نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، واحد خدابنده، دانشگاه آزاد اسلامی، خدابنده، ایران‏

2 استادیار زبان و ادبیات عربی، واحد خدابنده، دانشگاه آزاد اسلامی، خدابنده، ایران‏

3 استادیار زبان و ادبیات فارسی، واحد خدابنده، دانشگاه آزاد اسلامی، خدابنده، ایران.

4 دانشیار زبان و ادبیات فارسی، واحد زنجان، دانشگاه آزاد اسلامی، زنجان، ایران.

چکیده

 
مصطفی رحماندوست (1329) را می‌توان یکی از شاعران شاخص کودک و نوجوان دانست که در غنا و اعتلای ادبیات کودک و نوجوان به‌ویژه شعر کودک تأثیر بسیاری داشته است. آثار او در حوزه‌ی شعر کودک از انقلاب اسلامی تا امروز از اقبال بسیاری برخوردار بوده‌ است. با وجود اینکه عوامل گوناگونی در ماندگاری اشعار او مؤثر بوده‌اند؛ اما به نظر می‌رسد کاربست زبان عامیانه با مؤلفه‌هایی چون واژگان، تعابیر و عبارات، کنایه و ضرب المثل و... نیز سهم بسزایی داشته باشند که از این میان، واژگان روزمره به‌مثابه پربسامدترین عناصر زبان عامیانه در ماندگاری شعرهایش مؤثرتر عمل کرده‌اند. بنابراین هدف مشخص جستار، بررسی‌ تأثیر کاربرد واژه‌های روزمره در ماندگاری شعرهای رحماندوست و به‌طور مشخص در هجده مجموعه شعر او به روش توصیفی‌تحلیلی و به شیوه‌ی استقرایی است. در بررسی اشعار او چهارده گونه‌ مختلف از واژه‌های روزمره ذیل سه عنوان کلی واژه‌های روزمره، واژه‌های مربوط به مفاهیم و بن‌مایه‌های روزمره و واژه‌های مربوط به محیط زندگی مردم به دست آمد که همگی برخاسته از تجربیات روزمره و زندگی عادی کودکان است. یافته‌های پژوهش نشان داد کاربرد این واژه‌ها که از جهان واقعی کودکان نشأت گرفته‌اند و مطابق با اندیشه و تخیل کودکان هستند، در گام نخست با ایجاد تصاویری زنده و پویا از زندگی روزمره‌ی کودکان و سپس با تقویت حس همدلی و روابط عاطفی و ایجاد صمیمیت و همراهی با کودکان، باعث نزدیکی زبان رحماندوست به زبان کودکان و اقبال اشعار او و درنهایت ماندگاری آثارش در ذهن و زبان کودکان تا سال‌ها حتی یک عمر شده‌ است.
 
 

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Impact of Colloquial Words on the Durability of Mostafa Rahmandoust's Children's Poems

نویسندگان [English]

  • Shahram Rafiei 1
  • Lida Namdar 2
  • Nosratollah Dinmohammadi 3
  • Hossin Aryan 4

1 PHD Student in Persian Language and Literature, Khoda.C, Islamic Azad University ,Khodabandeh, Iran.

2 Assistant Prof of Arabic Language and Literature, Khoda.C, Islamic Azad University, Khodabandeh, Iran.

3 Assistant Prof in Persian Language and Literature, Khoda.C, Islamic Azad University, Khodabandeh, Iran.

4 Associate Prof in Persian Language and Literature, Za.C, Islamic Azad University, Zanjan, Iran.

چکیده [English]

Mostafa Rahmandoust (born 1950) is one of Iran's prominent children's and young adults’ poets who has had a massive influence on the enrichment and elevation of children's and young adults’ literature, particularly children's poetry. His works in the field of children's poetry from the Islamic Revolution to the present have enjoyed great popularity. Although various factors have contributed to the durability of his poems, it seems that the use of colloquial language, with components such as vocabulary, expressions and phrases, idioms, proverbs, and more, has also played a substantial role. Among these, colloquial vocabulary, as the most frequent elements of colloquial language, has been more effective in the durability of his poems. Rahmandoust's poetry, through the application of colloquial words, breaks norms, creates impact on the audience, and fosters empathy and closeness with them. This study is an effort to examine the impact of colloquial words on the durability of his children's poems and specifically seeks to find an answer to the questions: What is the relationship between folk literature, and in particular colloquial words, with the level of appeal, success, and durability of Rahmandoust's children's poems? And fundamentally, why do his poems still hold value, importance, and appeal for child audiences across all eras?

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mostafa Rahmandoust
  • Children's Poetry
  • Colloquial Words
  • Durability.‎
اسحاقی، اسدالله. (1395). بررسی فرهنگ عامه در آثار ناصرکشاورز. پایان‌نامه‌ی کارشناسی‌ارشد دانشگاه پیام نور، مرکز تفت.
اسدزاده، پریا؛ کریمی‌آذر، امیررضا. (1394). «شناخت عوامل مؤثر در پاسخ‌گویی فضای بازی کودکان». همایش بین‌المللی مرمت و شهرسازی و محیط زیست پایدار همدان.
انزابی‌نژاد، رضا؛ ثروت، منصور. (1366). فرهنگ معاصر. تهران: امیرکبیر
بهروزفر، فریبرز. (1380). مبانی طراحی فضاهای باز نواحی مسکونی در تناسب با شرایط جسمی و روانی کودکان. تهران: مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن.
پارساپور، زهرا. (1395). «ملاحظات اخلاق زیست‌محیطی هدایت و چوبک؛ نقد دو داستان». نقد ادبی، 9 (36)، 73-95.  DOI: 20.1001.1.20080360.1395.9.36.6.8
پاک‌آیین، پدرام. (1379). «آشنایی با نویسندگان کودک و نوجوان». کتاب ماه کودک و نوجوان، ۹-۱۵.
پولادی، کمال. (1387). بنیادهای ادبیات کودک. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
توسلی، غلام‌عباس. (1398). جامعه‌شناسی کار و شغل. تهران: سمت.
حداد، حسین. (1371). گلچهر. تهران: قدیانی.
حسن‌زاده، علیرضا. (1396). غذا در آیینه فرهنگ. تهران: پژوهشگاه میراث فرهنگی.
حیدری، شیوا؛ ربیع‌زاده، رویا. (1398). «ادبیات عامه و ارتباط آن با ادبیات کودک و نوجوان و تأثیر ادبیات عامه بر کودک و نوجوان». مجموعه مقالات همایش زبان و ادب عامه مشهد.
دهریری، محمد. (1398). ادبیات ‌کودک در ایران. درس‌نامه‌ی دانشگاهی، تهران: قو.
ذاکری، احمد؛ جماران، فائزه. (1390). «حیوانات در آثار سعدی». زبان و ادبیات فارسی، (6)، ۲۹-۵۶.
ذوالفقاری، حسن. (1394). زبان و ادبیات عامه ایران. تهران: سمت.
رحماندوست، مصطفی. (1367). زیبا تر از بهار. مؤسسه‌ی فرهنگی مدرسه برهان.
______________ (1373). باغ مهربانی‌ها. مؤسسه‌ی فرهنگی برهان.
______________ (1379). فصل بهار بنویس. تهران: کانون پورش فکری کودکان و نوجوانان.
______________ (1380). سگی بود، جنگلی بود. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
______________ (1382الف). بابا آمد نان آورد. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
______________ (1382ب). درسی برای گنجشک. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان
______________ (1384الف). پرنده گفت به‌به. تهران: محراب قلم.
______________ (1384ب). سه قدم دورترشد از مادر. تهران: محراب قلم.
______________ (1385). نی‌نی نی‌نی نازه نی‌نی. تهران: نیستان.
______________ (1386). اون چیه که، اون کیه که. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
______________ (1387). پنچ تا انگشت بودند که... بازی‌ها. تهران: پیدایش.
______________ (1389). ماست و خروس و کدخدا. تهران: محراب قلم.
______________ (1391). دوستی شیرین است. تهران: مدرسه.
______________ (1392الف). چندتا ستاره وای خدا. تهران: نیستان.
______________ (1392ب). ترانه‌های لی لی پر. نشر: شهر تهران.
______________ (1399). صددانه یاقوت. تهران: پیدایش.
______________ (1400). ترانه‌های نیایش. تهران: افق.
روح‌الامینی، محمود. (1365). زمینه‌ی فرهنگ‌شناسی. تهران: عطار.
زارع بیدکی، مریم؛ صادق‌زاده، محمود. (1396). «بررسی ویژگی‌های زبانی شعر ناب کودک در اشعار رحماندوست».  کاوش‌نامه، ۱۸(34)، ۲۱۹-۲۴۶.  
سادات مصطفوی، ندا و همکاران. (1394). «زبان و فرهنگ عامیانه در اشعار حمید مصدق»، فنون ادبی، ۷(14)، ۱۰۹- ۱۲۶.   DOI: 20.1001.1.20088027.1394.7.2.9.8
سلاجقه، پروین. (1385). از این باغ شرقی. تهران: کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1370). موسیقی شعر. تهران: آگاه.
شمیسا، سیروس. (1387). فرهنگ اشارات. تهران: میترا.
صادق‌زاده، محمود. (1393). «بررسی اصلی‌ترین ویژگی‌های زبانی و تصویرآفرینی در اشعار رحماندوست». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، ۵ (10)، ۷۵- ۱۰۶.  https://doi.org/10.22099/jcls.2015.1892
ضرابیان، فرناز؛ صنعام، محمدرضا. (1389). «بررسی میزان و عوامل تأثیرگذار بر حس مکان». شهرداری‌ها، ۹ (89)، ۲۳-۲۸.
ظاهری‌عبده‌وند، ابراهیم. (1400). «انسان‌انگاری (تشخیص) طبیعت در شعر کودک براساس دیدگاه لیکاف و جانسون». مطالعات ادبیات کودک دانشگاه شیراز، 12(24)، ۲۰۷-۲۳۲.    DOI: 10.22099/JCLS.2020.36257.1770
علی‌پور، منوچهر. (1393). بررسی شعر کودک و نوجوان در ایران. تهران: پگاه الوند.
علیزاده‌ابیانه، مریم. (1373). جایگاه آداب و رسوم در فرهنگ جوامع. تهران: معاونت فرهنگی و آموزشی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و دبیرخانه شورای فرهنگی.
قربانی‌قره‌تپه، لیلا و همکاران. (1398). «نمادگرایی حیوانی در ادب عامه». پژوهش‌های ادبی و بلاغی، 7 (27)، ۷۸-۸۹.
کمالی، مریم و همکاران. (1399). «مبانی معرفتی عناصر فرهنگ عامه در اشعار کودک و نوجوان». تفکر و کودک، 11 (1)، 173- 195.
کیانوش، محمود. (1352). شعر کودک در ایران. تهران: آگاه.
مجتبی‌پور، رسول. (1378). سرشت معماری. تهران: نقش خورشید.
محمدی‌رفیع، شایا. (1385). «اهمیت واژگان پایه در شعر کودک». کتاب ماه کودک و نوجوان، (۱۰۱و۱۰۲)، ۱۷۵-۱۸۰.
محمودی، علی‌رضا؛ گیچی، زهرا. (1392). «سبک‌شناسی کاربرد تصاویر تشبیهی در شعر کودک و نوجوان (براساس مطالعه موردی آثار مصطفی رحماندوست و افسانه شعبان‌نژاد)». سبک‌شناسی نظم و نثر فارسی، 6 (4)، ۲۶۳-۲۸۲.
میرزاده، سیداحمد. (1400). در هفت آینه. تهران: طلایی.
میرهادی‌، توران. (1383). ادبیّات‌ کودکان‌ و نوجوانان‌ در ایران‌، ج2، تهران: فرهنگ‌نامه‌ی کودکان و نوجوانان.
موسوی ‌بجنوردی، کاظم. (1377). دایره‌المعارف بزرگ اسلامی. تهران.
نجفی ابوالحسن. (1378). فرهنگ عامیانه فارسی. تهران: نیلوفر.
نصیری، قدیر. (1387). مبانی هویت ایرانی. تهران: تمدن ایرانی.
نقابی، عفت؛ تاج‌فیروزه، فاطمه. (1397). «بررسی مؤلفه‌های زبان عامیانه در داستان‌های جلال آل‌احمد». زبان و ادبیات فارسی، 26 (84)، ۲۴۳-۲۶۹. DOI: 10.29252/jpll.26.84.243 
یاحقی، محمدجعفر. (1375). فرهنگ اشارات و اساطیر داستانی. تهران: سروش.
Adams- Michael. (2009). Slang: The Peopl`s Poetry. Oxford: University Press.