نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
چکیده
پژوهش حاضر با هدف واکاوی الگوهای ارتباطی، ساختار معنایی و شیوههای تعامل گفتاری در مجموعه «قصههایی از امام رضا (ع)» اثر مژگان شیخی، بر اساس نظریة همکاری گرایس انجام شده است. نظریة گرایس با تأکید بر چهار اصل بنیادین کمیت، کیفیت، ربط و شیوه، چارچوبی کارآمد برای تحلیل گفتوگوها و کشف دلالتهای ضمنی در متون روایی فراهم میآورد؛ بهویژه در ادبیات دینی کودک که وضوح، انسجام و انتقال مؤثر مفاهیم تربیتی، اهمیت ویژهای دارد. این پژوهش با روش تحلیل گفتمان پراگماتیک و از طریق بررسی دقیق دیالوگهای میان شخصیتها، به ارزیابی میزان رعایت یا نقض اصلهای مکالمهای و نقش آنها در پیشبرد روایت و انتقال پیامهای رضوی پرداخته است. نتایج تحلیل نشان میدهد که نویسنده در بیشتر موارد با گزینش زبانی ساده، قابلفهم و متناسب با توان شناختی مخاطب خردسال، اصلهای همکاری را رعایت کرده است؛ با این حال، مواردی از نقض هدایتشدة اصلهای ربط و کمیت نیز مشاهده میشود که اغلب برای ایجاد کنش روایی، برجستهسازی پیامهای اخلاقی و افزایش توجه مخاطب به نکات تربیتی بهکار رفتهاند. بررسی دلالتهای ضمنی موجود در دیالوگها نشان میدهد که شیخی از ظرفیتهای ضمنمعنایی برای انتقال غیرمستقیم مفاهیم دینی استفاده مؤثری کرده است؛ بهگونهای که پیامهای رضوی بدون پیچیدگی زبانی، اما با عمق معنایی قابل توجه در ذهن کودک تثبیت میشود. یافتههای این پژوهش نشان میدهد که کاربست اصول گرایس در ادبیات دینی کودک میتواند منجر به خلق متونی شود که علاوه بر جذابیت روایی، از انسجام گفتاری و کارآمدی تربیتی نیز برخوردار باشند. این نتایج میتواند برای نویسندگان، منتقدان و پژوهشگران ادبیات کودک در حوزه روایات دینی راهگشا باشد.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Applying Grice’s Cooperative Principle in Analyzing the Dialogues and Semantic System of the Collection Stories of Imam Reza (A.S.) by Mojgan Sheikhi
نویسنده [English]
- faroogh nemati
Associate Professor, Department of Arabic Language and Literature, Payame Noor University, Tehran, Iran
چکیده [English]
The present study aims to examine the communicative patterns, semantic structure, and modes of conversational interaction in the collection Stories of Imam Reza (A.S.) by Mojgan Sheikhi, based on Grice’s Cooperative Principle. Grice’s theory, with its emphasis on the four fundamental maxims of Quantity, Quality, Relation, and Manner, provides an effective framework for analyzing dialogues and uncovering implicatures in narrative texts—particularly in religious children’s literature, where clarity, coherence, and effective transmission of educational concepts are of considerable importance. Using a pragmatic discourse-analysis approach and through close examination of the dialogues among characters, this study evaluates the extent to which the conversational maxims are observed or flouted, and how such patterns contribute to narrative progression and the transmission of Razavi teachings.The results indicate that the author largely adheres to the cooperative maxims by employing simple, comprehensible language appropriate to the cognitive abilities of young readers. Nevertheless, instances of deliberately flouted maxims—especially Relation and Quantity—are observed, typically used to create narrative tension, highlight moral messages, or draw the reader’s attention to key pedagogical points. The analysis of conversational implicatures reveals that Sheikhi effectively utilizes inferential meaning to convey religious concepts indirectly, enabling Razavi messages to become firmly established in the child’s mind without linguistic complexity yet with notable semantic depth. The findings demonstrate that applying Grice’s principles in religious children’s literature can produce narratives that combine attractiveness and readability with dialogic coherence and educational efficacy. These results may serve as a useful guide for authors, critics, and scholars of children’s literature within the domain of religious narratives.
کلیدواژهها [English]
- Razavi Short Stories
- Grice’s Theory
- Semantic System
- Mojgan Sheikhi.
)