شگردهای تمرکززدایی در تصویر و برهم‌کنش متن و تصویر در کتاب‌های تصویری‌

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

تصویرگر کتاب کودک

چکیده

هدف از پژوهش حاضر، بررسی شگردهای تمرکززدایی در تصویر و هم‌چنین برهم‌کنش میان متن و تصویر در کتاب‌های کودکان است. اصطلاح تمرکززدایی نخستین بار از سوی خسرو‌نژاد (1382) در تشریح نظریه‌ی معصومیت و تجربه و به منظور توضیح ویژگی‌های زیبایی‌شناسیک ادبیات کودک پیشنهاد شده‌ و شگردهای آن در بررسی افسانه‌های صبحی شناخته شده است. بنابر تعریف منظور از تمرکززدایی توانایی ذهن در جدایی از پدیده‌ای و رفتن به پدیده‌ای یا سطح دیگری از همان پدیده است. مرادپور (1391) نیز شگردهای یادشده را در افسانه‌ی انجوی شیرازی کاویده و شگردهایی تازه بر آنها افزوده است.پژوهش حاضر، پژوهشی کیفی است با دو روی‌کرد توصیفی-تفسیری و تفسیری-تجریدی.
یافته‌های پژوهش حاضر نشان‌ داد از میان شگردهای معصومیت‌و‌تجربه، اغراق، وارونه‌سازی، سپیدنگاری، رفت و برگشت، نمای دور و نزدیک، تعادل و عدم تعادل در تصویرها دیده شدند در حالی که در برهم‌کنش متن و تصویر تنها شگردهای وارونه‌سازی و سپیدنگاسی وجود دارند. هم‌چنین در بررسی شگردهای مرادپور یک صحنه با دو نما، صحنه‌های همزمان، نمای باز و بسته، جابجایی قهرمان، زنجیره‌ی رخدادها، غافلگیری، دگردیسی در تصویرها و در برهم‌کنش متن و تصویر نیز تنها شگرد صحنه‌های همزمان یافت‌ شدند. چهارده شگرد تازه‌ نیز در بررسی تصویرها به ‌دست ‌آمد که عبارت‌اند از: حرکت زمانی، خودارجاعی، تضاد، همانندی، پیش‌آگهی، شوخی تصویری، یک صحنه در اندازه‌های گوناگون، کادربندی‌های ناهمگون، تصویرهای چندتکنیکی، تصویرهای حاشیه‌ای، عطف نامعمول، برشهای پله‌ای، قطعه‌های متحرک و همین و همان. همچنین سه مورد شگرد تازه‌ از برهم‌کنش متن و تصویر به ‌دست ‌آمد که عبارت‌اند از: تضاد، همانندی و متن‌های درون‌تصویری.

کلیدواژه‌ها


اردیزون، ادوارد. (۱۳۸۳). پسرک و ناخدای شجاع. ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

انواری، سحر. (۱۳۸۹). مال خود خودم. تصویرگری پریسا صابرمقدم. طراح کتاب: فائزه واشهری. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

ایبد، طاهره. (۱۳۸۹). لاک‌پشت ترسو. تصویرگری راحله برخورداری، طراح کتاب: میترا مسیحا، کتاب­های مرغک، تهران: کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوانان.

ـــــــــــــــــ. دیو سیاه دم‌به‌سر. تصویرگری مهکامه شعبانی، تهران: امیرکبیر.

براون، آنتونی. (۱۳۸۳). گوریل. ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

برنینگهام، جان. (۱۳۸۳). به آب نزدیک نشو، دخترم. ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

بیتریکس، پاتر. (۱۳۸۳). داستان خرگوش­کوچولو. ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

پریرخ، زهره. (۱۳۸۹). یواش برو، یواش بیا. تصویرگری سحر حق‌گو، کتاب­های مرغک، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

جعفری، لاله. (۱۳۸۸). غول بیابونی. تصویرگری راشین خیریه، مشهد: به‌نشر.

حدادی، هدی. (۱۳۸۶). گلی و گورخر. تصویرگری علی مفاخری، تهران: شباویز.

حسن‌زاده، فرهاد. (۱۳۸۴). آقارنگی و گربه‌ی ناقلا یا این جوری بود که اون جوری شد. تصویرگری علی خدایی، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

حسینی‌راد، عبدالمجید. (۱۳۸۳). مبانی هنرهای تجسمی. تهران: شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران.

خدایی، علی. (۱۳۸۹). همین و همان. کتاب­های مرغک، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

خسرو­نژاد، مرتضی. (۱۳۸۲). معصومیت و تجربه (درآمدی بر فلسفه ادبیات کودک). تهران: مرکز.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۸۸). اون شب که بارون اومد، موشه لب بوم اومد. تصویرگری علی خدایی، مشهد: به‌نشر.

ـــــــــــــــــ. (۱۳۹۰)­. چگونه توانایی اندیشیدن کودکان­مان را پرورش‌دهیم؟ مشهد: به‌نشر.

روزن، مایکل. (۱۳۸۳). می‌خوایم یه خرس شکارکنیم. تصویرگری هلن آکسنبری، ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

ژوبر، کلر. (۱۳۸۹). گربه‌ی کوچه‌ی ما. کتاب­های مرغک، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

سیدعلی‌اکبر، سید نوید. (۱۳۹۱). بابای من با سس خوشمزه است. تصویرگری علی مفاخری، تهران: شباویز.

شان، تان. (۱۳۸۷). درخت قرمز. ترجمه‌ی لیدا کاووسی، تهران: نی.

شمس، محمدرضا. (۱۳۸۳). آرزوهای رنگی. تهران: شباویز.

سنداک، موریس. (۱۳۸۳). سفر به سرزمین وحشی‌ها. ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

فیروزمند، عطیه. (۱۳۹۱). بررسی تطبیقی رابطه‌ی بینامتنیت، تمرکززدایی و توانمندسازی در آثار تصویری‌داستانی احمدرضا احمدی، محمدرضا شمس، آنتونی براون و موریس سنداک. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.

قاسمی، سمانه. (۱۳۸۹). خودت پیداکن. کتاب­های مرغک، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

ـــــــــــــ. من یک پنگوئن هستم. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

ـــــــــــــ. (۱۳۹۰). چرخ چرخ بچرخان. کتاب­های مرغک، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

لرزغلامی، حدیث. (۱۳۸۹). قوقولی غوغول. تهران: افق.

لیف، مونرو. (۱۳۸۳). اما فردیناند این کار را نکرد. تصویرگری رابرت لاسن، ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

لیونی، لئو. (۱۳۸۳). آبی‌کوچولو و زردکوچولو. ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

مرادپور، ندا (۱۳۹۱). شگردهای تمرکززدایی در افسانه‌های ایرانی (مجموعه‌ی انجوی شیرازی). پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد دانشگاه شیراز.

گینزبرگ، هربرت و سیلویا اوپر. (۱۳۷۱). رشد عقلانی کودک از دیدگاه پیاژه. ترجمه‌ی فریدون حقیقی و فریده شریفی، تهران: فاطمی.

وادل، مارتین. (۱۳۸۲). اردک کشاورز. تصویرگری هلن اکسنبری، ترجمه‌ی شیدا رنجبر، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

هچینز، پت. (۱۳۸۹). خانم حنا به ‌گردش‌ می‌رود. ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

هولباین، راسل. (۱۳۸۳). بهترین دوستان. تصویرگری لیلیان هوبان، ترجمه‌ی طاهره آدینه‌پور، تهران: علمی و فرهنگی.

Browne, A. (1989). The Tunnel. London: Walker Books Ltd. 

Haynes, J & Karin Murris. (2012). Picturebooks, Pedagogy and philosophy. New York: Routledge

Khazaie, Davood and Morteza Khosronejad. (2007). A genetic, epistemological reading of the Lambs’ tales from Shakespeare and Persian folktales. The Charles Lamb Bulletin, 137, 15-23.

Mayring, Philipp (2000). Qualitative content analysis. Forum Qualitative Sozial Forschung, (1).

McKee, D. (2005). Not now Bernard. London: Andersen Press.

Nikolajeva, M. & Carole Scott (2006). How picturebooks work.  New York: Routledge.

Nodelman, P.  (2003). The pleasure of children’s literature. 3ed edition. Boston: Allyn and Bacon.

Sis, P. (1992). An ocean world.  New York: Greenwillow Books.