بررسی ساختار سینمایی و ادبی انیمیشن ملک خورشید (بازشناسی یکی از ابعاد ادبیات کودک در ایران)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه تربیت مدرس تهران

2 دانشگاه هنر تهران

چکیده

انیمیشن ملک خورشید، به طراحی و کارگردانی، على‏اکبر صادقى در کانون پرورش فکرى کودکان و نوجوانان در سال 1354 و به مدت 16 دقیقه تهیه شده است. تحلیل آثار ارزشمند علی­اکبر صادقی علاوه براین­که عرصه­ی تازه‏اى را پیش رو مى‏گشاید، مى‏تواند ویژگی­هاى دوره و بخشى از تاریخ انیمیشن ایران را نیز ثبت کند. اقتباس و انطباق این فیلم با منظومه­های عاشقانه‌ی ادب فارسی و میزان موفقیت آن در نزدیک شدن به فضای قصه­های عامیانه به عنوان الگوی موفقی در بین آثار اقتباسی قابل بررسی است. در این مقاله مؤلفان، زندگی و آثار علی اکبر صادقی و انیمیشن ملک خورشید وی را معرفی و از دو منظر ادبی و سینمایی و با روش تحلیل محتوا ساختاریابی می­کنند. در ساختاریابی ادبی، عناصر ساختاری داستان چون کنش، وضعیت، شخصیت، گره‌افکنی، اوج داستان و گره‌گشایی بررسی و عناصر ساختاری فیلم انیمیشن نیز با متن افسانه در فیلم ملک خورشید انطباق داده می­شود. در ساختاریابی سینمایی، عناصر ساختاریِ طراحی بصری شامل طراحی تصویر، طراحی پس زمینه، رنگ و خط، حرکت و عناصر ساختاریِ طراحی صوتی چون کلام، جلوه‌های صوتی، موسیقی متن و طرح ساختاری روایت و هم­چنین ساختارهای روایی در انیمیشن ملک خورشید به تفصیل بررسی می­شود. درادامه­ی مقاله، مؤلفان مقایسه­ای بین بن­مایه­های منظومه­های عاشقانه و فیلم ملک خورشید به عمل می­آورند.
واژه­های کلیدی: 

کلیدواژه‌ها


آزادی، نقش‌نژاد، آذین، مینا. (1388). «معرفی و بررسی نقش تفکر عنصرگرایانه در دست‌یابی به انیمیشن بومی ایران». مجموعه مقالات نخستین همایش ملی انیمیشن ایران، تهران: دانشکده‌ صدا و سیما. صص 197-213.

ابراهیمى، نادر. (1371). الفبا. تهران: فرهنگان.

اسلین، مارتین. (1375). دنیای درام. ترجمه‌ی محمد شهبا، تهران: فارابی.

افشاری، مهران. (1385). تازه به تازه نو به نو. تهران: ‌چشمه.

انجوی شیرازی، ابوالقاسم. (1352). تمثیل و مَثَل. ج1،  تهران: امیرکبیر.

ــــــــــــــــــــــــ. (1383). قصّه‌های ایرانی. (2 جلد)، تهران: امیرکبیر.

ایگلتون، تری. (1386). پیش درآمدی بر نظریه ادبی. ترجمه‌ی عباس مخبر، تهران: مرکز.

بورگل، ی. ک. (1374). منظومه­ی عاشقانه. ترجمه‌ی فرزانه طاهری، نشر دانش، سال 11، شماره‌ی6. ص 19.

پراپ، ولادیمیر. (1371). ریشه‌های تاریخی قصّه‌های پریان. ترجمه‌ی فریدون بدره‌ای، تهران: توس.

خواجوی کرمانی. (1319). سام‌نامه. (2 جلد)، تصحیح اردشیر بنشاهی (خاضع)؛ بمبئی.

خوشدل و صادقی. ( 1377). «مجموعه گفته‏ها و نوشته‏ها درباره­ی سینمای انیمیشن». رؤیاهای بیداری، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

دوبروئین. ج. ت. ث. (1382). ادبیات داستانی در ایران زمین. مقالات دانشنامه­ی ایرانیکا، تهران: امیرکبیر.

ذوالفقاری، حسن. (1374). منظومه‏های عاشقانه‏ی ادب فارسی. تهران: نیما.

ــــــــــــــــ. (1385و1386). «چاهانه، سیری در چاه­های معروف اسطوره­ای و بن‌مایه­های...». فصل‌نامه­ی علوم­انسانی دانشگاه­الزهرا، سال 16 ­و 17. شماره‌ی 61 و62. صص129-155.

شعار، جعفر. (1347) قصه‌ی حمزه (حمزه‌نامه). (ج2)، تهران: دانشگاه تهران.

شمیسا، سیروس. (1383). نقد ادبی. تهران: فردوس.

صالحی‌فر، عباس. (1389). شاخصه­های طراحی کاراکتر ملی در انیمیشن ایران. پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد انیمیشن دانشگاه تربیت مدرس تهران.

صفورا، محمدعلی. (1378). تحلیلی بر آثار انیمیشن علی‌اکبر صادقی. پایان­نامه‌ی کارشناسی ارشد انیمیشن دانشگاه تربیت مدرس تهران.

ــــــــــــــــــ. (1386). «قصه‌ها و افسانه‌های ایرانی در انیمیشن ایران». کتاب ماه هنر، شماره‌ی 103 و 104، صص 94-104.

عمران، رویا. (1385). «زندگی و آثار علی اکبر صادقی». رشد آموزش هنر، شماره‌ی 7، صص 48-51.

فردوسی، ابوالقاسم. (1374). شاهنامه. به کوشش سعید حمیدیان (از روی چاپ مسکو)، تهران: داد.

فرنیس، مورین. (1384). زیبایی‌شناسی انیمیشن. ترجمه‌ی اردشیر کشاورز؛ تهران: دانشکده صدا وسیما.

مارزلف، اولریش. (1385). گنجینه­ای از گزاره­های قالبی داستان عامیانه­ی حسین کرد. ترجمه­ی عسکر بهرامی. تهران: چشمه.

قصّه­ی حسین کرد شبستری. (1387). تصحیح ایرج افشار و مهران افشاری، تهران: چشمه.

محجوب، محمدجعفر. (1381). ادبیات عامیانه ایران، به کوشش حسن ذوالفقاری، تهران: چشمه.

یوسفی، غلامحسین. (1358). امیرارسلان. دیداری با اهل قلم، ج2، مشهد: دانشگاه مشهد.