نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• زهرا هوشیار ¹
• امین ایزدپناه ²

¹ دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

² دانشیار فلسفه تعلیم و تربیت دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

چکیده

هدف پژوهش پیش رو بررسی گزیده‌ای از کتاب‌های داستانی‌تصویری ایرانی بر اساس ارزش‌های بوم‌محور و فهم چگونگی بازنمایی نسبت و ارتباط خانواده و کودک با زیست‌بوم در این آثار است. با توجه به تشدید بحران‌های اقلیمی و زیست‌محیطی و ضرورت فراهم‌کردن فرصت یادگیری‌های بوم‌محور برای کودکان، کتاب‌های تصویری می‌توانند محملی اثرگذار برای اشاعه بوم‌محوری باشند و نقد این آثار به درک قابلیت‌ها و کاستی‌های آن‌ها کمک می‌کند. از این رو، 3 کتاب داستانی‌تصویری ایرانی به روش نمونه‌گیری هدفمند از میان فهرست کتاب‌های برگزیده شورای کتاب کودک با مضمون‌های محیط زیستی برگزیده شدند. پس از گردآوری داده‌ها به صورت اسنادی، متن آثار (کلام و تصاویر) به روش تحلیل محتوای کیفی از نوع قیاسی و تحلیل تأملی بررسی شدند تا به دو پرسش اصلی پاسخ داده شود: 1. در کتاب‌های داستانی‌تصویری ایرانی ارتباط کودک، خانواده و طبیعت/زیست‌بوم چگونه بازنمایی شده است؟ 2. خانواده چگونه می‌تواند در (عدم)ایجاد فرصت‌هایی برای یادگیری ارزش‌های بوم‌محور و اخلاق زیست‌محیطی نقش داشته‌‌باشد؟ بررسی ارتباط میان «کودک- خانواده- طبیعت» در نمونه‌های مورد واکاوی نشان می‌دهد که در کوچ روزبه، این ارتباط سه‌سویه به‌دلیل ریشه‌دار بودن توجه‌ به ارزش‌های بوم‌محور در خانواده قوی‌تر از دو اثر دیگر است. بی‌تفاوتی خانواده نسبت به طبیعت در به خاطر خرس‌های قطبی و تقابل خانواده با طبیعت در بلوط سبز، کودک را به سمت ارزش‌گذاری و کنش‌گری مستقل از خانواده سوق می‌دهد. از منظر بازنمایی ارزش‌های بوم‌محور نیز بلوط سبز، سرنخ‌های بیشتری از کیفیت این ارزش‌گذاری نزد کودک را به مخاطب عرضه می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• آنتروپوسن
• بحران‌های اقلیمی
• بوم‌سپهر
• درجهان‌بودگی کودک
• یادگیری با

موضوعات

• ادبیات کودک و نوجوان ایران

عنوان مقاله [English]

Child, Family and Ecocentric Values in Iranian Picture Books:  An Analysis of Three Picture Books For the Polar Bears, Green Oak, and Roozbeh's Migration

نویسندگان [English]

• Zahra Hooshyar ¹
• Amin Izadpanah ²

¹ Ph.D. Student of Philosophy of Education, Shiraz University, Shiraz, Iran

² Associate Prof in Philosophy of Education, Shiraz University, Shiraz, Iran

چکیده [English]

The intensification of climate and environmental crises we confront today are undeniably a direct result of humanity's instrumentalization of nature and our often-destructive practices. This anthropocentric perspective has led to the valuation of the natural world based solely on its utility to human existence. However, as climate challenges intensify, it is imperative to embrace alternative approaches, such as bio-centrism and eco-centrism, which assert that humans are not the center of existence and all entities —both organic and inorganic—possess intrinsic value. Attention to the critical climate situation has made the importance of providing eco-centric education to children more serious for a deeper understanding of the relationship between humans and the biosphere/ecosphere. Transitioning from anthropocentric values to eco-centric values demands a change in the type of learning and content to which children are exposed. Children's literature, particularly through picture books, plays a crucial role in instilling moral values, including a strong emphasis on environmental values. Due to the hybrid nature of picture books, this type of children's literature addresses and engages both children and adults at the same time, facilitating meaningful dialogue around the themes they explore. this is a valuable opportunity for learning. Given this context, our research explores the representation of the relationship between family, children, and the nature/ecosystem in three Iranian story-picture books. This investigation is conducted through the lens of eco-centric values, aiming to analyze the capacity of these works to foster learning opportunities related to ecological consciousness.
 

کلیدواژه‌ها [English]

• Anthropocene
• Climate crises
• Ecosphere
• Child’s being-in-the-world
• Learn-with.‎