بررسی جایگاه «زمان» در اشعار روایی کودکان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه پیام نور

چکیده

کودکان گروه سنی الف (سالهای پیش از دبستان) از نظر درک مفهوم زمان، با دیگر گروههای سنی تفاوت دارند؛ زیرا خردسالان، بهویژه تا شش سالگی، درک کاملی از مقولهی زمان ندارند و در مواردی مانند تخمین طول مدت، درک تفاوت میان گذشته و آینده و توان تشخیص به هم ریختگی نظم زمان، با دشواریهایی روبهرو میشوند. از این‌رو، باید در اشعار روایی کودکان، به میزان درک آنان از زمان توجه نشان داد و میان این میزان درک و چگونگی نمایش زمان، هماهنگی برقرار کرد. مقالهی حاضر، کوشیده است تا با توجه به ویژگیهای ذهنی کودکان و مراحل رشد شناختی آنان، عنصر زمان در اشعار روایی کودکان گروه سنی الف (با نمونه‌گیری از 6 دفتر شعر ناصر کشاورز) پرداخته شود. نتیجهی به دست آمده نشان میدهد که «زمانپریشی» و «شتاب منفی» زمان روایت، از این رو که با رشد ذهنی کودکان از زمان تناسب ندارد، باید با دقت بیش‌تری در روایت کودکان گروه سنی الف به کار گرفته شود؛ اما «نظم و ترتیب» و «شتاب ثابت» و «شتاب مثبت» روایت، از این‌رو که با فضای ذهنی کودکان تناسب بیش‌تری دارد، میتواند در این دسته از روایتها به کار رود. بررسی و تحلیل زمان روایت در شش دفتر شعر (ویژهی گروه سنی الف) از ناصر کشاورز، این نتیجه به دست آمد که نظم، شتاب ثابت و شتاب مثبت، بیش‌ترین کاربرد را در اشعار وی داشته و از میان این سه، پرکاربردترین شیوه، شتاب ثابت بوده است.
 





 





واژه‌های کلیدی: 

کلیدواژه‌ها


اخوت، احمد. (1371). دستور زبان داستان. اصفهان: فردا.

اردلانی، شمس​الحاجیه. (1387). «عامل زمان در رمان سووشون». مجله‌ی زبان و ادبیات فارسی، سال 4، شماره‌ی 10، صص 9- 35.

 امامی، نصرالله؛ مهدی زاده فرد، بهروز (1387). «روایت و دامنه زمانی روایت در قصه‌های مثنوی».  ادبپژوهی، شماره‌ی 5. صص 129- 160.

تولان، مایکل جی. (1383). درآمدی نقادانه- زبان‌شناختی بر روایت. ترجمه​ی ابوالفضل حری، تهران: بنیاد سینمایی فارابی.

حکیمی محمود و کاموس، مهدی. (1384). مبانی ادبیات کودک و نوجوان. تهران: آرون.

خلیلی جهان‌تیغ، مریم و رحیمی، صغری. (1390). «مشابهت​ها و تفاوت​های داستان کودک و بزرگسال». پژوهش‌نامهی زبان و ادبیات فارسی، سال 3، شماره​ی 9، صص 138- 109. 

رجبی، زهرا. (1388). «بررسی رابطه زمان و تعلیق در روایت پادشاه و کنیزک». پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره​ی 12، صص 75- 98.

صهبا، فروغ. (1387). «بررسی زمان در تاریخ بیهقی بر اساس نظریه ژنت». پژوهشهای ادبی، سال 5، شماره‌ی 21، صص 89- 112.

غلامحسین​زاده، غلامحسین. (1386). «بررسی عنصر زمان در روایت با تأکید بر حکایت اعرابی درویش در مثنوی». پژوهشهای ادبی، شماره‌ی 16، صص 199- 217.

کشاورز، ناصر. (1384). گربه رو بوم خونه، شیمو آتیش نشونه. تهران: پنجره.

ـــــــــــــ (1384). آب و شکر با لیمو، شربت میسازه شیمو. تهران: پنجره.

ـــــــــــــ (1384). گاز و کلاچ و دنده، شیمو شده راننده. تهران: پنجره.

ـــــــــــــ (1384). غنچهی گل قشنگه، شیمو کوچولو زرنگه. تهران: پنجره.

ـــــــــــــ (1386). بچههای ریزه میزه پیزه. تهران: پنجره.

ـــــــــــــ (1386). شعرهای شیرین برای بچهها (آب، بابا، ماما). تهران: قدیانی (کتاب​های بنفشه). 

محمدی، محمدهادی (1378). روش‌شناسی نقد ادبیات کودکان. تهران: سروش.

 Busby Grant, Janie & Thomas Suddendorf. (2010). "Young children’s ability to distinguish past and future changes in physical and mental states", British Journal of Developmental Psychology, 28, PP.853–870.

Droit-Volet, Sylvie. (1998)."Time Estimation in Young Children: An Initial ForceRule Governing Time Production". Journal of experimental child psychology, PP. 236–249.

Droit-Volet, Sylvie. (2001). "Temporal Bisection in Children". Journal of experimental child psychology 80, PP. 142–159.

Chatman, Seymour. (1978). Story and Discourse: Narrative Structure in Fiction and Film. Ithaca and London: Cornell UP.

Fludernik, Monika. (2009). An Introduction to Narratology. Translated from the German by Patricia Häusler-Greenfield and Monika Fludernik, Routledge, New York.

Genette, Gérard. (1980 [1972]). Narrative Discourse. Trans. Jane E. Lewin. Oxford: Blackwell.

Jahn, Manfred. (2005). Narratology: A Guide to the Theory of Narrative. English Department, University of Cologne,

Ricoeur, P. (1992). Oneself as another, Chicago: University of Chicago Press.