نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بناب، دانشگاه آزاد اسلامی، بناب، ایران.
چکیده
در جهان شعری سهراب سپهری، «کودک» صرفاً یادگار دورانی از زندگی یا تصویری نوستالژیک از گذشته نیست، بلکه حضوری نمادین و آستانهای است که در مرز میان آگاهی و ناخودآگاه، طبیعت و فرهنگ، زبان و سکوت، و زمان اسطورهای و زمان تاریخی شکل میگیرد. این پژوهش با تکیه بر چارچوب نظری روانشناسی تحلیلی کارل گوستاو یونگ و مفهوم آستانگی، به بازخوانی کهنالگوی کودک در شعر سپهری میپردازد و میکوشد نشان دهد که کودک در این جهان شعری نه یک مرحلۀ زیستی، بلکه ساختاری نمادین و موقعیتی آستانهای است که در آن امکان گسست از نظم تثبیتشدۀ معنا و تجربهکردن افقی دیگر از ادراک فراهم میشود. پژوهش با بهرهگیری از روش توصیفی ـ تحلیلی و با تمرکز بر مؤلفههایی چون ادراک بیواسطه، سادگی ادراکی، تعلیق معنا و نسبت سوژه با طبیعت، نشان میدهد که کهنالگوی کودک در شعر سپهری منطق آستانگی را فعال میکند و به تعلیق دوگانههای تثبیتشده در تجربه انسانی میانجامد. یافتهها حاکی از آن است که سپهری کودک را نه بهمثابه هویتی ثابت یا نمادی صرفاً اخلاقی، بلکه بهعنوان سوژهای گشوده، ناتمام و در حال شدن بازنمایی میکند؛ سوژهای که در آستانۀ دگرگونی روانی و وجودی قرار دارد و امکان پیوندی تازه با حقیقت هستی را فراهم میآورد. از این منظر، کهنالگوی کودک در شعر سپهری به سازوکاری بنیادین برای بازسازی نسبت انسان با جهان بدل میشود و نقشی محوری در شکلگیری افق معنایی و منطق زیباییشناختی شعر او ایفا میکند. همچنین این خوانش میتواند چشماندازی نظری برای مطالعات ادبیات کودک فراهم آورد و با رویکردهای معاصر این حوزه که بر عاملیت کودک، سیالیت هویت و عبور از مرزهای ثابت تأکید دارند، وارد گفتوگویی سازنده شود.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
The Representation of the Child Archetype as a Liminal Subject in the Poetry of Sohrab Sepehri
نویسنده [English]
- Narges Oskouie
Department of Persian Language and Literature, Bon.C., Islamic Azad University, Bonab, Iran.
چکیده [English]
In the poetic universe of Sepehri, the “child” is not merely a remnant of a stage of life or a nostalgic image of the past; rather, it appears as a symbolic and liminal presence formed at the threshold between consciousness and the unconscious, nature and culture, language and silence, and mythic time and historical time. Drawing on the theoretical framework of Carl Gustav Jung’s analytical psychology and the concept of liminality, this study reexamines the child archetype in Sepehri’s poetry and seeks to demonstrate that, within this poetic world, the child is not a biological stage but a symbolic structure and a liminal position through which it becomes possible to break with the stabilized order of meaning and to experience an alternative horizon of perception. Using a descriptive–analytical method and focusing on elements such as immediate perception, perceptual simplicity, the suspension of meaning, and the subject’s relationship with nature, the study shows that the child archetype in Sepehri’s poetry activates a logic of liminality and leads to the suspension of entrenched dualities within human experience. The findings suggest that Sepehri represents the child not as a fixed identity or merely a moral symbol, but as an open, unfinished, and continually becoming subject—one situated at the threshold of psychological and existential transformation and capable of enabling a renewed connection with the truth of being. From this perspective, the child archetype in Sepehri’s poetry becomes a fundamental mechanism for reconfiguring the relationship between human beings and the world, playing a central role in shaping both the semantic horizon and the aesthetic logic of his poetry., this interpretation may offer a theoretical perspective for studies in children’s literature and enter into productive dialogue with contemporary approaches in the field that emphasize children’s agency, the fluidity of identity, and the crossing of fixed boundaries.
کلیدواژهها [English]
- سهراب سپهری
- کهنالگوی کودک
- آستانگی
- روانشناسی تحلیلی یونگ
- سوژه آستانهای.
)