نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• غلامرضا تبریزی کاهو ¹
• سحر تبریزی ²
• صمد برقی ³

¹ استادیار گروه روانشناسی موسسه آموزش عالی تابران، مشهد، ایران ‏

² دانشجوی دکتری هنر، گروه هنر، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران

³ مربی، گروه موسیقی، دانشکده هنر، دانشگاه فردوس، مشهد، ایران

چکیده

امروزه متاخرترین نظریه‌های شناختی-اجتماعی بیان می‌کنند که کودکان کلیشه‌های جنسی را از طریق اطلاعات جنسیتی یاد می‌گیرند. این پژوهش با تمرکز بر دوره پیش‌دبستانی به‌عنوان حساس‌ترین مرحله شکل‌گیری هویت و طرحواره‌های جنسیتی، به واکاوی واکنش‌های شناختی کودکان نسبت به ۱۲ روایت کلاسیک و مدرن می‌پردازد تا تبیین کند چگونه دستکاری در ارکان داستان می‌تواند با به چالش کشیدن کلیشه‌های سنتی، زمینه‌سازِ گذار به سوی الگوهای برابری‌خواهانه باشد. روش تحقیق در این مطالعه تحلیل محتوای استقرایی بوده است که طی دو مرحله مداخله و مشاهده نتایج صورت گرفت. به این منظور ۲۴ کودک پیش دبستانی ۳ تا ۶ ساله مهد کودک‌های مشهد در در زمستان ۱۴۰۳ بر اساس نمونه‌گیری سهمیه‌ای انتخاب شدند. در آزمایش اول برای همه کودکان داستان‌هایی خوانده شد که در یکی از آن‌ها شخصیت اصلی دارای جنسیت مشخص در زمینه‌ای بدون جنسیت بود و در دیگری شخصیت اصلی بدون جنسیت در زمینه‌ای با جنسیت مشخص قرار داشت. در آزمایش دوم، برای همان گروه کودکان داستان‌هایی خوانده شد که شخصیت اصلی و زمینه داستان یا هماهنگ با هم از نظر جنسیت بودند یا نامتناسب. نتایج هر دو آزمایش نشان داد که کودکان فعالیت را بر اساس جنسیت هم شخصیت اصلی و هم زمینه داستان ارزیابی می کنند، اما جنسیت شخصیت اصلی تأثیر بیشتری نسبت به دیگری داشت. علاوه بر این، اگر جنسیت شخصیت اصلی داستان با جنس آنها مطابقت داشت کودکان علاقه بیشتری به فعالیت های آن نشان دادند و نهایتا اینکه ساختار جنسی داستان‌ها، ذهن کودک را به سوی کلیشه‌ها هدایت می‌کند.

کلیدواژه‌ها

• کلیشه‌های جنسیتی
• کودکان پیش‌دبستانی
• اطلاعات جنسیتی
• داستان‌های کودکانه
• ادراک جنسیت

موضوعات

• ادبیات کودک و نوجوان ایران

عنوان مقاله [English]

An Analysis of the Impact of Narrative Content on the Reproduction of Gender Stereotypes in Preschool Children

نویسندگان [English]

• Golamreza Tabrizikahou ¹
• Sahar Tabrizi ²
• Samad Barghi ³

¹ Assistant Professor, Department of Psychology, Tabaran Institute of Higher Education, Mashhad, Iran

² PhD Student in Art, Department of Art, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran

³ Instructor, Department of Music, Faculty of Arts, Ferdows University, Mashhad, Iran

چکیده [English]

Contemporary social cognitive theories posit that children acquire gender stereotypes through the processing of gender-related information. This research investigates the influence of narrative content on preschool children, a period identified as the critical stage for the formation of gender identity and gender schemas. This study employed an experimental research design, conducted through two phases of intervention and observation. A total of 24 preschool children (aged 3–6) from kindergartens in Mashhad were selected using quota sampling during the winter of 2024. In the first experiment, participants were presented with stories where either the main character possessed a distinct gender within a gender-neutral context, or a gender-neutral character appeared within a gender-typed context. In the second experiment, the same cohort was presented with stories where the gender of the main character and the narrative setting were either gender-congruent or gender-incongruent. Results from both experiments indicated that children evaluated activities based on the gender cues of both the main character and the narrative setting; however, the gender of the main character exerted a more significant influence than the setting. Furthermore, children exhibited greater interest in activities when the gender of the main character aligned with their own. Ultimately, the findings suggest that the gender structure of narratives channels children’s cognitive processing toward stereotypical associations.

کلیدواژه‌ها [English]

• Gender stereotypes
• Preschool children
• Gendered information
• Children's literature
• Gender perception