نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه اراک، اراک، ایران
چکیده
این مقاله با هدف تحلیل ریختشناختی الگوی «آزمون سهپند» در قصههای عامیانۀ ایرانی تدوین شده است. مسئله اصلی پژوهش، تبیین ساختار روایی و کارکردهای مضمونی قصههایی است که در آنها قهرمان سه پند یا اندرز دریافت میکند و سرنوشت او در پی عمل یا ترک آنها رقم میخورد. پیکره پژوهش شامل ده قصه منتخب از مجموعه قصههای عامیانۀ ایرانی است که واجد ساختار سهپند هستند. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل ریختشناختی با اتکا به الگوی کارکردی پراپ است.
نتایج نشان میدهد که «آزمون سهپند» بهعنوان یک خویشکاری تکرارشونده، نقشی تعیینکننده در پیشبرد پیرنگ دارد و غالباً با الگوی آزمون، دریافت شیء ارزشمند، و دگرگونی وضعیت قهرمان همراه است. از نظر مضمونی، این قصهها بر مفاهیمی چون شیوههای معیشت، مشروعیت اقتصادی، تبدیل و دگرگونی، و انتقال دانایی از سوی شخصیت مرشد تأکید دارند. عدد سه در این ساختار نه صرفاً یک عنصر کمّی، بلکه سازوکاری روایی برای تعلیق، تأکید و تثبیت پیام اخلاقی است.
یافتهها نشان میدهد که قصههای سهپند افزون بر کارکرد تعلیمی، در ساماندهی ارزشهای اجتماعی و اقتصادی نیز نقش دارند و الگویی نسبتاً پایدار از انتقال دانایی را بازنمایی میکنند.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Morphological Analysis of the Three-Counsel Test in Iranian Folktales
نویسنده [English]
- Abolfazl Horri
Associate Prof in Persian Language and Literature , Arak University, Arak, Iran
چکیده [English]
This article aims to provide a morphological analysis of the “three-counsel test” pattern in Iranian folktales. The central problem of the study is to explain the narrative structure and thematic functions of tales in which the protagonist receives three pieces of advice and his fate is determined by observing or neglecting them. The corpus consists of ten selected Iranian folktales that exhibit the three-counsel structure. The research adopts a qualitative approach based on morphological analysis, drawing on Propp’s functional model. The findings indicate that the “three-counsel test” operates as a recurrent narrative function that plays a decisive role in plot development and is commonly associated with patterns of trial, acquisition of a valuable object, and transformation of the hero’s condition. Thematically, these tales emphasize modes of livelihood, economic legitimacy, transformation motifs, and the transmission of wisdom by a mentor figure. The number three functions not merely as a quantitative element but as a narrative mechanism for suspense, emphasis, and reinforcement of the moral message. The results suggest that three-counsel tales, beyond their didactic dimension, contribute to the articulation of social and economic values and represent a relatively stable pattern of wisdom transmission.
کلیدواژهها [English]
- three-counsel test
- morphological analysis
- Iranian folktales
- narrative function
- mentor figure
)