نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• مختار کمیلی

دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولیعصر رفسنجان، رفسنجان، ایران

چکیده

در دوره‌ی مشروطه نظام آموزشی ایران برای کودکان، مکتب‌خانه‌ای بوده است. این نظام، روش‌ها، آیین‌ها و اهداف خاص خود را داشت و کودکان برای سوادآموزی از کتاب‌های مصوّری که بیشتر به صورت چاپ سنگی بود، بهره می‌بردند. ذوالفقاری و حیدری در کتاب سه جلدی ادبیات مکتب‌خانه‌ای ایران، هفتاد متن مکتب‌خانه‌ای را از روی چاپ‌های سنگی آن‌ها چاپ کرده‌اند که در آن‌ها کمابیش لغزش‌هایی در ضبط واژگان دیده می‌شود. در این مقاله، نگارنده بعضی از سهوهای جلد اول را که به متون منظوم مکتب‌خانه‌ای اختصاص دارد، بررسی و تصحیح می‌کند. روش تصحیح، مقابله‌ی متن‌ها با نُسَخ چاپ سنگی است که تصاویرشان پس از هر قصّه‌ای آمده است. نتیجه‌ی حاصل از این پژوهش آن است که پاره‌ای از سهوها، متن را بی‌معنی و نامفهوم می‌سازد و تصحیح آن‌ها ضرورت دارد زیرا خواندن این منظومه‌ها، افزون‌بر این‌که هنوز برای کودکان و نوجوانان ما لذت‌بخش، آموزنده و سرگرم‌کننده است، در پژوهش‌های مرتبط با ادبیات کودک و تاریخچه و سیر تحوّل آن منبعی اساسی است و فلسفه‌ی نقل آن‌ها در ادبیات مکتب‌خانه‌ای همین تواند بود. تصحیح انتقادی متون مکتب‌خانه‌ای تا امروز فراموش شده است و جای خالی چاپ‌های منقح آن‌ها، در عرصه‌ی فرهنگ ایران احساس می‌شود.
 

کلیدواژه‌ها

• ادبیات مکتب‌خانه‌ای
• تصحیح
• قصه
• کودک
• نسخ چاپ سنگی

موضوعات

• ادبیات کودک و نوجوان ایران

عنوان مقاله [English]

The Necessity of Revising Maktab Texts

نویسنده [English]

• Mokhtar Komaily

Associate Professor in Persian Language and Literature, vali-e- Asr University of Rafsanjan, Rafsanjan, Iran

چکیده [English]

Prior to the establishment of modern educational systems in Iran, the educational framework during the Qajar era was centered on maktab-khaneh or maktab (traditional schools). This system had its own distinct rituals, customs, and objectives. Children in maktab used specific educational resources for literacy, most of which were lithographed texts.Mohammad Hadi Mohammadi and Zohreh Qayini in the third volume of The History of Iranian Children’s Literature (covering the Constitutional era), have cited and analyzed some of these texts. Similarly, Hassan Zolfaghari and Mahboubeh Heydari, in their comprehensive three-volume work Iranian Maktabkhaneh Literature, have extensively explored maktab literature. Before presenting each text, they provide an introduction to the text, its manuscripts, and printed editions, followed by the complete text. Additionally, they have corrected numerous errors found in lithographed editions, noting the incorrect forms in footnotes with the phrase “as in the original.”Despite these efforts, many errors persist in maktab texts, necessitating further revision. In this article, the author addresses and corrects some of the errors in the first volume of Iranian Maktabkhaneh Literature, focusing specifically on poetic texts. 
 
 
 

کلیدواژه‌ها [English]

• revision
• maktab literature
• lithographed editions