شخصیت‌سازی و شخصیت‌پردازی در آثار اقتباسی از مثنوی مولوی برای کودکان و نوجوانان

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه شیراز

چکیده

شخصیت­سازی و شخصیت­پردازی یکی از عناصر مهم در آثار داستانی کودک و نوجوان است و به دلیل اهمیت فراوان آن، نویسندگان همواره در گزینش و عملکرد شخصیت­های داستانی آثار خود دقت کرده­اند. در آثار ادبی اقتباسی از متون کهن نیز شخصیت­پردازی از جایگاه مهمی برخوردار است؛ به گونه­ای که شخصیت­ها ابزار بیان اندیشه­ و پیام نویسنده قرارگرفته­اند. شخصیت­های آثار اقتباسی از مثنوی بهترین نمونه برای اثبات این ادعا هستند. در این مقاله، نخست انواع شخصیت در 35 اثر اقتباسی از مثنوی، از جمله خاله خودپسند، راز و پرنده سخن­گو، برای کودکان و نوجوانان، معرفی و دسته­بندی شده است، در ادامه مهم‌ترین ویژگی­های شخصیت­های این آثار معرفی شده­ و میزان دخل و تصرف نویسندگان در شخصیت­­پردازی آثار اقتباسی روشن شده­ است. آثار مورد نظر به چند دلیل از بین 128 اثر اقتباسی از مثنوی انتخاب شده ­است؛ دلیل اول آن که این آثار غالباً تک روایتی بوده و مجموعه­های داستانی به دلیل طولانی بودن آن­ها، از حوزه­ی این پژوهش خارج شده­اند و دیگر آن که این پژوهش، فقط آثار اقتباسی بازآفرینی و بازنویسی را بررسی کرده و دیگر انواع اقتباس، از حوزه­ی بررسی خارج شده­اند. هدف از بررسی شخصیت­ها در آثار اقتباسی از مثنوی این است که انواع شخصیت­ها مشخص و دسته‌بندی شده و شیوه­های پردازش آن­ها بررسی شود. دسته‌بندی شخصیت­ها، بررسی جنبه­های نمادین آن­ها و کشف نوآوری­ها در شخصیت­سازی این آثار از جمله، ورود شخصیت­های کودک­ و نوجوان و شخصیت­های مؤنث، از مهم­ترین یافته­های پژوهش حاضر است.
واژه­های کلیدی: 

کلیدواژه‌ها


آهو در طویله. (بی­تا). تهران: ابتکار.

اروجلو، فریدون. (1385). پسرک باهوش. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

ـــــــــــــــ (1385). تدبیر کودکانه. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

اسماعیلی سهی، مرتضی. (1376). حکایت مرد و دریا. تصویرگر: مرتضی اسماعیلی سهی، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

ایرانی، ناصر. (1364). داستان: تعاریف، ابزارها و عناصر. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

ـــــــــــ (1366). فیل در خانه تاریک. تصویرگر: بهرام خائف، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

براهنی، یونس. (1388). هنر داستان­نویسی. تهران: نگاه.

پایور، جعفر. (1380). «بررسی چند دهه بازنویسی از مثنوی». کتاب ماه کودک و نوجوان، شماره‌ی 43، صص16-22.

پریرخ، زهره. (1386). راز. تصویرگر: پژمان رحیمی زاده، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

پوروهاب، محمود. (1386). پیر چنگی. تصویرگر: علی شکاری، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

دستوم، حسین. (بی­تا) طوطی کچل. تصویرگر: احمد قربانی، تهران: قصه خونه (لیات).

رحماندوست، مصطفی. (1364). خاله خودپسند. تصویرگر: سلمان بابایی، تهران: پیام آزادی.

رؤیا. (1364). پرنده سخن­گو. تصویرگر: بهمن دادخواه، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

سنجری، جمیله. (1384). نقد و بررسی آثار بازنویسی از شاهنامه، کلیله و دمنه، مرزباننامه، منطق الطّیر، مثنوی و گلستان برای کودکان و نوجوانان.پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشگاه کرج.

سیگر، لیندا (بی­تا). خلق شخصیت­های ماندگار. ترجمه‌ی عباس اکبری. تهران: مرکز گسترش سینمای تجربی.

شامانی، محمدعلی. (1364). بدنبال میوه زندگی. تصویرگر: سیاوش ذوالفقاریان، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجاء.

شایسته، خسرو. (1368). قصه شیاد و مردشتردار. تصویرگر: رضا زاهدی، تهران: سپیده.

شریف­رضویان، مریم. (1381). فرار از سرنوشت. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

ــــــــــــــــــ (1380). آینه­ای برای تو. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

ــــــــــــــــــ (1380). شغالی که طاووس شد. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

ـــــــــــــــــ (1380). قدرتی که سود نداشت. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

ــــــــــــــــــ (1381). طلسم. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

ــــــــــــــــــ (1381). هم زشت، هم زیبا. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

ــــــــــــــــــ (1382). طاووس عاقل. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

ــــــــــــــــــ (1383). راز پنهان. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

ــــــــــــــــــ (1383). طبیب دانا. تصویرگر: سلیم صالحی، تهران: مؤسسه فرهنگی هنری طاهر.

شهریاری، خسرو. (1382). طوطی. تصویرگر: رضا درخشانی، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

شمس، محمدرضا. (1386). طوطی و بقال. تصویرگر: امیر شعبانی­پور، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

صالحی، آتوسا. (1386). طوطی و بازرگان. تصویرگر: نیره تقوی، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

عالی پیام، ماشاءالله. (1366). شکارچی و خرس. تهران: گلبرگ.

ـــــــــــــــــ (1366). الاغ عاقبت بخیر. تهران: گلبرگ.

عبداللهیان، حمید. (1380). «شیوه­های شخصیت­پردازی». ادبیات داستانی، شماره­ی 1، صص62-70.

قاسم­نیا، شکوه. (1386). پرنده سخن­گو. تصویرگر: مهکامه شعبانی، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

گل­محمدی، فیروزه. (1384). راز آن درخت. تصویر: فیروزه گل­محمدی، تهران: افق.

مستور، مصطفی. (1387). مبانی داستان کوتاه. تهران: مرکز.

ملامحمدی، مجید. (1386). آرزوی بزرگ خیلی بزرگ. تصویرگر: علی شکاری، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

مولوی، جلال الدین محمد. (1388). مثنوی. تهران: علمی و فرهنگی.

میرزابیگی، علی. (1361). روستایی و شیر. تصویرگر: پرویز کلانتری، تهران: امیرکبیر.

میرصادقی، جمال. (1388). عناصر داستان. تهران: سخن.

نورتون، دونا. (1382). شناخت ادبیات کودکان: گونه­ها و کاربردها از روزن چشم کودک. تهران: قلمرو.

وظیفه­شناس، شراره. (1386). مرد جوان و خیاط حیله­گر. تصویرگر: راشین خیریه، تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.

یونگ، اد. (1383). 7 موش کور. تصویرگر: اد.یونگ، ترجمه‌ی سیدمهدی شجاعی، مهدی پوررضاییان، تهران: کتاب نیستان.