نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• داود اسپرهم ¹
• مریم جلالی ²
• افسون امینی ³

¹ استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

² دانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

³ دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران

چکیده

در مقاله‌ی حاضر به بررسی اهمیت عنصر خیال در ادبیات کودک از منظر میان‌رشته‌ای می‌پردازیم. بر اساس دیدگاه‌های جامعه‌شناسان و نظریه‌پردازان، کودکی ساخته‌و‌پرداخته‌ی فرهنگ‌ها و ایدئولوژی‌های مختلف است و مفهوم آن در هر جامعه متغیر است. به‌تبع آن ادبیات کودک نیز از رشته‌های مختلفی چون روان‌شناسی، فلسفه، زبان‌شناسی و علوم تربیتی بهره‌مند می‎شود. یکی از عناصر کلیدی در آثار ادبی برای کودکان، خیال است که نقش حلقه‎ی ارتباط میان دنیای محسوسات و معقولات را ایفا می‌کند. در فلسفه، عرفان و روان‌شناسی، خیال به‌عنوان واسطه‌ای بین جهان مادی و عالم معقول شناخته می‌شود که در آن، تخیل و خلاقیت نقش محوری دارند. در ادبیات کودک، خیال به‌عنوان نیروی محرک در آفرینش هنری، توسعه‎ی مهارت‌های زبانی، تقویت خلاقیت و ابزار مقابله با ترس‌ها و نیازهای روانی کودکان شناخته می‌شود. این مقاله نشان می‌دهد که خیالی که در فلسفه، عرفان و روان‌شناسی بررسی می‌شود، شباهت‌های زیادی با خیال کودکانه دارد و می‌تواند به‌عنوان حلقه‌ای میان‌رشته‌ای، نقش مهمی در توسعه‎ی ادبیات کودک و فهم عمیق‌تر نیازهای روانی و شناختی آنان ایفا کند. در نتیجه، بایسته است شناخت و توجه به عنصر خیال در ادبیات کودک، به‌عنوان یکی از پایه‌های اساسی در طراحی و تولید آثار ادبی برای کودکان مدّنظر قرار گیرد.
 

کلیدواژه‌ها

• ادبیات کودک
• خیال
• روان‌شناسی
• عرفان
• فلسفه

موضوعات

• ادبیات کودک و نوجوان ایران

عنوان مقاله [English]

Imagination, an Interdisciplinary Concept in Children’s Literature

نویسندگان [English]

• Davoud Sparham ¹
• Maryam Jalali ²
• Afsoon Amini ³

¹ Professor of Persian Language and Literature of Allameh Tabatabaie University, Tehran, Iran

² Associate Professor, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran

³ PHD Student in Persian Language and Literature of Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran

چکیده [English]

 
Children’s literature, as an audience-oriented field, has consistently sought to address the cognitive, emotional, and cultural needs of children. In contemporary scholarship, the concept of “childhood” is understood not as a natural and fixed condition, but as a historical and social construct shaped within diverse cultural and ideological contexts. Therefore, children’s literature, in addition to possessing a dynamic nature that allows it to be continually redefined in tandem with evolving conceptions of childhood, also assumes an interdisciplinary nature through its interaction with fields such as philosophy, mysticism, psychology, and educational sciences, deriving its meaning from their convergence. Among the shared concepts within these disciplines, imagination occupies a distinctive position. In both classical theoretical traditions and modern approaches, imagination has been conceived as a mediating faculty between the sensible and the intelligible worlds, or between different domains of the mind. Given the fundamental role of imagination in the process of literary creation as well as in the cognitive and emotional development of the child, the central question of this study is as follows: What common features can be identified in definitions of imagination within philosophy, mysticism, and psychology? In what ways do these shared features resemble the nature of childhood imagination and how might they contribute to clarifying the position of imagination in children’s literature? The significance of this inquiry lies in the fact that establishing the theoretical foundations of children’s literature remains incomplete without recognizing imagination as the connecting link among these disciplines. Moreover, such an approach can offer constructive and illuminating responses to the challenging theoretical questions concerning the nature of children’s literature.
 

کلیدواژه‌ها [English]

• children’s literature
• imagination
• interdisciplinarity
• cognitive development
• symbolic play.‎