبدیل کرده است. از منظر ژنت، این فرایند را می‌توان «جابجایی جدی» همراه با عنصر «بازی‌وارگی» دانست: حفظِ ساختارِ بنیادینِ پیش‌متن در کنار گسترشِ معنایی و ملی‌سازیِ مضامین. علاوه‌براین، داده‌ها نشان می‌دهند که ترجمه‌ی پیش‌متنی که نویسنده در نوجوانی خوانده است (پیش‌متنِ ترجمه‌شده) در شکل‌گیریِ بیش‌متنِ آرین نقش‌ساز بوده است. پس کاخ اژدها تقلید صرف نیست بلکه بازآفرینی خلاقانه‌ای است که قابلیتِ الگوهای جهانی فانتزی را در بستری محلی و تاریخ‌مند بازتعریف می‌کند. یافته‌ها به فهم بهترِ چیستیِ اقتباسِ بینامتنی در ادبیات نوجوان و نقشِ پیش‌متن‌های کودکی در تولیدِ بیش‌متن‌های بومی کمک می‌کنند.

بررسی و تحلیل مؤلفه‌های غیرکلامی و کنش‌های توصیفی در داستان خمره اثر هوشنگ مرادی کرمانی

فرزانه فروزانی؛ زهرا دهقان

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 15 دی 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.53124.2100

چکیده

تحلیل و بررسی آثار ادبی داستانی به‌عنوان آیینه‌ای از زندگی اجتماعی انسان‌ها، روشی کارآمد برای ارزیابی کیفیت این آثار محسوب می‌شود. بررسی رفتارهای غیرکلامی که حوزه‌ای نسبتاً نوظهور است، شامل تمام ... بیشتر تحلیل و بررسی آثار ادبی داستانی به‌عنوان آیینه‌ای از زندگی اجتماعی انسان‌ها، روشی کارآمد برای ارزیابی کیفیت این آثار محسوب می‌شود. بررسی رفتارهای غیرکلامی که حوزه‌ای نسبتاً نوظهور است، شامل تمام حرکات بدن، حالات چهره، رفتارهای چشمی، ویژگی‌های صوتی، نشانه‌های محیطی و مصنوعات می‌شود. بررسی این مؤلفه‌های غیرکلامی و کنش‌های توصیفی در متون داستانی، علاوه بر ارتقای فهم کیفی اثر، امکان شناخت عمیق‌تر شخصیت‌های داستانی را که بازتابی از جامعه‌اند، فراهم می‌آورد. پژوهش حاضر، با روش توصیفی‌تحلیلی و مبتنی‌بر مطالعات کتابخانه‌ای، به تحلیل مؤلفه‌های غیرکلامی و توصیفی در داستان خمره نوشتۀ هوشنگ مرادی کرمانی پرداخته است. یافته‌ها نشان می‌دهد رفتارهای غیرکلامی و توصیفی نه‌تنها پیام‌های مهمی دربارۀ احساسات و حالات درونی شخصیت‌ها منتقل می‌کنند، بلکه نقش اساسی در فضاسازی، صحنه‌پردازی و شخصیت‌پردازی دارند و به پویایی روایت کمک می‌کنند. افزون بر این، این مؤلفه‌ها در تقویت ارتباط مؤثر بین خواننده و متن داستانی نقش کلیدی ایفا می‌کنند. مرادی کرمانی در این داستان از انواع حالت چهره و رفتارهای چشم، رفتارهای حرکتی و رفتارهای آوایی به‌ویژه نام‌آواها بهره برده است. حالت اصلی چهره شامل خندیدن و گریه کردن برای نشان دادن احساسات مثبت و منفی از سایر حالت‌ها بارزتر است. نمونه‌های آماری نشان می‌دهد که رفتارهای حرکتی در اغلب موارد کارکرد تکمیلی و جانشینی دارند و رفتار چشم پیام بررسی جزئیات و کسب اطلاع را می‌رساند و اغلب از نوع نگاه دقیق یا پرهیز از نگاه است. همچنین، تأکید بر استفاده از نام‌آواها و صدای عناصر طبیعی و حیوانات، نقش محیط را در غنای داستان برجسته‌تر می‌سازد. ازسوی‌دیگر، بررسی دقیق‌تر زبان بدن شخصیت‌ها، تغییرات تن صدا و ریتم کلام، می‌تواند درک خواننده را از لایه‌های پنهان روایت و تعاملات میان شخصیت‌ها عمیق‌تر کند و کیفیت روایت را ارتقا دهد.

ترجمه پی‏نماهای طنز برای مخاطب کودک و نوجوان: ملاحظات بینانشانه‏ای و راهبردهای متناسب‏سازی در مجموعه ماجراهای تن‏تن و پرونده‏های جف‏جوردان به فارسی

نصرت حجازی

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 16 دی 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.54430.2132

چکیده

این پژوهش به بررسی ترجمه پی‌نماهای طنز برای مخاطبان کودک و نوجوان اختصاص دارد و با تمرکز بر راهبردهای متناسب‌سازی فرهنگی و ترجمه بینانشانه‌ای، نمونه‌هایی از مجموعه‌های ماجراهای تن‌تن و پرونده‌های ... بیشتر این پژوهش به بررسی ترجمه پی‌نماهای طنز برای مخاطبان کودک و نوجوان اختصاص دارد و با تمرکز بر راهبردهای متناسب‌سازی فرهنگی و ترجمه بینانشانه‌ای، نمونه‌هایی از مجموعه‌های ماجراهای تن‌تن و پرونده‌های جف‏جوردان در ترجمه فارسی را تحلیل می‌کند. دغدغه اصلی آن است که مترجم چگونه می‌تواند انسجام صوری-متنی عناصر بصری حامل معانی فرهنگی را حفظ کند، به‌ویژه زمانی که این عناصر در فرهنگ مقصد ناآشنا، نامناسب یا حتی تابو تلقی می‌شوند. پرسش مشخص آن است که آیا مترجم باید عناصر حساس فرهنگی را با هنجارهای محلی همسو سازد یا رنگ و بوی فرهنگی متن مبدأ را حفظ کند؟برای پاسخ به این پرسش، پیکره پژوهش به بررسی راهبردهای ترجمه بینانشانه‌ای و نحوه بازنمایی عناصر گرافیکی و پیرامتنی در نسخه‌های فارسی آثار منتخب از دو مجموعه مذکور اختصاص یافته است. تحلیل نظری بر پایه مفهوم چندوجهیتی در ترجمه (کایندل، ۲۰۰۴)، نشانه‌معناشناسی فرهنگی (کرس و ون‌لیووِن، ۲۰۰۶)، و انسجام نحو بصری و ماده گرافیکی (اسکاچلووا، ۲۰۱۴) بنا شده است.یافته‌ها با نظریه زبان تصویری نیل کوهن هم‌راستا بوده و نشان می‌دهند که ترجمه پی‌نما برای کودک و نوجوان، نوعی میانجیگری فرهنگی پیچیده است که فراتر از انتقال زبانی صرف عمل می‌کند. چالش اصلی نه‌تنها در انتقال عناصر کلامی-تصویری، بلکه در مهندسی مجدد انسجام بینانشانه‌ای در سطوح فرهنگی، نشانه‌معناشناختی و ساختاری-گرافیکی نهفته است. ترجمه موفق مستلزم تلفیق خلاقانه بومی‌سازی و بیگانگی است، به‌گونه‌ای که ترجمه هم وفادارانه باشد و هم مهندسی‌شده. مراحل بعدی ترجمه باید به سوی دریافت شناختی و تجربی مخاطب کودک و نوجوان سوق یابد.در نهایت، پژوهش‌های آتی می‌توانند به تحلیل تطبیقی ژانرهای مختلف پی‌نما در فرهنگ‌های گوناگون، از جمله مانگاهای ژاپنی و پی‌نماهای ابرقهرمانی آمریکایی، یا مقایسه ترجمه‌های فارسی با نسخه‌های عربی و ترکی بپردازند تا افق‌های فرهنگی و ایدئولوژیک متنوع‌تری ترسیم گردد.

ضحاک، روایت‌هفت راوی در پیچ و خم بازآفرینی‌‌، برهم‌کنش تصویر و متن و حلقه‌ی کندوکاو فلسفی

سعید حسام پور؛ ندا مرادپور

دوره 16، شماره 2 ، آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.52196.2081

چکیده

برنامه‌ی آموزش فلسفه به کودکان، دست‌خوش تحولاتی در مفاهیم، ساختار و اهداف خود شده است. چرخش از انسان‌گرایی به سوی پساانسان‌گرایی یکی از مهم‌ترین تحولات آن است. این تغییر در پارادایم، منابع و داستان‌های ... بیشتر برنامه‌ی آموزش فلسفه به کودکان، دست‌خوش تحولاتی در مفاهیم، ساختار و اهداف خود شده است. چرخش از انسان‌گرایی به سوی پساانسان‌گرایی یکی از مهم‌ترین تحولات آن است. این تغییر در پارادایم، منابع و داستان‌های حلقه‌های کندوکاو را نیز تغییر داده است. اگر لیپمن و همکارانش رمان‌هایی می‌نوشتند که به نوعی تکرار تاریخ فلسفه‌ی غرب، چالش‌ها و پرسش‌هایش بود، در نسل دوم و سوم برنامه‌ی آموزش فلسفه به کودکان و نوجوانان از کتاب‌های تصویری‌داستانی و متن‌های ناب ادبیات کودک و نیز قصه‌ها و اسطوره‌ای فرهنگ‌های گوناگون نیز بهره جسته‌اند. به تناسب تغییر در کتاب‌ها، معیار انتخاب کتاب برای حلقه‌ی کندوکاو نیز دست‌خوش تغییراتی شده است. هینز و موریس برای گزینش کتاب تصویری‌داستانی مناسب برای حلقه‌ی کندوکاو با رویکردی نو به سراغ ادبیات کودک و کتاب‌های تصویری‌داستانی رفته‌اند. این معیارها از یک سو به زیبایی‌شناسی اثر و از سوی دیگر به بررسی معرفت‌شناسانه، اخلاقی و سیاسی آن‌ها توجه می‌کنند.در این مقاله با توجه به معیارهای هینز و موریس یکی از کتاب‌های تصویری داستانی بازنگاری‌شده از شاهنامه با روش تحلیل محتوای قیاسی و با هدف نمایان کردن ظرفیت‌های این کتاب بازنگاری‌شده برای حلقه‌ی کندوکاو بررسی شده است. یافته‌های پژوهش نشان داد که در بخش زیبایی‌شناسی با استفاده از نشانه‌های تصویری، راویان گوناگون، زاویه-ی دید و گفت‌وگوهایی با پایان باز راه برای تفسیرها و خوانش‌های گوناگون خواننده باز است و از نظر معرفت-شناسانه کتاب با نقض روایت‌های هر یک از راویان، مخاطبان خود را به تأمل دوباره درباره‌ی حقیقت و ابهام در باورها‌ فرا می‌خواند. از نظر اخلاقی و سیاسی، اثر به پرسش‌کشیدن قدرت مطلق و دعوت به تفکر انتقادی درباره روایت‌های پیشین را در مرکز توجه خود قرار داده است. بنابراین این کتاب تصویری می‌تواند بستری برای پرسش‌گری، معناسازی و تفکر فلسفی در حلقه‌های کندوکاو فراهم آورد. واژگان کلیدی:کتاب‌های تصویری‌داستانی، بازنگاری، فبک، فباک، حلقه‌ی کندوکاو

معیارهای ساخت نام در رمان های فانتزی کودکان بر مبنای نقد تکوینی

سپیده رجبی دهکردی؛ اصغر رضاپوریان؛ حجت الله ربیعی

دوره 16، شماره 2 ، آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.51670.2072

چکیده

فانتزی گونه ای ادبی، مبتنی بر تخیل است که در ادبیات کودکان جایگاه مهمی دارد. دنیای کودکان محل به کارگیری حواس پنج‌گانه است و خلق آثار تخیلی و وهمی قابل درک کودکان، امری تخصصی و پر اهمیت است. بسیاری از ... بیشتر فانتزی گونه ای ادبی، مبتنی بر تخیل است که در ادبیات کودکان جایگاه مهمی دارد. دنیای کودکان محل به کارگیری حواس پنج‌گانه است و خلق آثار تخیلی و وهمی قابل درک کودکان، امری تخصصی و پر اهمیت است. بسیاری از نویسندگان فانتزی به اقتباس و بازنویسی آثار کهن می‌پردازند و بسیاری ازآنان دست به خلق آثاری بر اساس ادبیات کهن همچون شاهنامه فردوسی زده و نام شخصیت‌های فانتزی داستان خود را از همین آثار می-گیرند. بعضی از نویسندگان، به تألیف داستان فانتزی پرداخته، اما برای نامگذاری شخصیت‌های فانتزی داستان خود حساسیت خاصی نشان نمی‌دهند و نام‌های پرکاربرد را انتخاب می‌کنند. اما از آنجا که داستان‌های فانتزی نیازمند جنبه نوآوری و هیجان هستند، روش نامگذاری خارق‌العاده شخصیت‌های فانتزی می‌تواند بر این جنبه بیفزاید. در نقد با رویکرد تکوینی، منتقد به عواملی همچون: تاریخ، محتوا و ساختار متن توجه می‌کند، با توجه به این رویکرد می‌توان معیارهای نامگذاری در رمان‌های فانتزی کودکان را بررسی کرد. این پژوهش با هدف کیفیت بخشی به خلق رمان و داستان‌های تألیفی فانتزی ایرانی برای کودکان انجام گرفته است و با پردازش کیفی و تحلیل محتوای آثار برگزیده جشنواره های کشوری با روش فیش برداری و نقد تکوینی به این نتیجه می‌رسد که اگرچه اسامی فانتزی در داستان‌های برگزیده کودکان در نگاه اول، بی‌معنا و مبتدی به نظر می‌رسند، اما قوانینی نظیر معناپذیری در حین هنجارگریزی، نقش‌پذیری و رعایت اصول دستور زبان در این نام‌گذاری‌ها، بر طبق قوانین فانتزی بوده و عواملی همچون تغییر دوره مکاتب ادبی و محدودیت بینامتنی در آنها تأثیر گذار است

بررسی نقش طنز در موفقیت و ماندگاری شعرهای کودک منوچهر احترامی با تکیه بر مجموعه اشعار حسنی

شهرام رفیعی؛ لیدا نامدار؛ نصرت الله دین محمدی؛ حسین آریان

دوره 16، شماره 2 ، آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.51794.2074

چکیده

منوچهر احترامی از قدیمی‌ترین و موفق‌ترین نویسندگان و سرایندگان ادبیات کودک و نوجوان ایران است که مجموعه‌ شعرهایش به‌ویژه مجموعه حسنی نگو یه دسته‌گل او پس از انقلاب اسلامی تا به امروز، با تیراژ چندمیلیونی ... بیشتر منوچهر احترامی از قدیمی‌ترین و موفق‌ترین نویسندگان و سرایندگان ادبیات کودک و نوجوان ایران است که مجموعه‌ شعرهایش به‌ویژه مجموعه حسنی نگو یه دسته‌گل او پس از انقلاب اسلامی تا به امروز، با تیراژ چندمیلیونی همچنان یکی از محبوب‌ترین آثار شعر کودک به‌شمار می‌رود. با وجود اینکه عوامل گوناگونی در موفقیت و ماندگاری اشعار او مؤثر بوده‌اند؛ اما به نظر می‌رسد کاربست طنز و شگردهای گوناگون آن نیز نقش مهمی در ماندگاری آثارش داشته‌باشد. طنز احترامی به دلیل جهان‌شمول بودن و سخن‌گفتن از جهان واقعی کودکان، در گام نخست با کشف‌ها و موقعیت‌های طنزآمیزی که دارد با کودک همراه گشته، ارتباط عاطفی عمیقی با او برقرار می‌سازد سپس با تکیه بر اندیشه و تخیل خاص کودکان، احساس لذت و هیجانی در وجود کودک برمی‌انگیزاند که تاثیر آن تا سال‌ها حتی یک عمر باقی می‌ماند. لذا هدف مشخص این جستار، بررسی تأثیر شگردهای طنز در موفقیت و ماندگاری شعرهای کودک او به روش کتابخانه‌ای و توصیفی تحلیلی است. یافته‌‌های پژوهش نشان می‌دهد یکی از عوامل موفقیت و ماندگاری شعر احترامی این است که افزون بر استفاده از شگردهای طنز ملموس و خودکاری مانند جناس، تحامق، بدیهه‌گویی، استعاره، ایجاز، کوچک‌نمایی و ... از شگردهای دیگری که مختص خود اوست همچون نگرش ‌طنزآمیز، چرخش ‌طنز، شخصیت‌های طنزآمیز، طنز موجود در فرهنگ عامه بهره برده است. یافته‌ها همچنین نشان می‌دهد از میان همین شگردهای خاص احترامی، طنز در ادبیات عامه بیشترین بسامد را در اشعارش داشته‌است. نکته دیگر آن‌که احترامی عمدتاً با رویکرد سرگرمی، آموزشی و انتقادی طنز خود را پیش برده است.

تحلیل تطبیقی دو ‌داستان‌ مینی مالیستی «قریةالحروف» و «درخت ستاره» بر اساس نظریه ریخت‌شناسی پراپ

صابره سیاوشی؛ مبینا کبیری

دوره 16، شماره 2 ، آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2024.50316.2045

چکیده

ادبیات تطبیقی مشابهت‌های محتوایی و ساختاری میان آثار نویسندگانی از فرهنگ‌های گوناگون را بررسی می‌کند. این پژوهش به مقایسۀ تطبیقی داستان‌های «قریة‌الحروف» اثر محمود شقیر و «درخت ستاره» ... بیشتر

تحلیل جامعه شناختی کودک و کودکی در آثار صادق هدایت

فاطمه طاهری سروتمین؛ عاطفه جمالی؛ فرامرز خجسته

دوره 16، شماره 2 ، آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.50461.2049

چکیده

کودکی مفهومی سیال و فرهنگ مبنا است و ارائه‌ی تعریفی واحد از آن ناممکن است. حتی در یک جامعه‌ی واحد نیز طیف‌های مختلفی از کودکی دیده می شود. برای رسیدن به شناختی کلی از مفهوم کودکی می‌توان از دانش‌هایی ... بیشتر کودکی مفهومی سیال و فرهنگ مبنا است و ارائه‌ی تعریفی واحد از آن ناممکن است. حتی در یک جامعه‌ی واحد نیز طیف‌های مختلفی از کودکی دیده می شود. برای رسیدن به شناختی کلی از مفهوم کودکی می‌توان از دانش‌هایی که دسته بندی هایی از کودکی دارند، سود جست. در این پژوهش با تکیه بر رهیافت‌های جامعه شناسی و با روش توصیفی و تحلیل محتوای کیفی استقرایی، مفهوم کودکی را در آثار صادق هدایت واکاوی می‌کنیم. در این بررسی تلاش می‌شود در کنار الگوهای شناخته شده‌ی جامعه شناختی از کودکی، الگوهای فرهنگی جامعه‌ی ایران دوره‌ی پهلوی نیز در ضمن آثار معرفی شود.بررسی آثار بزرگسال هدایت حاکی از آن است که او، با شناختی عمیق از جامعه‌ی عصر پهلوی،کودکان معصوم، قربانی، شرور، یتیم و آسیب دیده ای را به تصویر کشیده است که اسیر بزرگسالانی هستند که برای دست‌یابی به خواسته‌های حقیرانه‌ی خود آن‌ها را فدا می‌کنند. در کنار الگوهای رایج جامعه‌شناختی از کودکی، هدایت در خلال نقد جامعه‌ی خرافی، کودکانی را معرفی می‌کند که در لایه‌های زیرین اجتماع تباه می‌شوند. بیشتر شخصیت‌های کودک داستان های هدایت، از طبقات فرودستند و نویسنده با پرداختن به این شخصیت‌های کودک به نقد عصری می‌پردازد که سردمداران آن گام‌هایی را در جهت مدرن‌سازی جامعه و توجه به حقوق شهروندی و نیازهای کودک برمی‌دارند اما در این میان، کودکان محروم بهره‌ی چندانی از این توجه نمی‌برند.

شیوه‌های آشکارسازی حضور روایت‌گیر و نشانه‌های آن در داستان‌های کوتاه هفته‌نامه دوچرخه

مهبود فاضلی؛ یاسمن مجیدی

دوره 16، شماره 2 ، آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.51274.2064

چکیده

در این پژوهش به منظور بررسی شیوه‌های به‌کارگرفته‌شده از سوی راویان برای آشکارسازی حضور روایت‌گیر در داستان، چهل داستان کوتاه منتشرشده در یکی از هفته‌نامه‌های نام‌آشنای گروه سنی کودک و نوجوان به ... بیشتر

لزوم تصحیح مجدد متون مکتب‌خانه‌ای

مختار کمیلی

دوره 16، شماره 2 ، آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.52142.2080

چکیده

چکیدهدر دورة مشروطه نظام آموزشی ایران برای کودکان، مکتب‌خانه‌ای بوده است. این نظام، روش ها، آیین‌ها و اهداف خاص خود را داشت و کودکان برای سواد آموزی از کتاب‌های مصوّری که بیشتر به صورت چاپ سنگی بود، ... بیشتر چکیدهدر دورة مشروطه نظام آموزشی ایران برای کودکان، مکتب‌خانه‌ای بوده است. این نظام، روش ها، آیین‌ها و اهداف خاص خود را داشت و کودکان برای سواد آموزی از کتاب‌های مصوّری که بیشتر به صورت چاپ سنگی بود، بهره می بردند. ذوالفقاری و حیدری در کتاب سه جلدی «ادبیات مکتب‌خانه‌ای ایران» هفتاد متن مکتب‌خانه‌ای را از روی چاپ های سنگی آنها چاپ کرده اند که درآن ها کمابیش لغزش هایی در ضبط واژگان دیده می‌شود. در این مقاله نگارنده، بعضی از سهوهای جلد اول را که به متون منظوم مکتب‌خانه‌ای اختصاص دارد، بررسی و تصحیح می‌کند. روش تصحیح، مقابلة متن‌ها با نُسَخ چاپ سنگی است که تصاویرشان پس از هر قصّه‌ای آمده است. نتیجة حاصل از این پژوهش آن است که پاره ای از سهوها، متن را بی معنی و نامفهوم می‌سازد و تصحیح آن‌ها ضرورت دارد زیرا خواندن این منظومه‌ها ، علاوه بر این که هنوز برای کودکان و نوجوانان ما، لذت بخش، آموزنده و سرگرم کننده است، در پژوهش‌های مرتبط با ادبیات کودک و تاریخچه و سیر تحوّل آن منبعی اساسی است و فلسفة نقل آن‌ها در ادبیات مکتب‌خانه‌ای همین تواند بود. تصحیح انتقادی متون مکتب‌خانه‌ای تا امروز فراموش شده است و جای خالی چاپ‌های منقح آنها، در عرصة فرهنگ ایران احساس می‌شود.کلید واژه ها: ادبیات مکتب‌خانه‌ای، تصحیح، قصّه، کودک، نسخ چاپ سنگی

بررسی تاثیر ادبیات داستانی بر یادگیری مهارت‌های بند نویسی دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی

نرگس محمدپور قرائی؛ بتول سبزه؛ حسین قاسم پور

دوره 16، شماره 2 ، آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.51589.2069

چکیده

مهارت نوشن یکی از مهمترین مهارت‌هایی است که عملکرد فراگیران در سایر دروس نیز تحت تاثیر کیفیت آن قرار ‌دارد. پیش‌نیاز نوشتن، کسب مهارت بندنویسی است که یادگیری آن در دوره ابتدایی مورد تاکید است. به نظر ... بیشتر مهارت نوشن یکی از مهمترین مهارت‌هایی است که عملکرد فراگیران در سایر دروس نیز تحت تاثیر کیفیت آن قرار ‌دارد. پیش‌نیاز نوشتن، کسب مهارت بندنویسی است که یادگیری آن در دوره ابتدایی مورد تاکید است. به نظر می‌رسد استفاده از ادبیات داستانی و بسترهای موجود در آن بتواند در کسب این مهارت موثر واقع شود. از این‌رو پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر ادبیات داستانی بر یادگیری مهارت‌های بندنویسی دانش‌آموزان پایه ششم ابتدایی صورت پذیرفت. روش انجام این پژوهش نیمه آزمایشی از نوع پیش آزمون و پس آزمون با گروه کنترل می‌باشد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه دانش‌آموزان ششم ابتدایی مدارس منطقه یک شهر تهران و نمونه آماری شامل 60 نفر از دانش‌آموزان پایه ششم است که به صورت نمونه‌گیری تصادفی در دو گروه آزمایش(30 نفر) و گواه(30 نفر) گمارده شدند. گروه آزمایش با بهره‌گیری از انواع ادبیات داستانی مورد و گروه گواه به روش متداول به مدت ده جلسه مورد آموزش قرار گرفتند. گردآوری داده‌ها با آزمون و چک‌لیست محقق ساخته مهارت‌های پایه و پیشرفته بندنویسی انجام شد.روایی ابزار توسط معلمان و اساتید تایید و پایایی آن با آلفای کرونلاخ بدست آمد. نتایج تجزیه و تحلیل داده‌ها با استفاده از آزمون تحلیل کوواریانس نشان داد که ادبیات داستانی مهارت‌های بندنویسی دانش‌آموزان را در دو سطح پایه(989/10F=؛ 002/0 P=) و پیشرفته (086/21F=؛ 000/0 P=) به طور معناداری افزایش داده است. لذا پیشنهاد می‌گردد از ادبیات داستانی بر افزایش مهارتهای بندنویسی و نوشتن دانش آموزان ابتدایی استفاده گردد.

بازنمایی مؤلفه‌های حفاظت از محیط‌زیست در رمان اشباح جنگل سوخته

آرش مهربان؛ فائزه عرب یوسف آبادی؛ علیرضا محمودی

دوره 16، شماره 2 ، آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.51164.2063

چکیده

نقد بوم‌گرا مطالعه‌ای بینارشته‌ای است که به بررسی تعاملات میان انسان و طبیعت در آثار ادبی می‌پردازد و تلاش دارد، نحوة بازتاب و تأثیرگذاری این تعاملات را در ادبیات تحلیل کند. این رویکرد از طریق ادبیات ... بیشتر نقد بوم‌گرا مطالعه‌ای بینارشته‌ای است که به بررسی تعاملات میان انسان و طبیعت در آثار ادبی می‌پردازد و تلاش دارد، نحوة بازتاب و تأثیرگذاری این تعاملات را در ادبیات تحلیل کند. این رویکرد از طریق ادبیات کودک و نوجوان نقش مهمی در آگاه‌سازی نسل‌های جوان دربارة مسائل زیست‌محیطی و اهمیت دادن به طبیعت ایفا می‌کند. هدف در این مقاله بازنمایی مؤلفه‌های حفاظت از محیط‌زیست در رمان اشباح جنگل سوخته از دیدگاه نقد بوم‌گرا است. روش پژوهش تحلیل محتوای کیفی با رویکرد توصیفی‌تحلیلی با استفاده از یادداشت‌برداری منابع کتابخانه‌ای است. با این روش، چهار مولفه در این رمان مورد بررسی قرار گرفت: پیامدهای غلبه تکنولوژی بر طبیعت، تقابل انش و خرافه در حفاظت از محیط‌زیست، نقش نامگذاری شخصیت‌های داستانی در انتقال پیام‌های زیست محیطی رمان نوجوان و نقش فضا و مکان در القای پیام‌های زیست محیطی. نتایج پژوهش حاکی از آن است که رمان اشباح جنگل سوخته به‌عنوان نمونه‌ای از ادبیات داستانی کودک و نوجوان، مفاهیم زیست‌محیطی را از طریق این سه مولفه به خوبی به مخاطب این گروه سنی بازتاب داده است. در این رمان، دانش و خرافه به‌عنوان دو نیروی متضاد در فرآیند حفاظت از محیط‌زیست به تصویر کشیده شده‌است و پیامدهای منفی تسلط تکنولوژی بر طبیعت و تخریب آن نیز به ‌وضوح نمایش داده شده ‌است. نام‌گزینی شخصیت‌های داستانی در این رمان ارتباط عمیقی با عناصر طبیعی و محیط‌زیستی برقرار کرده و از این طریق، بر اهمیت حفاظت از طبیعت تأکید شده است.

خوانش حکایت «دوستی کبوتر و زاغ و موش و باخه و آهو» از کلیله و دمنه بر پایۀ ‏ویژگی‌های داستانی فبک، با نگاهی انتقادی به بازنویسی آن

عاطفه یوسفی

دوره 16، شماره 2 ، آذر 1404

https://doi.org/10.22099/jcls.2025.50569.2053

چکیده

کلیله و دمنه که در زمرۀ ادبیات تعلیمی فارسی قرار دارد، کتابی است سرشار از آموزه‌های اجتماعی، سیاسی و اخلاقی که در قالب حکایاتی از زبان حیوانات نقل گشته است. قابلیت‌های بالای این کتاب و مضامین گوناگون ... بیشتر

دوره 16 (1404)

دوره 15 (1403)

دوره 14 (1402)

دوره 13 (1401)

دوره 12 (1400)

دوره 11 (1399)

دوره 10 (1398)

دوره 9 (1397)

دوره 8 (1396)

دوره 7 (1395)

دوره 6 (1394)

دوره 5 (1393)

دوره 4 (1392)

دوره 3 (1391)

دوره 2 (1390)

دوره 1 (1389)

موضوعات = ادبیات کودک و نوجوان ایران

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده

چکیده