Child Literature Shiraz University مطالعات ادبیات کودک 2008-8647 Shiraz University 12 10.22099/jcls.2019.30872.1637 مقاله پژوهشی بازتاب اوضاع اجتماعی در لالایی‌های عصر حاضر بازتاب اوضاع اجتماعی در لالایی‌های عصر حاضر حسینی صابر مهلا السادات دانشجوی کارشناسی ارشد ادبیات کودک ونوجوان دانشگاه شهید بهشتی جلالی مریم استادیار دانشگاه شهید بهشتی سید یزدی زهرا استادیار دانشگاه ولی عصر رفسنجان 20 02 2020 10 2 1 20 21 09 2018 02 01 2019 Copyright © 2020, Shiraz University. 2020 https://jcls.shirazu.ac.ir/article_5085.html

لالایی‌ها یکی از شاخه‌های ادبیّات عامه محسوب می‌گردد که از حیث پرداختن به مسایل کودکانه و مخاطب خردسال، در زیرمجموعه‌ی ادبیّات کودک نیز قرار می‌گیرد. لالایی‌ها را می-توان نخستین نغمه‌های مختص کودکان در نظر گرفت که قدمتی به اندازه پیدایش بشر داشته‌اند. انعکاس مسایل سیاسی، فرهنگی، مذهبی و اجتماعی در قرون متمادی در لالایی‌ها مشهود بوده‌است، تا جایی که همین مطلب را می‌توان یکی از علل اساسی ماندگاری لالایی‌ها تلقّی نمود. تغییرات محتوایی لالایی-ها متناسب با مسایل هر دوره سبب پیدایش بستری مناسب برای آگاهی از مسایل غالب در زمان سرایش این زیر ژانر گردیده-است که نمود مسایل اجتماعی نیز از این امر مستثنی نیست. تجلّی مسایل اجتماعی در لالایی‌های نوین که شاعران زمام‌دار سرایش لالایی‌ها گردیده‌اند، بیش از لالایی‌های قدیمی است که مادران سرایش را برعهده داشته‌اند، همین امر بر ضرورت بررسی بازتاب مسایل اجتماعی در لالایی‌های نوین می‌افزاید. پژوهش صورت گرفته نشان می‌دهد که در لالایی‌های‌نوین بنا به تغییرباورها و ساختارهای حاکم بر جامعه، محتوای لالایی‌ها در همه‌ی ابعاد به‌روز شده‌است. جدا از عوامل بیرونی چون توسعه‌ی صنعت یا عوامل جمعیّتی، ایدئولوژیک، عاملی شتاب دهنده در جهت تغییر اجتماعی در جامعه محسوب می‌شود که در لالایی‌های شاعران معاصرنیز نفوذ یافته‌ و سبب تغییر در محتوا و مضمون، موتیف‌های رایج در لالایی‌ها و فضای حاکم بر لالایی‌های معاصرشده‌است. در این پژوهش در پی آن هستیم که با روش توصیفی تحلیلی لالایی‌های عصر حاضر را از منظر اجتماعی مورد بررسی قرار داده و به تاثیرات این مسایل بر محتوای لالایی‌ها بپردازیم.

 ادبیّات کودک لالایی محتوا وضعیّت اجتماعی ابراهیمی، جعفر. (1392). عروسکجان،لالاکن. تهران: امیرکبیر (کتاب‌های شکوفه). احدی، حسن و جمهری، فرهاد. (1389). روان‌شناسی رشد؛ نوجوانی، بزرگ‌سالی. قم: آینده درخشان. اسلامی، مریم. (1387). 48 لالاییبرای 4فصل. تهران: قدیانی (کتاب‌های بنفشه). پژومان، مریم. (1392). لالاییشبانه (دخترانه). اصفهان: نوشیکا. پولادی، کمال. (1384). بنیادهایادبیاتکودک. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. تذهیبی، سهیلا و شجاع دوست، شهلا. (1391). لالا لالا گل لاله. تهران: کانون پرورش فکری کودک و نوجوان. تریاندیس، هری چارالامبوس. (1383). فرهنگورفتاراجتماعی. ترجمه نصرت فتی، تهران: رسانش. جاوید، هوشنگ. (1370). آواهای روح‌انگیز، مجموعه لالایی‌های ایرانی. تهران: حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی. جلالی، مریم. (1392).شاخص‌هایاقتباسدرادبیاتکودکونوجوان: نگاهینوبهبازنویسیوبازآفرینی، بهانضمامفهرستصدسالهاقتباسازشاهنامهدرادبیاتکودکونوجوان. تهران: طراوت. جمالی سوسفی، ابراهیم. (1387). لالاییدرفرهنگمردمایران. تهران: صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، مرکز تحقیقات. خاور سنگری، رضا. (1389). لالایی‌هایپدرانهعاشقانه‌هایمادرانه. تهران: یزدا. خیامی، لیلا. (1391). لالایی‌ها. مشهد: عروج اندیشه. درسلر، دیوید و ام. ویلیس، ویلیام. (1388). جامعه‌شناسی، بررسیتعاملانسان‌ها. ترجمه مهرداد هوشمند، تهران: اطلاعات. روستایی، علی. (1391). لالایی‌ها (4). تهران: فرهنگ و هنر. شعبانی، اسدالله. (1392). لالالا،ابرپاره. تهران: امیرکبیر (کتاب‌های بنفشه). طاهرپور، نصرت السادات. (1394). 101کلید جامعه‌شناسی. تهران: تمدن علمی طاهری، حسین؛ زمانی، فریبا. (1395). لالاییکودکان. تهران: داریوش. عمرانی، سید ابراهیم. (1381). برداشتیازلالایی‌هایایرانبههمراهمجموعه‌ایازلالایی‌هایکرمان،خراسان،فارس،مازندرانوآذربایجان. تهران: پیوند نو. قاسم‌نیا، شکوه. (1394). باروننم‌نم- روپشتبومخونه/ بارونباچیکچیکش- لالابراممی‌خونه. تهران: با فرزندان. گلیان، اعظم. (1388). لالاییبرایکودکان 4،لالاییکنشبازنیمهگذشته. تهران: قاضی. محمدپور، مهرداد. (1388). بالالایییادمی‌گیرم (2) درختان. تهران: دنیای تاتی. محمدی، حشمت‌الله. (1374). شب‌هایمادر. خرمشهر: چمن. مهاجری، زهرا. (1383). لالا لالا گل پسته. مشهد: آستان قدس رضوی. همایونی، صادق. (1388). زنان و سروده‌هایشان در گستره فرهنگ مردم ایران‌زمین. تهران: گل‌آذین.  _||_
Child Literature Shiraz University مطالعات ادبیات کودک 2008-8647 Shiraz University 12 10.22099/jcls.2017.4062 مقاله پژوهشی بررسی سلیقه و میزان اقبال نوجوانان مدارس متوسطه اول شهر شیراز نسبت به آثار داستانی بررسی سلیقه و میزان اقبال نوجوانان مدارس متوسطه اول شهر شیراز نسبت به آثار داستانی دهقانی لیلا دانشگاه شیراز مشاور مدرسه در دبیرستانهای شیراز 20 02 2020 10 2 21 40 13 01 2016 17 05 2017 Copyright © 2020, Shiraz University. 2020 https://jcls.shirazu.ac.ir/article_4062.html

چکیده این پژوهش با هدف بررسی نظر و سلیقه نوجوانان نسبت به آثار داستانی، با رویکرد کمی و از طریق پرسش‌نامه‌ای محقق‌ساخته به انجام رسیده است. نمونه آماری شامل 484 نوجوان پایه هفتم و هشتم (243 نوجوان دختر و 241 نوجوان پسر) است که به‌صورت تصادفی از مدارس 4 ناحیه آموزش و پرورش شیراز انتخاب شده‌اند. تحلیل یافته‌ها با استفاده از روش‌های آمار توصیفی نشان می‌دهد 6/71% دختران و 2/45% پسران داستان می‌خوانند. همچنین رمان‌ها و داستان‌های بلند، محبوبیت بیشتری نسبت به داستان‌های کوتاه، داستانک و دیگر گونه‌ها دارند. مهم‌ترین منبع تامین کتاب‌های داستان برای نوجوانان پسر و دختر، خرید کتاب و سپس مطالعه‌ی اینترنتی است. محبوب‌ترین نوع داستان در میان همه‌ی نوجوانان داستان‌های واقع‌گرا و پس از آن فانتزی‌ها هستند. دختران بیشتر طرفدار موضوعات عشقی- عاطفی و پسران بیشتر متمایل به خواندن موضوعات پلیسی- جنایی‌اند. گرچه در انتخاب لحن و فضای داستان بین دختران و پسران نوجوان اختلافاتی وجود دارد اما در مجموع داستان‌های ماجراجویانه و ترسناک بیشترین طرفدار را دارند. مقایسه ترجیحات نوجوانان در انتخاب گونه و موضوع داستان و نیز مقایسه جذاب‌ترین داستان‌های خوانده شده توسط آنان با کتاب‌های منتخب شورای کتاب کودک در سال‌های 88 تا 90 حاکی از فاصله نشر، با سلیقه و انتخاب نوجوانان است. کلید واژگان: ادبیات داستانی، مخاطب‌محوری، نوجوان

 "نوجوان" "ادبیات داستانی" "مخاطب‌محوری" برک، لورا. 1391). روان‌شناسی رشد. ج۲. ترجمه‌ی یحیی سیدمحمدی، تهران: ارسباران. حاجی‌نصرالله، شکوه. (1392). سایت شورای کتاب کودک، بازیابی شده در 12 بهمن از http:// cbc.ir علی‌شاهرودی، فروغ. (1392). «سلیقه مخاطبان و دیدگاه‌های تازه به متن». روشنان، شماره‌ی 15، ص 195. Bucher, K & M. L Manning (2010).“Gender And Reading preferences.” http://www. education.com. Retrieve 12/9/2014. Clark, Christian & Amelia Foster (2005). “Children and Young People’s Reading Habit And Preference.” http:// www. Literacytrast.org. uk. Retrieve 12/9/2014. Griva, Elieni & Anastasia Alvrado & Klio Semoglou (2012). “Reading Preference and Strategies Employed by Primary School Student.” Inter National Education Studies. Vol 5. No 20. Pp 24_35. Howard,Vivian (2011). “The Importance Of Pleasure Reading in the Lives of Young Teens.” Journal Of Librarianship and Information Science. 43(1). Pp46_55. Manuel, Jackie & Dennis Robinson (2003). “Teenage Boys, Teenage Girls And Books”. English Teaching: Practice and Critique Journal. Vol2. No2. Pp66_77. Nestle Family Monitor (2003). “Young People’s Attitudes Toward Reading.” Nestle Family Monitor. No17. November 2003. http://www. Nestle.co.uk. Retrieve 10/2/2014._||_
Child Literature Shiraz University مطالعات ادبیات کودک 2008-8647 Shiraz University 12 10.22099/jcls.2018.23271.1455 مقاله پژوهشی فرایند تحوّل شخصیت در رمان هستی فرایند تحوّل شخصیت در داستان هستی رنجبر محمود استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی شارودی حانیه دانشجوی کارشناسی اصلاحی سپیده دانشجوی کارشناسی 20 02 2020 10 2 41 56 14 11 2016 03 06 2018 Copyright © 2020, Shiraz University. 2020 https://jcls.shirazu.ac.ir/article_4838.html

در این پژوهش رمان «هستی» نوشته فرهاد حسن‌زاده بر اساس نظریه شخصیت اریکسون تحلیل شده است. داستان هستی فرایندی منسجم از تجربه‌های فردی و اجتماعیِ نوجـوانی را بیـان می‌کند که با گسست از دوران کودکی بحران‌های روحی و تعارضات اجتـماعــی را در یکی از بحرانی‌ترین شرایط اجتماعی از سـر می‌گذراند. نویسنده تلاش کرده است با برجسته‌سازی کنش‌های فردی و اجتماعی هستی در موقعیت جنگ، شخصیت داستان را در صیرورت رشد اجتماعی به ‌عنوان بخشی از رشد همه ‌جانبه کودکان نشان دهد. بر اساس فرایند رشد شخصیت، زمینه‌های بی‌هویتی فردی برای نوجوان داستان به شکلی برجسته نمایش داده می‌شود، اما او هویت خود را به مدد الگوی مناسب بازمی‌یابد.شخصیت اصلی داستان «هستی» نوجوانی است که در جست و جوی هویت خود با همسانی درونی، نیروی بنیادین وفاداری را در کاربست نقش‌ها، عقیده و حتی رفتارهای متفاوت به دست می‌آورد. هستی در پایان داستان با قرار گرفتن در«نقش اجتماعی کارآمد» و «وحدت هویت در برابر سر درگمی نقش» به مرحله‌ای تازه از مجموعه مراحل هشت‌گانه رشد اریکسونی وارد می‌شود.

 اریکـسون روانشناسی اجتماعی شخصیت فرهادحسن‌زاده نوجوان احمدی، سیداحمد. (1369). روان‌شناسی نوجوانان و جوانان. تهران: مشعل و رودکی. احمدی، علی‌اصغر. (1387). شخصیت و رفتار. تهران: مهدی رضایی‌آشتیانی. ب‍وت‍ول، گ‍است‍ون. ‌(1387). جامعه‌شناسی جنگ. ت‍رجم‍ه‌ی ه‍وش‍ن‍گ ف‍رخ‍ج‍ست‍ه، ت‍ه‍ران‫: ع‍لمی و ف‍ره‍ن‍گ‍ی. پاینده، حسین. (1389). داستان کوتاه در ایران (داستان‌های رئالیستی و ناتورالیستی). تهران: نیلوفر. حسن‌زاده، فرهاد. (1392). هستی. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. راس، آلن. (1382). روان‌شناسی شخصیت. ترجمه‌ی سیاوش جمالفر، تهران: روان. رجبی، سوران. (1391). «بررسی ارتباط علاقه به ادبیات کودکان و نوجوانان با رشد اجتماعی دانش‌آموزان». روان‌شناسی مدرسه، دوره‌ی 1، شماره‌ی 3، صص27-48. ریمامکاریک، ایرنا. (1384). دانشنامه نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمه‌ی مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: آگه. شاملو، سعید. (1388). مکاتب و نظریه‌ها در روان‌شناسی شخصیت. تهران: رشد. شعاری‌نژاد، علی‌اکبر. (1383). روان‌شناسی رشد 1. تهران: دانشگاه پیام نور. شولتز، دوان. (1381). نظریه‌های شخصیت. ترجمه‌ی یحیی سیدمحمدی، تهران: ویرایش. ـــــــــــ. (1382). نظریه‌های شخصیت. ترجمه‌ی یوسف کریمی، تهران: ارسباران. عمرانی‌پور، علی و اصغرمحمد، مرادی. (1390). «تحلیلی بر ویژگی‌های محیط در نظریه اریکسون». آرمان‌شهر، سال 4، دوره‌ی4، شماره‌ی 7، صص 41-50. صرفی، محمدرضا و هدایتی، فاطمه. (1392). «نماد و نقش‌مایه‌های نمادین در داستان‌های کودکان و نوجوانان دفاع مقدس». ادبیات پایداری، سال 14، شماره‌ی ۸، صص 73-89. فیست، جس و فیست، گرگوری. (1384). نظریه‌های شخصیت. ترجمه‌ی یحیی سید محمدی، تهران: ویرایش. محـرمی، رامـین و دیگران. (1390). «تحلیل روان‌شناختی شخصیت‌های داستانی هوشنگ مرادی بر اساس نظریه اریکسون». ادب‌پژوهی، دوره‌ی 5، شماره‌ی ۱۵، صص121-140. ولک، رنه. (1386). تاریخنقدجدید. ج 6، ترجمه‌ی سعید ارباب شیرانی، تهران: نیلوفر. Erikson,E,H(1963),childhood and society, Newyork. Norton & company.Inc. ــــــــــــــــــــــــــ(1975),life history and the historical moment, New york.Norton._||_
Child Literature Shiraz University مطالعات ادبیات کودک 2008-8647 Shiraz University 12 10.22099/jcls.2018.28681.1589 مقاله پژوهشی بررسی علل به وجود آمدن احساس حقارت در شخصیّت‌های کتاب‌های کنسرو غول و یوناتارای گم‌شده بررسی علل به وجود آمدن احساس حقارت در شخصیّت‌های کتاب‌های کنسرو غول و یوناتارای گم‌شده ژیان جهانی هدی دانشگاه بین المللی امام رضا (ع) پورخالقی چترودی مه دخت گروه زبان و ادبیات فارسی آقامحمدیان شعرباف حمیدرضا گروه روان شناسی 30 12 2018 10 2 57 78 03 03 2018 11 12 2018 Copyright © 2018, Shiraz University. 2018 https://jcls.shirazu.ac.ir/article_5075.html

چکیده روان‌شناسی و کاربرد آن در زندگی امروزه دارای اهمّیّت بسیاری است. این علم از دیرباز با سایر علوم از جمله ادبیّات ارتباط دوسویه‌ای داشته است. در این‌گونه از پژوهش‌های میان‌رشته‌ای، آثار نویسندگان از جنبه‌های مختلف روان‌شناسی تحلیل و بررسی می‌شوند. در این جستار با وام گرفتن از نظریّة شخصیّت آدلر، روان‌شناس اتریشی، به علل ایجاد احساس حقارت در شخصیّت‌های دو اثر از مهدی رجبی، نویسندة خوش ذوق و خلّاق کودک و نوجوان به نام‌های کنسرو غول و یوناتارای گم‌شده، پرداخته‌ایم. محیط (خانه/ مدرسه) علّتی اساسی در ایجاد احساس حقارت در کودک و نوجوان شناخته شده است. در این پژوهش تأثیرات محیط خانه در شکل‌گیری احساس حقارت در فرد مانند افسردگی والد، داغدیدگی، فقر و نداشتن سرپرست مناسب و تأثیرات محیط مدرسه در شکل‌گیری احساس حقارت در فرد چون آزار و اذیّت فیزیکی، نسبت دادن صفات ناپسند توسّط دانش‌آموزان و سرزنش مربیّان، در شخصیّت‌های این دو اثر، بررسی شده است. این پژوهش با رویکرد کیفیِ تحلیل محتوا بررسی شده و جملات و معانی مستتر در آن نیز بر اساس نظریّة شخصیّت آدلر از نوع تحلیل قیاسی انجام شده‌اند. نتایج در این پژوهش نشان داد که نقش و تأثیر محیط مدرسه نسبت به تأثیر محیط خانه در به وجود آمدن احساس حقارت در شخصیّت‌های داستانی رجبی، بیشتر است. با توجّه به بررسی نمونه‌های متن در این دو اثر، علل به وجود آمدن احساس حقارت هم در بخش تأثیر محیط خانه و هم در بخش تأثیر محیط مدرسه در رمان نوجوان کنسرو غول بیشتر از کتاب یوناتارای گم‌شده مشاهده شد. تأثیر محیط خانه و محیط مدرسه در ایجاد احساس حقارت در‌ توکا، شخصیّت اصلی کتاب کنسرو غول نیز نمود بیشتری یافته است.

 آلفرد آدلر احساس حقارت کنسرو غول مهدی رجبی یوناتارای گم‌شده آتش‌پور، سیدحمید و دیگران. (1392). نظریه‌های شخصیت. اصفهان: معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد خوراسگان. آدلر، آلفرد. (1370). روان‌شناسی فردی. ترجمه‌‌ی حسن زمانی شرفشاهی، تهران: تصویر. آقاپور، فرزانه. (1396). تقابل در رمان نوجوان ایران (بررسی پنج رمان برگزیده). پایان‌نامه‌ی دکتری زبان و ادبیات فارسی، گرایش ادبیات غنایی، دانشگاه شیراز. اخوان علی‌زاده، الهه. (1374). «نقش خانواده در سلامت روان». تربیت، سال 11، شماره‌ی 104، صص 21-26. اسدی، سمانه. (1396). «گذر کنسروها از سرزمین بوف‌های کور (واکاوی پیوندهای بینامتنی رمان کنسرو غول با بوف کور)». مطالعات ادبیات کودک، سال 8، شماره‌ی‌ 2، پیاپی 16، صص 31-54. اِبرست، اورسولا و استورت، آلان ا. (1389). روان‌درمانی آدلری. ترجمه‌ی‌ نیلوفر قادری زیر نظر محمود دژکام، تهران: ارجمند. براید، مک و جیمز، ویلیام. (1371). عقده‌ی حقارت و شکسته‌نفسی، مشخصات و راه علاج آن. ترجمه‌ی‌ حسام‌الدین امامی، تهران: کانون معرفت. حسینی، افضل‌الملوک. (1369). «احساس حقارت در کودکان و نوجوانان». تربیت، سال 6، شماره‌ی‌ 3، صص 34-36. خدابخش، روشنک؛ جعفری، مصطفی. (1393). «بررسی اثربخشی آموزش والدین با رویکرد آدلری بر سبک‌های مادران کودکان مبتلا به نافرمانی مقابله‌ای و کاهش نشانه‌های اختلال». مطالعات روان‌شناختی، دوره‌‌ی 10، شماره‌‌ی 1، صص 7-30. دیندار، فریبا. (1393). «به ممنوعه‌ها وارد شوید؛ نقد و بررسی کنسرو غول». نقد کتاب کودک و نوجوان، سال 1، شماره‌ی 3 و 4، صص 21-28. رجبی، مهدی. (1393). کنسرو غول. تهران: افق. ــــــــــــ. (1386). یوناتارای گم‌شده. تهران: علمی فرهنگی. ژیان جهانی، هدی و دیگران. (1396). «آدم شدن: خداباوری در روایتی پست‌مدرن و طنزآمیز». زلال معنویت؛ مجموعه مقالات ششمین همایش ملی ادبیات کودک و نوجوان و معنویت، مشهد دانشگاه بین‌المللی امام رضا (ع)، با نظارت مهدخت پورخالقی چترودی، مشهد: همیاران جوان، صص 295-315. ـــــــــــــــــــــــــــ. (1396). تحلیل روان‌شناختی شخصیت در آثار مهدی رجبی بر اساس نظریه‌ی عقده‌ی حقارت آدلر. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، گرایش ادبیات کودک و نوجوان، دانشگاه امام رضا (ع). کریمی، یوسف. (1384). روان‌شناسی شخصیت. تهران: مؤسسه‌ی نشر ویرایش. گل‌پرور، محسن و دیگران. (1386). «رابطه‌ی اضافه‌وزن با اعتمادبه‌نفس، افسردگی، سبک زندگی و خودپنداره‌ی بدنی در زنان خود معرف به مراکز کاهش وزن». دانش و پژوهش در روان‌شناسی کاربردی، سال 9، شماره‌ی 32، صص 121-144. منصور، محمود. (1369). احساس کهتری. تهران: دانشگاه تهران. منوچهریان، پرویز. (1368). عقده‌ی حقارت. تهران: گوتنبرگ. میرابوطالبی، معصومه و دیگران. (1396). «بازشناسی الگوی وارونه‌ی سفر قهرمان ِنوعی کمبل در رشد فردی نوجوان در فانتزی کنسرو غول». مطالعات داستانی، دوره‌‌ی 6، شماره‌ی‌ 1، صص 72-95. Hoffman,E. (1994). The drive for self: Alfred Adler and the founding of individual Psychology. Reding, MA: Addison-Westley Publishing. Orgler,H. (1963). Alfred Adler,The Man and His Work: Triumph over theInferiorityComplex. New York: Liveright. Rajeshwari, N. K. (2012). “Relationship between Inferioritycomplex and Frustration inAdolescents”. Journal of Humanities and SocialScience.,2(2), PP.1-5. Rietveld, G. (2004). “Similarities between Jevwish philosophical thought and Adler’s Individual psychology. Journal of Individual psychology,6., 209-218._||_
Child Literature Shiraz University مطالعات ادبیات کودک 2008-8647 Shiraz University 12 10.22099/jcls.2018.28191.1571 مقاله پژوهشی طبقه بندی قابلیت های نمایشی ادبیات داستانی خردسالان (بررسی موردی: خوانش یازده داستان از گروه های سنی الف و ب) طبقه بندی قابلیت های نمایشی ادبیات داستانی خردسالان (بررسی موردی: خوانش یازده داستان از گروه های سنی الف و ب) محمدی سید محتشم بخش زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران ضیاء افروز دانشگاه سلمان فارسی کازرون 20 02 2020 10 2 79 102 25 01 2018 01 12 2018 Copyright © 2020, Shiraz University. 2020 https://jcls.shirazu.ac.ir/article_5076.html

تبدیل داستان‌های خردسالان به نمایشنامه و فیلمنامه در رسانه هایی مانند تلویزیون، رادیو وصحنه تئاتر و... از طریق شناخت و دسته‌بندی قابلیت‌های نمایشی آن‌ها، به ماندگاری این آثار، تأثیرپذیری، آموزش بهتر و نشاط بیشتر خردسالان می‌انجامد و بهبود کیفیت گونه های نمایشی کودکانه را به دنبال دارد. خوانش یازده داستان از میان داستان های بی شمار گروه سنی الف و ب و استخراج عناصر روایی- نمایشی آن‌ها نشان می‌دهد که برخی دارای ظرفیت‌های گسترده و برخی دارای ظرفیت های محدود (ویژه) نمایشی برای تبدیل به انیمیشن‌های کوتاه، نمایش‌های رادیویی و عروسکی یا صحنه هستند و این ظرفیت‌ها در بافت اولیه داستان‌ها وجود دارند. در نظر گرفتن میزان کنجکاوی، شکیبایی، علائق و رشد ذهنی کودک از یک سو و ویژگی‌های انواع طرح‌های روایی و تطبیق دهی آن‌ها با ساختارهای گوناگون نمایشی از سوی دیگر در تعیین نمایش‌های پیشنهادی نقش و اولویت بندی آن ها برای هر داستان نقش به سزایی دارد.

 خردسالان عناصر روایی نمایشی قابلیت نمایشی رادیو تلویزیون اخوت، احمد. (1371). دستور زبان داستان. تهران: فردا. امینی‌پور، زهرا. (1394). بازآفرینی افسانه‌های عامیانه برای کودکان در قالب فیلم‌نامه تلویزیونی با مطالعه افسانه هزار و یک ‌شب. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشگاه صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران. ایبد، طاهره. (1394). غاغاغولی غول غاغولی. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. بهشتی، الهه. (1376). عوامل داستان، تهران: برگ. پرین، لارنس. (1366). تأملی دیگر در باب داستان. ترجمه محسن سلیمانی، تهران: حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی. پورمختار، محسن و همکاران. (1393). «کاربرد تعلیمی داستان‌های مثنوی در اجرای نمایش‌های کاربردی برای کودکان و نوجوانان». پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، سال 6، شماره‌ی 21، صص 127-156 پولادی، کمال. (1387). بنیادهای ادبیات کودک. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. تیموریان، آناهیتا. (1389). بچه همه. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوان. حسینی، سیدحسن. (1379). مشت در نمای درشت (معانی و ادبیات در ادبیات و سینما). تهران: سروش. رجب‌زاده طهماسبی، علی. (1394). «جایگاه و ساختار متون روایتی (نمایشی) در تلویزیون». رادیوتلویزیون، سال 11، شماره‌ی 26، صص 58-89. رسولی گروی، فخری و شاه صنم، فرشته. (1396). «بررسی ظرفیت‌های سینمایی رمان دود پشت تپه با تکیه بر دو ویژگی روایی و سبکی». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، سال 8، شماره‌ی 1، صص 45-68. رشیدی، صفوراسادات و یحیایی، محمد. (1395). «بررسی شخصیت‌پردازی در داستان‌های خردسالان با تمرکز بر 39 اثر». مطالعات ادبیات کودک، سال 7، شماره‌ی 1، صص 65 -86. زندی، سامگیس. (1394). آقای هزارپا و کفاش. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. سجودی، فرزان. (1386). «بررسی نظام متنی نمایش رادیویی». زبان و زبان‌شناسی، دوره 3، شماره‌ی 1، صص 73-87. شادروان، زهره. (1392). اقتباس حماسی و ادبیات نمایشی کودک و نوجوان با تکیه بر جنبه‌های فانتاستیک شاهنامه. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشگاه آزاد اسلامی تهران. شعبانی، اسدالله. (1372). الاغه و کلاغه. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. شعبان نژاد، افسانه. (1380). هزارپا غوله، مجموعه زیر گنبد کبود 2. تهران: محراب قلم. شمس، محمدرضا. (1394). گوساله لجباز. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. صابری، منصوره. (1394). مارمولک و آفتابگردان. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. صفورا، محمدعلی و همکاران. (1390). «بررسی ساختار سینمایی و ادبی انیمیشن ملک خورشید (بازشناسی یکی از ابعاد ادبیات کودک در ایران)». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، دوره‌ی 2، شماره‌ی 1، صص 115-143. ضیاء، افروز. (1385). بررسی و طبقه‌بندی قابلیت‌های نمایشی ادبیات کلاسیک فارسی با تأکید بر پنج اثر (گلستان سعدی، مثنوی معنوی دفتر نخست، کلیله‌ودمنه، رساله‌الطیر و لطیفه‌های فارسی). پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشگاه تربیت مدرس تهران. طاقدیس، سوسن. (1383). قدم یازدهم. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. مربیان، زهرا. (1390). بررسی جنبه‌های دراماتیک ترانه‌های عامیانه کودکان در ایران. پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد دانشگاه آزاد اسلامی تهران مرکزی. موسوی مهر، محمدمهدی و همکاران. (1393). «اقتباس رادیویی از داستان‌های منثور عرفانی برای نمایشنامه رادیویی». رادیو و تلویزیون، سال12، شماره‌ی 24، صص 9-26. میرصادقی، جمال و میرصادقی، میمنت. (1377). واژه‌نامه هنر داستان. تهران: کتاب مهناز. نورتون، دونا. (1382). شناخت ادبیات کودکان. گونه‌ها و کاربردها از روزن چشم کودک. ترجمه‌ی منصوره راعی، تهران: قلمرو. ویینی، میشل. (1377). تئاتر و مسائل اساسی آن. ترجمه‌ی سهیلا فتاح، تهران: سمت. همایی، رضا. (1388). «تأثیر قصه‌گویی‌ بر سازگاری ‌کودکان». مطالعات روان‌شناختی، ج5، شماره‌ی 2، صص 133-149. یوسف‌زاده، فاطمه. (1393). جلسه در جاکفشی. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان._||_
Child Literature Shiraz University مطالعات ادبیات کودک 2008-8647 Shiraz University 12 10.22099/jcls.2017.22919.1450 مقاله پژوهشی ظرفیت‌های روایی و تمرکززدایانه‌ی باب هفتم کلیله‌ودمنه برای بازنویسی ظرفیت‌های روایی و تمرکززدایانه‌ی باب هفتم کلیله‌ودمنه برای بازنویسی معینی فرزانه دانشگاه شیراز 20 02 2020 10 2 103 128 08 10 2016 10 07 2017 Copyright © 2020, Shiraz University. 2020 https://jcls.shirazu.ac.ir/article_4110.html

کلیله‌ودمنه از متون ارزشمند گذشته است و هر کوششی برای نشان دادن ظرفیت‌های نهفته در آن می‌تواند نسل امروز را هرچه بیشتر با ارزش‌های گوناگون این متن آشنا کند. از امتیازهای ارزنده‌ی کلیله‌ودمنه می‌توان به ظرفیت‌های روایی و تمرکززدایانه‌ی این متن برای بازنویسی اشاره کرد. در این مقاله که برآمده از پژوهشی گسترده است، ظرفیت‌های روایی و تمرکززدایانه‌ی باب هفتم کلیله‌ودمنه، بر پایه‌ی الگوی ماریا نیکولایوا در روایت‌مندی و شگردهایی که خسرونژاد و مرادپور برای تمرکززدایی یافته‌اند، بازشناسی و بررسی می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد باب هفتم کلیله‌ودمنه درصورتی‌که با توجه و تکیه به ظرفیت‌های روایی و تمرکززدایانه‌ و تقویت آن‌ها بازنویسی شود، داستانی جذاب و خواندنی برای کودکان خواهد بود، به‌ویژه اگر با انتخاب زبانی ساده اما پویا و روان بازنویسی گردد که در آن شخصیت‌ها هر یک با لحنی ویژه و مناسب خود سخن بگویند. از ویژگی‌های روایی شایسته‌ی توجه در بازنویسی این متن موارد زیر را می‌توان برشمرد: پیرنگ ساده، گره‌افکنی و تعلیق، شخصیت‌پردازی توجه‌برانگیز و ‌گفت‌وگوهایی که ضمن ایجاد تعلیق و کشش، آموزه‌هایی ارزشمند را غیرمستقیم به کودک انتقال می‌دهند و... . همچنین وجود نه شگرد تمرکززداینده، شایستگی این داستان را برای بازنویسی بیشتر نمایان می‌کند: پایان خوش و آگاهی خواننده از آن در آغاز، اغراق در تمرکزگرایی شخصیت‌ها، مداخله‌ و تغییر چندباره‌ی راوی،‌ خودنمایی یا خودفاش‌سازی داستان، سپیدنویسی، ‌‌غافلگیری مخاطب با چاره‌اندیشی شخصیت‌ها، مناظره‌ که هم بازتاب تمرکززدایی شخصیت‌‌ها و هم موجب تمرکززدایی خواننده است، ساختار قصه‌درقصه و جابه‌جایی قهرمان. واژه‌های کلیدی: بازنویسی برای کودکان، تمرکززدایی، روایت، کلیله‌ودمنه،‌ نیکولایوا

 واژه‌های کلیدی: بازنویسی برای کودکان تمرکززدایی روایت کلیله‌ودمنه ‌نیکولایوا تقوی، محمد. (۱۳۷۶). حکایت‌های حیوانات در ادب فارسی. تهران: روزنه. تولان، مایکل. (۱۳۸۶). روایت‌شناسی؛ درآمدی زبان‌شناختی انتقادی. ترجمه‌ی‌ سید فاطمه علوی و فاطمه نعمتی، تهران: سمت. چمبرز، ایدن. (۱۳۸۷). «خواننده‌ی درون کتاب». دیگرخوانی‌های ناگزیر؛ رویکردهای نقد و نظریه‌ی ادبیات کودک، ترجمه‌ی مرتضی خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، صص ۱۱۳-۱۵۲. حسام‌پور، سعید و آرامش‌فرد، شیدا. (۱۳۹۱). «نگاهی به ابعاد روایت‌مندی در داستان سه سوت جادویی احمد اکبرپور (بر پایه‌ی نظریه‌ی ماریا نیکولایوا)»،. مطالعات ادبیات کودک، سال 3، شماره‌‌ی ۱،‌ صص ۱۹-۴۶. خسرونژاد، مرتضی. (1389). معصومیت و تجربه؛ درآمدی بر فلسفه‌ی ادبیات کودک. تهران: مرکز. ــــــــــــــــــ. (۱۳۹۰). چگونه توانایی تفکر فلسفی کودکان را پرورش دهیم؟ ضمیمه‌ی داستان‌های فکری.‌ مشهد: به‌نشر.  خسروی، ابوتراب. (1388). حاشیه‌ای بر مبانی داستان. تهران: ثالث. سینایی نوبندگانی، هاله. (۱۳۹۴). «نقطه آغاز راه دگرگونی؛‌ بررسی ابعاد روایت‌مندی و نقد و تحلیل جامعه‌شناختی داستان نقطه». نقد کتاب کودک و نوجوان،‌ سال 2،‌ شماره‌ی ۵، صص ۲۲۱-۲۳۵. مرادپور دزفولی، ندا. (۱۳۹۴). «شگردهای تمرکززدایی در افسانه‌های ایرانی به کوشش انجوی شیرازی». مطالعات ادبیات کودک، سال 6، شماره‌ی‌ ۲، صص ۱۳۹-۱۶۴. منشی، نصرالله. (1381). ترجمه‌‌ی کلیله‌ودمنه. تهران: امیرکبیر. میرصادقی، جمال. (1385). عناصر داستان. تهران: سخن. میرصادقی، جمال و ذوالقدر، میمنت. (1377). واژه‌نامه‌ی هنر داستان‌نویسی. تهران: کتاب مهناز. نیکولایوا، ماریا. (1387). «فراسوی دستور داستان؛ یا چگونه نقد ادبیات کودک از نظریه‌ی روایت بهره می‌برد». دیگرخوانی‌های ناگزیر؛ رویکردهای نقد و نظریه‌ی ادبیات کودک، ترجمه‌ی مرتضی خسرونژاد، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، صص 547-589. نیکولایوا، ماریا. (ترجمه‌ی‌ زیرچاپ). درآمدی بر رویکردهای زیبایی‌شناختی به ادبیات کودک.‌ ترجمه‌ی مهدی حجوانی و فاطمه زمانی._||_
Child Literature Shiraz University مطالعات ادبیات کودک 2008-8647 Shiraz University 12 10.22099/jcls.2019.30413.1630 مقاله پژوهشی بایسته‌های ترجمه ادبیات کودک و نوجوان از منظر فنی و دیداری (نمونه تطبیقی و موردپژوهانه ترجمه مجموعه «حکایات النخلة الخضراء») مهدوی آرا مصطفی عضو هیأت علمی و استادیار گروه عربی دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران ایزی احمد گروه زبان و ادبیات عربی- دانشکده الهیات و معارف اسلامی - دانشگاه حکیم سبزواری - سبزوار - ایران 20 02 2020 10 2 129 150 18 08 2018 02 01 2019 Copyright © 2020, Shiraz University. 2020 https://jcls.shirazu.ac.ir/article_5078.html

ترجمه ادبیات کودکان و نوجوانان، حوزه‌ای از ترجمه است که ویژگی‌ها و دشواری‌های خاص خود را دارد؛ بررسی‌ها نشان داده است که علیرغم تصور غالب افراد، برگردان آثار حوزه ادبیات کودک و نوجوان، به مترجمی زبده و آگاه نیاز دارد؛ مترجمی که به روانشناسی کودک، مراحل رشد زبانی این گروه سنی و تفاوت‌های فرهنگی زبان‌های مورد مطالعه خود، آگاهی و شناخت کافی داشته باشد. نگارندگان در این نوشتار سعی کرده‌اند با استفاده از روش توصیفی - تحلیلی و تطبیق مجموعه داستانی «حکایات النخلة الخضراء» با ترجمه فارسی آن، به دشواری‌های ترجمه ادبیات کودکان و نوجوانان، از عربی به فارسی پرداخته و با ذکر شواهدی از این مجموعه، بایسته‌های ترجمه داستان‌های کودکانه را، با تکیه بر دیدگاه‌های نظریه‌پردازانی همچون اوتینن، کلینبرگ و دال، تحلیل و بررسی کنند؛ نتایج این جستار نشان می‌دهد که مترجم در این مجموعه با چالش‌هایی از قبیل: تفاوت‌های فرهنگی و زبانی عربی- فارسی، عدم ارتباط متن و تصویر و غفلت از اهداف آموزشی و تربیتی نهفته در اصل داستان‌ها روبرو بوده است.

 ترجمه ادبیات کودک چالش‌ها نجران مرهون حکایات النخلة الخضراء ابراهیمی لامع، مهدی. (1389). «نقد و بررسی: علی کوچولوی اکنون یا گذشته؟ مروری بر مجموعه داستان: ماجراهای علی کوچولو». کتاب ماه کودک و نوجوان، سال13، شماره‌ی 12، صص ۴۳-۴۵. ابراهیمی، نادر. (1364). مقدمه‌ای بر فارسی‌نویسی برای کودکان. تهران: آگاه. اکرمی، جمال‌الدین. (1389). کودک و تصویر 2. تهران: سروش. امام، عباس. (1393). «ترجمه‌ی کودکانه‌ها به فارسی: چالش لحن». مطالعات زبان و ترجمه، سال 47، شماره‌ی 1، صص ۱۰۵ -۱۲۲. ایتینن، ریتا. (1394). ترجمه برای کودکان. ترجمه‌ی حسین ابراهیمی (الوند) و دیگران، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان. بخشی، معصومه. (1392الف). مجموعه قصه‌های نخل سبز؛ 1. تیغ تیغی مهربون. قم: براق. ــــــــــــــــ.(1392ب). مجموعه قصه‌های نخل سبز؛2.دوست خوب. قم: براق. ــــــــــــــــ.(1392ج). مجموعه قصه‌های نخل سبز؛ 3.خونه خاله‌موشه. قم: براق. ــــــــــــــــ.(1392ح). مجموعه قصه‌های نخل سبز؛ 8. تفریح دریایی. قم: براق. ــــــــــــــــ.(1392د).مجموعه قصه‌های نخل سبز؛ 4.بادکنک بازیگوش. قم: براق. ــــــــــــــــ. (1392ز). مجموعه قصه‌های نخل سبز؛ 7. گاری شادی. قم: براق. ــــــــــــــــ.(1392و).مجموعه قصه‌های نخل سبز؛ 6. باهم دوست باشیم. قم: براق. ــــــــــــــــ.(1392ه). مجموعه قصه‌های نخل سبز؛ 5. درخت انگور. قم: براق. الحاجی، مریم. (2015). التصرف فی ترجمة أدب الطفل ترجمه‌ی کامل کیلانی «Le Petit Chperon Rounge» و «La Barbe Bleue» للکاتب Charles Perrault. الجزایر: دانشکده زبان و ادبیات دانشگاه الحاج لخضر - باتنة. دی‌گاتانو، گلوریا. (1393). فرزند پروری در عصر رسانه. ترجمه‌ی فروغ ادریسی، تهران: همشهری. دیانی، محمدحسین. (1379). سنجش خوانایی نوشته‌های فارسی. مشهد: کتابخانه رایانه‌ای. زاهدی، صابر و جاذب، محسن. (1393). «ترجمه‌ی بین نشانه‌ای و تحریف فرهنگی: بررسی موردی تصویرگری در ترجمه‌ی رباعیات خیام». پژوهش‌های زبان‌شناسی، سال 6، شماره‌ی 1، صص ۴۷-۶۱. شکوهمند، فرزانه. (1396). «اهمیت ترجمه در فیلم‌های کودکان؛ بررسی دو ترجمه از انیمیشن موش سرآشپز». مترجیم، سال 26، شماره‌ 61، صص ۱۴۹- ۱۵۷. صفوی، کورش. (1371). هفت گفتار درباره ترجمه، کتاب ماد. تهران: مرکز. علاقه‌مندان، جعفر. (1380). «واژگان پایه در خدمت ادبیات کودک و برنامه‌ریزی درسی». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره‌ی 47، صص ۸۰ -۸۴. علوی مقدم، سیدبهنام و خیرآبادی، معصومه. (1393). «بررسی واژگان پایه در متن‌های داستانی و شعرهای مجله رشد نوآموز». جستارهای زبانی، شماره‌ی 2 (پیاپی 18)، صص ۱۳۹-۱۶۰. قرشی، محمدحسین و امین‌زاده، سیروان. (1391). «مفهوم خوانایی در ترجمه‌ی ادبیات کودکان و نوجوانان و شیوه‌ی ارزیابی آن». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، سال 3، شماره‌ی 2 (پیاپی 6)، صص ۷۵-۹۰. قُرَشی، محمدحسین. (1385). بررسی مشکلات ترجمه‌ی ادبیات کودکان. تهران: صنم. گشمردی، محمودرضا و رضانواز، المیرا. (1392). «نقد بافتاری ترجمه‌های کتاب شازده کوچولو با تکیه بر زبان‌شناسی متن». زبان‌پژوهی دانشگاه الزهراء، سال5، شماره‌ی 9، صص ۱۷۴- ۱۹۷. محمدی، مهدی و سیفی، فریده. (1394). «مفاهیم اخلاقی در آیینه داستان‌های ترجمه‌شده برای کودکان و نوجوانان». معرفت، سال 24، شماره‌‌ی 209، صص ۵۹-۷۲. مرهون، نجران. (2013 الف). حکایات النخلة الخضراء؛1، القنفذ صدیق الکل. نجف: دار البراق لثقافة الأطفال. ـــــــــــــــ. (2013 ب). حکایات النخلة الخضراء؛ 2، أنا ألعب معک. نجف: دار البراق لثقافة الأطفال. ـــــــــــــــ. (2013 ج). حکایات النخلة الخضراء؛ 3، بیت الخالة فتفت. نجف: دار البراق لثقافة الأطفال. ـــــــــــــــ. (2013 ح). حکایات النخلة الخضراء؛ 8، شیءٌ واحدٌ یجمعنا. نجف: دار البراق لثقافة الأطفال. ـــــــــــــــ. (2013 د). حکایات النخلة الخضراء؛ 4، رحلة بالون لولو. نجف: دار البراق لثقافة الأطفال. ـــــــــــــــ. (2013 ز). حکایات النخلة الخضراء؛ 7، عربة لصغار الغابة.نجف: دار البراق لثقافة الأطفال. ـــــــــــــــ. (2013 و). حکایات النخلة الخضراء؛ 6، نزهة بحریة و لکن. نجف: دار البراق لثقافة الأطفال. ـــــــــــــــ. (2013 ه). حکایات النخلة الخضراء؛ 5 شجرة العنب لمن. نجف: دار البراق لثقافة الأطفال. معاذاللهی، پروانه. (1390). «ترجمه‌ی ادبیات کودکان: بررسی ترجمه‌ی اسامی خاص شخصیت‌ها به‌طور ویژه».  مطالعات ادبیات کودک، سال 2، شماره‌ی 2، صص ۱۵۳-۱۶۸. میربابائیان، الهه‌سادات (1394). آنچه یک تصویرگر کتاب کودک باید بداند. ساری: روجین مهر. نجفی بهزادی، سجاد و صفری، جهانگیر. (1396). «بررسی و تحلیل درون‌مایه و تصویر در داستان‌های کودکانه‌ی رولد دال». پژوهش‌های ادبی و بلاغی، سال 5، شماره‌ی 2 (پیاپی 18)، صص ۲۸-۴۴. یعقوبی، حسین. (1384). زبان، ترجمه و ارتباط فرهنگ‌ها. تهران: مرکز._||_
Child Literature Shiraz University مطالعات ادبیات کودک 2008-8647 Shiraz University 12 10.22099/jcls.2019.25809.1523 مقاله پژوهشی معنایی متفاوت از رنگ سیاه در ماهی سیاه کوچولو ماهی سیاه کوچولو نوروزی اسدالله دانشگاه هرمزگان جمالی عاطفه دانشگاه هرمزگان نجاتی جزه مرتضی دانشگاه هرمزگان 20 02 2020 10 2 151 168 20 06 2017 02 01 2019 Copyright © 2020, Shiraz University. 2020 https://jcls.shirazu.ac.ir/article_5418.html

ماهی سیاه کوچولو، از کتاب‌هایی است که در تاریخ ادبیات کودک و نوجوان جایگاه ویژه‌ای دارد، معنای استعاری و انقلابی این کتاب از همان ابتدا مورد توجه ناقدان بوده‌است. اما رضا رهگذر این کتاب را فاقد معنای استعاری می‌داند؛ او با توجه به سیاه بودن ماهی این رنگ را فاقد معنای انقلابی می‌داند. در این مقاله با استفاده از برخی رهیافت‌های هرمنوتیک، معنای رنگ سیاه را دنبال نموده‌ایم. بدین منظور، معنای رنگ سیاه را در تصویری از یک منظومه داستانی و سه مقاله دیگر کاوش نموده‌ایم. به علاوه نشان داده‌ایم که انقلابات آزادی بخش ضد استعماری مخصوصا در آفریقا که همان زمان در حال رخ دادن بود مورد توجه آزادیخواهان کشور ما بوده‌است. با استفاده از این موارد توانسته‌ایم نشان دهیم، پیش از انقلاب اسلامی سال پنجاه و هفت رنگ سیاه، معنای انقلاب و ایستادگی در برابر استعمار و استبداد را برای عده‌ای تداعی می‌کرده‌است. پس کاربرد رنگ سیاه در این داستان معنای استعاری خود را دارد.

 داستان استعاری ماهی سیاه کوچولو معنای متن تاویل قرآن کریم. ترجمه‌ی مهدی الهی قمشه‌ای، قم: نسیم حیات. احمدی، احمدرضا. (1380). «آیا مخاطب تخیل را محدود می‌کند؟». پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان. سال 7، شماره‌ی 26، صص 40-52. احمدی، بابک. (1391). ساختار و تأویل متن. تهران: مرکز. اشمیت، لارنس کندی. (1395). درآمدی بر فهم هرمنوتیک. ترجمه‌ی بهنام خداپناه، تهران: ققنوس. دیجیتال: فیدیبو. امامی، نصرالله. (1385). مبانی و روش‌های نقد ادبی. تهران: جامی. جعفرقلیان، طاهره. (1391). ادبیات کودکان. تهران: دانشگاه پیام نور. حجازی، بنفشه. (1387). ادبیات کودکان و نوجوانان: ویژگی‌ها و جنبه‌ها. تهران: روشنگران و مطالعات زنان. حجوانی، مهدی. (1389). «از هفت سال دوره جادوگری و هفت وادی اسطوره‌ای تا هفت منزل عرفانی». زمانه، دوره‌ی جدید، سال9، شماره‌ی 89، صص 64-65. حسینی کازرونی، سیداحمد و سراجی، افسانه. (1393). «نگرش تعلیمی- اخلاقی شاعران به رنگ سیاه تا پایان سبک عراقی». پژوهشنامه ادبیات تعلیمی، سال 6، شماره‌ی 23، صص 1-16. حکیمی، محمود. (1349). «آفریقای سیاه و جنبش اسلامی». معارف جعفری، سال 10، شماره‌ی 10، صص 193-199. خسروشاهی، سیدهادی. (1353). نبرد اسلام در آمریکا. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه‌ی علمیه. خسروی‌شکیب، محمد. (1389). «فرایند معنایابی در سطوح زبانی شعر معاصر». مطالعات زبانی بلاغی، سال 1، شماره‌ی 2، صص 7-22. دهقانیان، جواد و مریدی، زینب. (1391). «بررسی مفهوم مرگ و زندگی در رمان سووشون بر پایه نشانه‌شناسی رنگ سیاه». ادبیات پارسی معاصر، سال 2، شماره‌ی 1، صص 65-88. دیچز، دیوید. (1366). شیوه‌های نقد ادبی. ترجمه‌ی محمدتقی صدقیانی و غلامحسین یوسفی، تهران: علمی. دیلتای، ویلهلم. (1391). هرمنوتیک و مطالعه تاریخ. ترجمه‌ی منوچهر صانعی دره‌بیدی، تهران: ققنوس. رحماندوست، مصطفی. (1369). ادبیات کودکان و نوجوانان، ویژه‌ی مراکز تربیت معلم. تهران: چاپ و نشر ایران. رضایی، غلام عباس و عزیزی، محمدرضا. (1388). «تجلی عاطفی دو رنگ سیاه و سفید در خیال جاهلی». پژوهش‌نامه ادب غنایی، سال7، شماره‌ی 12، صص 49-77. رمبرگ، بیورن و گسدال، کریستین. (1393). هرمنوتیک. ترجمه‌ی مهدی محمدی، تهران: ققنوس. رنجبر جواد  و نجاتی، داود. (1392). «تحلیل و بررسی رنگ سیاه در اشعار نیما و محمود درویش». پژوهش‌های ادبی و بلاغی، شماره‌ی4، صص 64-77. دیجیتال: فیدیبو. رهگذر، رضا (محمدرضا سرشار). (1367). «نگاهی دیگر به ماهی سیاه کوچولو». کیهان فرهنگی، سال5، شماره‌ی 2، شماره‌ی پیاپی 50،  صص 34-37. سهلانی، سیدمحمدجواد. (1381). «زبان‌شناسی و هرمنوتیک». قبسات. سال7، شماره‌ی 3، شماره‌ی پیاپی 25، صص 39-49. شاه‌آبادی، حمیدرضا. (1386). «کتاب‌های انقلاب، گزارشگر: نگار پدرام».  کتاب ماه کودک و نوجوان، سال 7، شماره‌ی پنجم، صص156-160. شریعتی، علی. (1393). اسلام‌شناسی. ج1، مجموعه آثار 16، تهران: قلم. صفوی، کورش. (1383).  از زبان شناسی به ادبیات، ج 1، تهران: سوره مهر. ــــــــــــــ. (1392). «کدام معنی؟». علم زبان، شماره‌ی ‌1، صص 11-40. علوی مقدم، مهیار. (1387). «مبانی معناشناسی فهم متن در رویکردهای سنتی و جدید نقد ادبی». پژوهش‌های زبان خارجی دانشگاه تبریز، سال 51، شماره‌ی 206، صص1-27. فانون، فرانتس. (1384). بررسی جامعه شناسی یک انقلاب؛ سال پنجم انقلاب الجزایر. ترجمه‌ی نورعلی تابنده، تهران: حقیقت. فرنود، غلامحسین. (1347). «معلم مردم». آرش، دوره 3، شماره‌ی 5، شماره‌ی پیاپی 18، صص 57-60. فلاح‌پور، مجید. (1389). مبانی، اصول و روش تفسیری ملاصدرا. تهران: حکمت. قزل ایاغ، ثریا. (1385). ادبیات کودکان و نوجوانان و ترویج خواندن. تهران: سمت. لوشر، ماکس. (1370). روانشناسی رنگ‌ها. ترجمه‌ی لیلا مهرادپی، تهران: حسام. مجمع، [حسین]. (1356). بره فضوله. تهران: بعثت. محمدی، محمدهادی و عباسی، علی.(1381).صمد: ساختار یک اسطوره. تهران: چیستا. مدنی، امیرحسین. (1391). «بررسی چیستی هرمنوتیک». پژوهش‌نامه انتقادی متون و برنامه‌های علوم انسانی، سال 12، شماره‌ی اول، شماره‌ی پیاپی 24، صص 85-96. منزوی، علی نقی. (1332 الف). «جنبش بردگان زنگی در جنوب». جامعه‌ی معلمین در راه فرهنگ نو. سال 2، شماره‌ی 8، صص 67-60. ـــــــــــــــ. (1332 ب). «جنبش بردگان زنگی در جنوب». جامعه‌ی معلمین در راه فرهنگ نو، سال 2، شماره‌ی 9، صص 68-61. نصیر، علی. (1390). «بازی تخیل با رنگ سیاه؛ نگاهی به نمایشگاه حکیم در گالری اثر». تندیس، دوهفته‌نامه هنرهای تجسمی، شماره‌ی 200، ص 14. نعمت‌اللهی، فرامرز. (1385). ادبیات کودکان و نوجوانان؛ شناسایی، ارزشیابی، ارزشگذاری. تهران: مدرسه. نیچه، فردریش ویلهلم و دیگران. (1379). هرمنوتیک مدرن: گزینه جستارها. ترجمه‌ی بابک احمدی و همکاران، تهران: مرکز. ویلکی، کریستین. (1382). بینامتنی، تعامل متون بر یکدیگر؛ دیدگاه‌های نظری و انتقادی در ادبیات کودکان. گردآورنده پیتر هانت، ترجمه‌ی علیرضا کرمانی و علیرضا ابراهیم آبادی، تهران: کوثر فاطمی. هزارخانی، منوچهر. (1347). «جهان‌بینی ماهی سیاه کوچولو». آرش، دوره‌ی2، شماره‌ی 5، شماره‌ی پیاپی 18، صص 17-29. همایی، جلال‌الدین. (1374). فنون بلاغت و صناعات ادبی. تهران: هما. یوسفی، غلامحسین. (1386). «نظری به سبک‌شناسی استاد بهار»؛ کاغذ زر: یادداشت‌هایی در ادب و تاریخ. تهران: سخن.  _||_
Child Literature Shiraz University مطالعات ادبیات کودک 2008-8647 Shiraz University 12 10.22099/jcls.2020.5607 مقاله پژوهشی دیدگاه: گفت‌وگو با طرف سوم درباره‌ی تنگناهای ادبی و فلسفی در ترویج و تحقیق فبک در ایران خسرونژاد مرتضی دانشگاه شیراز 20 02 2020 10 2 169 200 23 04 2020 23 04 2020 Copyright © 2020, Shiraz University. 2020 https://jcls.shirazu.ac.ir/article_5607.html

هدف مقاله‌ی حاضر گفت‌وگو با مروجان، محققان، دانشجویان و علاقه‌مندان فلسفه برای کودکان در ایران درباره‌ی تنگناهای ادبی و فلسفی است که برخی مروجان و محققان این قلمرو با آن مواجهند. به این منظور با بررسی و نقد مقاله‌ی «نگاهی دوباره به ویژگی فلسفی و ادبی داستانها در برنامه‌ی فبک» نوشته‌ی سعید ناجی و لیلا حبیبی عراقی کوشش شده است که با توجه به تعریف و ملاکهای مقاله‌ی دیالوجیک، به این پرسش اصلی پاسخ داده شود که آیا مقاله‌ی یادشده دیالوجیک (گفت‌وگومدار) است؟ این مقاله همچنین کوشیده است با نشان دادن تنگناهای ادبی و فلسفی که نویسندگان نهفته در متن یادشده با آن مواجه‌اند، برخی دشواریهای موجود در راه تحقق اهداف فبک در ایران را، با خوانندگان خود در میان گذارد.  

 کلیدواژه‌ها: فلسفه برای کودکان داستان‌های فکری ادبیات کودک مقاله‌ی دیالوجیک نقد فبک استیونز، جان. (متن منتشرنشده). پرامتن.  فرهنگ ادبیات کودک. داود خزایی و همکاران. چمبرز ایدن. (1387). «خواننده‌ی درون کتاب، ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، دیگرخوانی‌های ناگزیر: رویکردهای نقد و نظریه ادبیات کودک». مرتضی خسرونژاد. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، صص115-151. خزایی، داود. (1392). «غزاله‌ی خورشید، نگاهی به نظریه و دنیای متن همراه با دیگرخوانی قصه‌ی خورشید توی آسمان و خورشید توی دل من». مطالعات ادبیات کودک. سال 4، شماره‌ی 2، صص19-52. خسرونژاد، مرتضی. (1386). «تأملی بر همنشینی ادبیات کودک و فلسفه در برنامه‌ی فلسفه برای کودکان». مجله‌ی نوآوری‌های آموزشی (ویژه‌ی نوآوری در فلسفه‌ی تعلیم و تربیت)، سال 6، شماره‌ی 20، صص109-124. ــــــــــــــــــ. (1389.الف). معصومیت و تجربه، درآمدی بر فلسفه ادبیات کودک. تهران: مرکز. ــــــــــــــــــ. (1389.ب). خورشید توی آسمان و خورشید توی دل من. مجموعه داستان‌های فکری. تصویرگر فیروزه گل‌محمدی. مشهد: بهنشر. ــــــــــــــــــ. (1389.ج). ماه با من است. مجموعه داستان‌های فکری. تصویرگر سیمین شهروان، مشهد: بهنشر. ــــــــــــــــــ. (1390). چگونه توانایی اندیشیدن فلسفی کودکان را پرورش دهیم؟ ضمیمه‌ی مجموعه‌ی داستان‌های فکری. مشهد: بهنشر. خسرونژاد، مرتضی و شکراله‌زاده، سودابه (1397). «مبنا و معنای دیالوگ در جنبش فلسفه برای کودکان، کوششی در تدوین نظریه‌ی دیالوجیک یادگیری و تدریس». مطالعات آموزش و یادگیری، سال 10، شماره‌ی 1، صص56-93. خسرونژاد، مرتضی و آتشی، لاله (1398). «آسیب‌شناسی پایان‌نامه‌های کارشناسی ارشد ادبیات کودک، بررسی کاستی‌ها و خطاها». مطالعات ادبیات کودک، سال 10، شماره‌ی1، صص23-56. شکراله‌زاده، سودابه. (1394). رهاوردهای رویکرد تمرکززدایی برای آموزش فلسفه به نوجوانان. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز. مرادپور، ندا. (1394). «شگردهای تمرکززدایی در قصه‌های ایرانی به کوشش انجوی شیرازی». مطالعات ادبیات کودک، سال 6، شماره‌ی 2، صص139-164. ناجی، سعید و مجید حبیبی عراقی، لیلا. (1397). «نگاهی دوباره به ویژگی فلسفی و ادبی داستان‌ها در برنامه فبک». تفکر و کودک، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال 9، شماره‌ی1، صص30-1. http://fabak.ihcs.ac.ir/article_3457.html(آخرین بازیابی در تاریخ 22/8/1398). هانت، پیتر (زیر چاپ). نقد، نظریه‌ و ادبیات کودک. ترجمه‌ی سهراب رضوانی و امین ایزدپناه، تهران: مدرسه. Brown J. M. (2017). A Dialogical research methodology based on Buber: Intersubjectivity in the research interview. Journal of Family Therapy. 39 (3), 415-436. Frank W. A. (2005). What is dialogical research and why should we do it? Qualitative Health Research. 15 (7), 964-974. Kennedy D. & Kohan W. O. (2008). Aion, Kairos, and Chronos: Fragments of an endness conversation on childhood, philosophy and education. Childhood and Philosophy. 4 (8), 5-22. Kennedy D. & Kohan W. O. (2014). School and the future of schole: A Preliminary dialogue. Childhood and Philosophy.10 (19), 199-216. Khosronejad M. & Shokrollahzadeh S. (in press). From silencing children's literature to attempting to learn from it: changing views towards picturebooks in P4C movement. Childhood and Philosophy. Naji S. & Hashim R. (eds.) (2017). History, Theory and Practice of Philosophy for Children: International Perspectives. London: Routledge.  _||_