نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

• نصرت حجازی

استادیار گروه زبان فرانسه دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

این پژوهش به بررسی ترجمه پی‌نماهای طنز برای مخاطبان کودک و نوجوان اختصاص دارد و با تمرکز بر راهبردهای متناسب‌سازی فرهنگی و ترجمه بینانشانه‌ای، نمونه‌هایی از مجموعه‌های ماجراهای تن‌تن و پرونده‌های جف‏جوردان در ترجمه فارسی را تحلیل می‌کند. دغدغه اصلی آن است که مترجم چگونه می‌تواند انسجام صوری-متنی عناصر بصری حامل معانی فرهنگی را حفظ کند، به‌ویژه زمانی که این عناصر در فرهنگ مقصد ناآشنا، نامناسب یا حتی تابو تلقی می‌شوند. پرسش مشخص آن است که آیا مترجم باید عناصر حساس فرهنگی را با هنجارهای محلی همسو سازد یا رنگ و بوی فرهنگی متن مبدأ را حفظ کند؟
برای پاسخ به این پرسش، پیکره پژوهش به بررسی راهبردهای ترجمه بینانشانه‌ای و نحوه بازنمایی عناصر گرافیکی و پیرامتنی در نسخه‌های فارسی آثار منتخب از دو مجموعه مذکور اختصاص یافته است. تحلیل نظری بر پایه مفهوم چندوجهیتی در ترجمه (کایندل، ۲۰۰۴)، نشانه‌معناشناسی فرهنگی (کرس و ون‌لیووِن، ۲۰۰۶)، و انسجام نحو بصری و ماده گرافیکی (اسکاچلووا، ۲۰۱۴) بنا شده است.
یافته‌ها با نظریه زبان تصویری نیل کوهن هم‌راستا بوده و نشان می‌دهند که ترجمه پی‌نما برای کودک و نوجوان، نوعی میانجیگری فرهنگی پیچیده است که فراتر از انتقال زبانی صرف عمل می‌کند. چالش اصلی نه‌تنها در انتقال عناصر کلامی-تصویری، بلکه در مهندسی مجدد انسجام بینانشانه‌ای در سطوح فرهنگی، نشانه‌معناشناختی و ساختاری-گرافیکی نهفته است. ترجمه موفق مستلزم تلفیق خلاقانه بومی‌سازی و بیگانگی است، به‌گونه‌ای که ترجمه هم وفادارانه باشد و هم مهندسی‌شده. مراحل بعدی ترجمه باید به سوی دریافت شناختی و تجربی مخاطب کودک و نوجوان سوق یابد.
در نهایت، پژوهش‌های آتی می‌توانند به تحلیل تطبیقی ژانرهای مختلف پی‌نما در فرهنگ‌های گوناگون، از جمله مانگاهای ژاپنی و پی‌نماهای ابرقهرمانی آمریکایی، یا مقایسه ترجمه‌های فارسی با نسخه‌های عربی و ترکی بپردازند تا افق‌های فرهنگی و ایدئولوژیک متنوع‌تری ترسیم گردد.

کلیدواژه‌ها

• ترجمه بینانشانه‏ای
• پی‏نماهای طنز
• متناسب‏سازی
• چندوجهیت
• عناصر ساختاری و پیرامتنی

موضوعات

• ادبیات کودک و نوجوان ایران

عنوان مقاله [English]

Translating Humorous Comics for Child and Adolescent Audiences: Intersemiotic Considerations and Cultural Adaptation Strategies in the Persian Renditions of The Adventures of Tintin and Gil Jourda

نویسنده [English]

• Nosrat Hejazi

Assistant Professor of French Language Department at Tarbiat Modares University (TMU)

چکیده [English]

This study investigates the translation of humorous comics for child and adolescent audiences, focusing on cultural adaptation strategies and intersemiotic translation in selected volumes of The Adventures of Tintin and Gil Jourdan rendered into Persian. The central concern is how a translator can preserve formal-textual cohesion in visual elements that carry culturally embedded meanings_ especially when such elements may be unfamiliar, inappropriate, or even taboo in the target culture.
To address this, the research corpus examines intersemiotic translation strategies and the treatment of paratextual and graphic elements in Persian renditions of Red Rackham’s Treasure and The Castafiore Emerald, as well as The Diamonds and The Lost Submarine. The analysis draws on Kaindl’s concept of multimodality in intersemiotic translation, Kress and van Leeuwen’s cultural semiotics, and Skacelová’s notions of visual syntax and graphic material cohesion.
Findings align with Cohn’s visual language theory, including his frameworks of visual lexicon, cognitive morphemes, and narrative grammar, confirming that comic translation for young readers involves complex cultural mediation far beyond linguistic transfer. The core challenge lies not only in conveying verbal-visual elements but in reengineering the intersemiotic cohesion of the source text across cultural, semiotic, and graphic-structural dimensions. Cultural adaptation for this sensitive audience requires careful monitoring of content reinterpretation of embedded visual codes, and graphic adjustments aligned with translation norms.
Ultimately, successful translation demands a dual commitment to cultural domestication and respectful foreignization. The translator’s role as cultural mediator must be both faithful and creatively engineered, with later stages of the translation process oriented toward the experiential and socio-cognitive reception of young readers. Future research may explore genre-specific adaptation across cultures, including superhero comics and Japanese manga, or comparative studies of Persian, Arabic, and Turkish translations to map broader cultural expectations and ideological frameworks.

کلیدواژه‌ها [English]

• intersemiotic translation
• humorous comics
• adaptation
• multimodality
• structural & peritextual elements